Խմբագրական

Փետրվարի 20, 2018 10:15

88-ից առաջ և հետո

88-ից առաջ և հետո

Փետրվարի 20-ը ընդունված է համարել Ղարաբաղյան շարժման երևանյան մեկնարկի օրը: Սովետական Հայաստանի կյանքն այդ պահից բաժանվեց երկու մասի՝ 88-ի շարժումից առաջ ու հետո:

88-ից առաջ գրեթե ոչ մեկ չէր պատկերացնում, որ Երևանի թատերական հրապարակը վերածվելու է Ազատության հրապարակի, տասնյակ հազարավոր մարդիկ են հավաքվելու, գրեթե ամբողջ ժողովուրդը ոտքի է կանգնելու (այդ հետո պիտի ոմանք հայտարարեին, թե իրենք միտինգներին չէին գալիս ու դեմ էին այդ ամենին), Ղարաբաղում պատերազմ է սկսվելու, սովետական զորքերը պարետային ժամ են հայտարարելու Երևանում, ԽՍՀՄ-ը փլուզվելու է, Հայաստանն անկախանալու է, և մենք կռվի դաշտում վերցնելու ենք ավելին, քան ԼՂԻՄ-ը:

Հրապարակը խժռում է հռետորներին

88-ի շարժումը հիերարխիկ կառուցվածք ուներ: Դա անխուսափելի էր և ճիշտ:

Շարժումը հիշեցնում էր կառավարելի քաոս, որը երբեմն հնարավոր չէր լինում կառավարել:

«Ղարաբաղ» կոմիտեն էր ղեկավարում գործընթացը: Այն ժամանակ դա զուգահեռ իշխանություն էր: Ազատության հրապարակում գոնե առերևույթ ունեինք աթենական դեմոկրատիայի սկզբունքների կիրառում: Հրապարակի տիրակալը խոսքն էր: Հռետորը:

11 անդամից բաղկացած «Ղարաբաղ» կոմիտեն ուներ ամենակարևորը՝ հեղինակության իշխանություն: Անդամներից ամեն մեկը գրեթե աստվածացվում էր, ինչը վտանգավոր էր թե՛ հանրության, թե՛ կոմիտեականների համար, որովհետև միշտ էլ կա կուռքեր ստեղծելու և կուռքեր տապալելու ժամանակը: Եվ այդ ժամանակն իրեն երկար սպասեցնել չտվեց:

Նախ պառակտվեց միասնական թվացող թիմը: Հետո ոմանք դարձան ոխերիմ թշնամիներ:

Այսօր այդ 11 անդամներից ոմանք մահացել են (ունենք նաև սպանության դեպք), ոմանք անցել քաղաքական թոշակի կամ անհուսալիորեն արժեզրկվել:

Հրապարկը խժռեց իր զավակներին: Ինչպես միշտ է լինում՝ հեղափոխությունն անում են ռոմանտիկները, իսկ հիմնականում օգտվում՝ սրիկաները:

Ի՞նչ էինք սպասում, ի՞նչ ստացանք ու ի՞նչ չստացանք 88-ի շարժումից

Սկզբնական փուլում շարժումից սպասելիքները միֆականացված էին, իսկ խնդրի լուծման ուղիները՝ հեքիաթային:

Մարդիկ կարծում էին, թե հրապարակում հավաքվելով կարողանալու ենք Մոսկվային համոզել, որ Ղարաբաղը տա մեզ: Հետո Ադրբեջանը բացեց հայության աչքերը: Ադրբեջանի այն ժամանակվա ղեկավար Մութալիբովը հայտարարեց, որ հողը ոչ թե նվիրվում է, այլ նվաճվում արյամբ: Ու հոսեց արյունը: Սկզբում Սումգայիթում, հետո Բաքվում, ապա Հայաստանի սահմանին ու ամբողջ Ղարաբաղում:

Երբ անկախության շունչը զգացվում էր, շատերը կարծում էին, թե Հայաստանի հանքային ջրերն ու մոլիբդենը ծախեն, լավ կապրեն: «Ջերմուկն» ու մոլիբդենն, իհարկե, ծախեցին ու լավ ապրեցին, բայց մի քանի հոգի: Ասել է թե՝ «հանքային ջրերի» թեման բլեֆ էր:

Հետագայում մեկ այլ բլեֆ, այն էլ՝ վտանգավոր բլեֆ դրվեց շրջանառության մեջ: Պարզվեց, որ «Սերգո ջանի» լավ ապրելու համար պետք է Ղարաբաղի հարցը (ավելի ճիշտ՝ հարցերը) լուծել: Այսինքն՝ Ղարաբաղյան շարժման ալիքի վրա ձևավորված իշխանությունը Հայաստանի զարգացման գլխավոր խոչընդոտ, ըստ էության, տեսնում էր Ղարաբաղի խնդրի առկայությունը: Թե ինչ է սա նշանակում ոչ միայն քաղաքական, այլ նաև բարոյական հարթության մեջ, դժվար չէ գնահատել:

Անկախության ծանր գլխարկը

88-ի շարժմանը զուգահեռ տեղի ունեցած ԽՍՀՄ փլուզումը մեզ նվիրեց անկախություն: Սկզբում այն շատ ռոմանտիկ էր թվում: Դեռ հայտնի չէր, որ անկախությունը ամենօրյա քրտնաջան աշխատանք է պահանջում, զրկանքներ ու արժանապատվություն: Հենց այդ ամենը պարզ դարձավ, շատերը հեռացան Հայաստանից:

88-ի շարժման պասիվում պետք է գրանցել մարդու կորուստը և սեփական պետության նկատմամբ նույն այդ մարդու հավատի զրոյացումը: Իսկ ակտիվում՝ անկախությունը և ազատագրված Ղարաբաղը:

Գաղափարական դաշտում 88-ի շարժման գլխավոր ժառանգությունը՝ սեփական ուժերին ապավինելու կոդն է: 3-րդ ուժի բացառման օրենքն էր պատերազմում տարած հաղթանակի գաղափարական բանալին, որից ՀՀ-ն պատերազմից հետո պարբերաբար հրաժարվեց ու բախվեց բազմաթիվ խնդիրների:

Գլխավոր բացթողումը 88-ից հետո պետականաշինության ոլորտում է արձանագրվել: Եթե նույն սերունդը երկու անգամ կանգնում է լայնամասշտաբ պատերազմի վտանգի առաջ, նշանակում է՝ չի հաջողել ներքին կյանքում:

Մենք հիմա գրեթե նույն խնդիրներն ունենք, ինչ 88-ի շարժման ժամանակ: Պարզապես խնդրի կառուցվածքն է փոխվել: Հիմա էլ կա պատերազմի վտանգ, հիմա էլ կա անկախության պաշտպանության խնդիր:

Մենք 88-ին դուրս եկանք հրապարակ և այլևս տուն չվերադարձանք: Ասվեց, որ անցումային վիճակ է: Իսկ անցումային փուլ կոչվածի ժամանակ մարդը հայտնվում է հրապարակի ու տան ճանապարհին: Մարդ կա հրապարակից արտագաղթում է: Մարդ կա տան տեղը չի գտնում: Մարդ էլ կա՝ մնում է հրապարակի մատույցներում ու սպասում:

Թող զարմանալի չթվա, բայց հիմա մենք ավելի լուրջ մարտահրավերների առաջ ենք կանգնած, քան 88-ին, քանզի անկախություն նվաճելն ավելի հեշտ է, քան անկախությանը միս ու արյուն տալը և ժամանակակից պետություն կառուցելը: Դե իսկ պատերազմում հաղթելն ավելի հեշտ է, քան այդ հաղթանակին տեր կանգնելը:

Հիմա մենք ունենք փախուստ անկախությունից ու փախուստ հաղթանակից:

1988-ին կամ 1991-ին տեղի ունեցած անկախության հանրաքվեի ժամանակ ո՞ւմ մտքով կանցներ, որ 30 տարի անց ունենալու ենք գալուստսահակյանական վերնախավ, որ քաղաքականությունն ապաքաղաքականացվելու է, որ պատերազմ է հայտարարվելու Ազատության հրապարակին, որ 88-ի գորշ հատվածն է գլուխ բարձրացնելու, և որ ստանալու ենք անգրագետ բիզնես-վերնախավ, հղփացած իշխանություն, փոշիացած քաղաքական դաշտ, անտեր մնացած հաղթանակ և օտարված քաղաքացի:

Ղարաբաղյան շարժմանը հիմա փոխարինելու պետք է գա Հայաստանյան շարժումը, որը պետք է ձևավորի քաղաքական ու տնտեսական նոր վերնախավ, որն, իր հերթին, պետք է ստեղծի այն Հայաստանը, որի մասին երազում էինք:

7or.am

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Նիկոլը ճիշտ չէ, իսկ Սերժ Սարգսյանը սխալվեց

Նիկոլը ճիշտ չէ, իսկ Սերժ Սարգսյանը սխալվեց

Ապրիլ 23, 2019 11:45 Նիկոլը ճիշտ էր 2018թ. ապրիլի 23–ին, բայց սխալվեց վարչապետ դառնալուց հետո:
Փաշինյանը կրկին խոսեց ձևի ու լռեց բովանդակության մասին

Փաշինյանը կրկին խոսեց ձևի ու լռեց բովանդակության մասին

Մարտ 12, 2019 18:40 Նա պառակտել է Հայաստանի հանրությանը, բայց պատրաստ է խաղաղություն քարոզել հարևան երկրում ու քիրվայություն անել ադրբեջանցիների հետ:
Լևոն Տեր-Պետրոսյանի սպասելի նյարդայնացումը

Լևոն Տեր-Պետրոսյանի սպասելի նյարդայնացումը

Մարտ 01, 2019 16:50 Իրականությունն այն է, որ «Մարտի 1»-ը հնարավոր դարձավ ատելության մթնոլորտի արդյունքում:
Չդառնալ «Մարտի 1»-ի վարչապետ

Չդառնալ «Մարտի 1»-ի վարչապետ

Փետրվարի 22, 2019 10:10 96-ի կեղծիքների ու բռնության հետևանք էին 98-ի իշխանափոխությունը, 1999-ի հոկտեմբերի 27-ը ու 2008–ի մարտի 1-ը:
«Մեղավորության կանխավարկածը». Փաշինյանը արմենբաշիական համակարգ է ուզում կառուցել (տեսանյութ)

«Մեղավորության կանխավարկածը». Փաշինյանը արմենբաշիական համակարգ է ուզում կառուցել (տեսանյութ)

Փետրվարի 13, 2019 20:53 Դե արի ու այսքանից հետո քննադատիր նրանց, ովքեր Փաշինյանի՝ իշխանության գալու մեջ դրսի ուժերի դավադրություն են տեսնում:
Կենտրոնական բանկի «մեսիջը» կառավարությանն ու հպարտ քաղաքացիներին

Կենտրոնական բանկի «մեսիջը» կառավարությանն ու հպարտ քաղաքացիներին

Փետրվարի 05, 2019 13:05 Որքան էլ ԱՎԾ–ն ուշացրեց տարեկան մակրոցուցանիշների ամփոփումը, միևնույն է, վերջում թվերը հեղափոխական չստացվեցին։
Փաշինյանը՝ Սորոսի ու Բոլթոնի արանքում

Փաշինյանը՝ Սորոսի ու Բոլթոնի արանքում

Փետրվարի 04, 2019 19:00 Բոլթոնի պլանով նախատեսվում է, որ Հայաստանը պետք է զիջումների գնա Արցախի հարցում՝ մինչ այդ պատրաստելով հասարակությանը «խաղաղությանը»:
Փաշինյանը մերժո՞ւմ է Բոլթոնի պլանը

Փաշինյանը մերժո՞ւմ է Բոլթոնի պլանը

Փետրվարի 02, 2019 11:35 Ինչո՞ւ Փաշինյանը մտավ Բոլթոնի պլան և ինչո՞ւ է այժմ փախչում դրանից։
Ռ. Քոչարյան, Ս. Բաբայան, Վ. Մանուկյան, Ս. Սարգսյան, Վ. Սարգսյան. տարբեր ճակատագրեր, բայց մեկ ընդհանուր ուղի

Ռ. Քոչարյան, Ս. Բաբայան, Վ. Մանուկյան, Ս. Սարգսյան, Վ. Սարգսյան. տարբեր ճակատագրեր, բայց մեկ ընդհանուր ուղի

Հունվար 28, 2019 16:34 Հիմա կրկին, ինչպես 1998–ին, Հայաստանի ու Արցախի գլխին մութ ամպեր են կուտակվում։
Մեծ խաղի փոքրիկ դետալները

Մեծ խաղի փոքրիկ դետալները

Հունվար 24, 2019 11:55 Գալի՞ս է Փաշինյանի՝ «Պատերա՞զմ, թե՞ խաղաղություն» գրելու ժամանակը։
Ինչպես է Նիկոլ Փաշինյանը նախապատրաստվում խաղաղությանը

Ինչպես է Նիկոլ Փաշինյանը նախապատրաստվում խաղաղությանը

Հունվար 17, 2019 12:20 Փաշինյանը չունի Արցախի խնդրի լուծման հարցում որոշումներ կայացնելու մանդատ, լեգիտիմություն ու անհրաժեշտ պաշար:
Փաշինյանը գոհ է գրքերի վաճառքից. ինչո՞ւ են հայերը սկսել շատ կարդալ (տեսանյութ)

Փաշինյանը գոհ է գրքերի վաճառքից. ինչո՞ւ են հայերը սկսել շատ կարդալ (տեսանյութ)

Հունվար 09, 2019 14:15 Փաստորեն, եթե Քոչարյանի գրքի վաճառքը սկսվի Հայաստանում, ապա Փաշինյանը կարող է է՛լ ավելի մեծ ռեկորդների մասին խոսել:
Թումանյանի «մեսիջը» հայ ժողովրդին

Թումանյանի «մեսիջը» հայ ժողովրդին

Հունվար 03, 2019 09:55 Դերասանությունը գեղեցիկ է բեմի վրա, ուր խաղում են, բայց այն գարշելի է կյանքի մեջ, ուր ապրում են: Բեմի վրա խաղացողները շնորհքով մարդիկ են, իսկ կյանքում խաղացողները՝ ցածերն ու կեղծավորները:
2018-ը՝ մերժման, իսկ 2019-ը ՝ ԽԵԼՔԻ տարի

2018-ը՝ մերժման, իսկ 2019-ը ՝ ԽԵԼՔԻ տարի

Դեկտեմբեր 31, 2018 21:22 Մեզ մոտ ոչ թե նոր Հայաստանի նոր իշխանություն է ձևավորվել, այլ հին Հայաստանի վերջին իշխանությունը:
Փաշինյանի և Ալիևի ասիմետրիկ վարքագիծը. վտանգավոր խաղ է սկսված

Փաշինյանի և Ալիևի ասիմետրիկ վարքագիծը. վտանգավոր խաղ է սկսված

Դեկտեմբեր 26, 2018 16:00 Բոլթոնի պլանի կյանքի կոչումն է, որ ոգևորել է Ադրբեջանին ու, ամենայն հավանականությամբ, այդ պլանը դիմադրության չի հանդիպել Հայաստանում:
Ի՞նչ բացահայտեց գաղտնալսումը

Ի՞նչ բացահայտեց գաղտնալսումը

Դեկտեմբեր 06, 2018 14:15 Հասկանո՞ւմ է արդյոք Փաշինյանը, որ շատ ավելի լուրջ խնդիրներ մեր պետության և անձամբ իր համար կառաջանան, եթե նա բացի «Պանդորայի արկղը»:
Լեզվի սայթաքում ըստ Ֆրեյդի՞, թե՞ ըստ Փաշինյանի (տեսանյութ)

Լեզվի սայթաքում ըստ Ֆրեյդի՞, թե՞ ըստ Փաշինյանի (տեսանյութ)

Նոյեմբեր 27, 2018 14:40 «Նիկոլը Ճիշտ էր, ես սխալվեցի» սարգսյանական ձևակերպումն այլ իմաստ է ստանում:
Ո՞վ կհաղթի ընտրություններում

Ո՞վ կհաղթի ընտրություններում

Նոյեմբեր 22, 2018 17:00 Տիգրան Մուկուչյանը, դեմքի անմեղ հայացքով ու իր բարի աչուկները ճպճպացնելով, մեզ կհաղորդի թվերը այնպես, ինչպես հաղորդում էր նախորդ ընտրությունների ժամանակ:
Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Նոյեմբեր 16, 2018 11:38 ՀՀԿ-ն ու դրա լիդերը ցանկության դեպքում անգամ չէին կարող այնպիսի մոդել ստեղծել, ինչպիսին որ ստեղծում է Նիկոլ Փաշինյանը:
Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Նոյեմբեր 09, 2018 15:28 Ո՞վ կդառնա Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գլխավոր հակառակորդը: