Խմբագրական

Փետրվարի 20, 2018 10:15

88-ից առաջ և հետո

88-ից առաջ և հետո

Փետրվարի 20-ը ընդունված է համարել Ղարաբաղյան շարժման երևանյան մեկնարկի օրը: Սովետական Հայաստանի կյանքն այդ պահից բաժանվեց երկու մասի՝ 88-ի շարժումից առաջ ու հետո:

88-ից առաջ գրեթե ոչ մեկ չէր պատկերացնում, որ Երևանի թատերական հրապարակը վերածվելու է Ազատության հրապարակի, տասնյակ հազարավոր մարդիկ են հավաքվելու, գրեթե ամբողջ ժողովուրդը ոտքի է կանգնելու (այդ հետո պիտի ոմանք հայտարարեին, թե իրենք միտինգներին չէին գալիս ու դեմ էին այդ ամենին), Ղարաբաղում պատերազմ է սկսվելու, սովետական զորքերը պարետային ժամ են հայտարարելու Երևանում, ԽՍՀՄ-ը փլուզվելու է, Հայաստանն անկախանալու է, և մենք կռվի դաշտում վերցնելու ենք ավելին, քան ԼՂԻՄ-ը:

Հրապարակը խժռում է հռետորներին

88-ի շարժումը հիերարխիկ կառուցվածք ուներ: Դա անխուսափելի էր և ճիշտ:

Շարժումը հիշեցնում էր կառավարելի քաոս, որը երբեմն հնարավոր չէր լինում կառավարել:

«Ղարաբաղ» կոմիտեն էր ղեկավարում գործընթացը: Այն ժամանակ դա զուգահեռ իշխանություն էր: Ազատության հրապարակում գոնե առերևույթ ունեինք աթենական դեմոկրատիայի սկզբունքների կիրառում: Հրապարակի տիրակալը խոսքն էր: Հռետորը:

11 անդամից բաղկացած «Ղարաբաղ» կոմիտեն ուներ ամենակարևորը՝ հեղինակության իշխանություն: Անդամներից ամեն մեկը գրեթե աստվածացվում էր, ինչը վտանգավոր էր թե՛ հանրության, թե՛ կոմիտեականների համար, որովհետև միշտ էլ կա կուռքեր ստեղծելու և կուռքեր տապալելու ժամանակը: Եվ այդ ժամանակն իրեն երկար սպասեցնել չտվեց:

Նախ պառակտվեց միասնական թվացող թիմը: Հետո ոմանք դարձան ոխերիմ թշնամիներ:

Այսօր այդ 11 անդամներից ոմանք մահացել են (ունենք նաև սպանության դեպք), ոմանք անցել քաղաքական թոշակի կամ անհուսալիորեն արժեզրկվել:

Հրապարկը խժռեց իր զավակներին: Ինչպես միշտ է լինում՝ հեղափոխությունն անում են ռոմանտիկները, իսկ հիմնականում օգտվում՝ սրիկաները:

Ի՞նչ էինք սպասում, ի՞նչ ստացանք ու ի՞նչ չստացանք 88-ի շարժումից

Սկզբնական փուլում շարժումից սպասելիքները միֆականացված էին, իսկ խնդրի լուծման ուղիները՝ հեքիաթային:

Մարդիկ կարծում էին, թե հրապարակում հավաքվելով կարողանալու ենք Մոսկվային համոզել, որ Ղարաբաղը տա մեզ: Հետո Ադրբեջանը բացեց հայության աչքերը: Ադրբեջանի այն ժամանակվա ղեկավար Մութալիբովը հայտարարեց, որ հողը ոչ թե նվիրվում է, այլ նվաճվում արյամբ: Ու հոսեց արյունը: Սկզբում Սումգայիթում, հետո Բաքվում, ապա Հայաստանի սահմանին ու ամբողջ Ղարաբաղում:

Երբ անկախության շունչը զգացվում էր, շատերը կարծում էին, թե Հայաստանի հանքային ջրերն ու մոլիբդենը ծախեն, լավ կապրեն: «Ջերմուկն» ու մոլիբդենն, իհարկե, ծախեցին ու լավ ապրեցին, բայց մի քանի հոգի: Ասել է թե՝ «հանքային ջրերի» թեման բլեֆ էր:

Հետագայում մեկ այլ բլեֆ, այն էլ՝ վտանգավոր բլեֆ դրվեց շրջանառության մեջ: Պարզվեց, որ «Սերգո ջանի» լավ ապրելու համար պետք է Ղարաբաղի հարցը (ավելի ճիշտ՝ հարցերը) լուծել: Այսինքն՝ Ղարաբաղյան շարժման ալիքի վրա ձևավորված իշխանությունը Հայաստանի զարգացման գլխավոր խոչընդոտ, ըստ էության, տեսնում էր Ղարաբաղի խնդրի առկայությունը: Թե ինչ է սա նշանակում ոչ միայն քաղաքական, այլ նաև բարոյական հարթության մեջ, դժվար չէ գնահատել:

Անկախության ծանր գլխարկը

88-ի շարժմանը զուգահեռ տեղի ունեցած ԽՍՀՄ փլուզումը մեզ նվիրեց անկախություն: Սկզբում այն շատ ռոմանտիկ էր թվում: Դեռ հայտնի չէր, որ անկախությունը ամենօրյա քրտնաջան աշխատանք է պահանջում, զրկանքներ ու արժանապատվություն: Հենց այդ ամենը պարզ դարձավ, շատերը հեռացան Հայաստանից:

88-ի շարժման պասիվում պետք է գրանցել մարդու կորուստը և սեփական պետության նկատմամբ նույն այդ մարդու հավատի զրոյացումը: Իսկ ակտիվում՝ անկախությունը և ազատագրված Ղարաբաղը:

Գաղափարական դաշտում 88-ի շարժման գլխավոր ժառանգությունը՝ սեփական ուժերին ապավինելու կոդն է: 3-րդ ուժի բացառման օրենքն էր պատերազմում տարած հաղթանակի գաղափարական բանալին, որից ՀՀ-ն պատերազմից հետո պարբերաբար հրաժարվեց ու բախվեց բազմաթիվ խնդիրների:

Գլխավոր բացթողումը 88-ից հետո պետականաշինության ոլորտում է արձանագրվել: Եթե նույն սերունդը երկու անգամ կանգնում է լայնամասշտաբ պատերազմի վտանգի առաջ, նշանակում է՝ չի հաջողել ներքին կյանքում:

Մենք հիմա գրեթե նույն խնդիրներն ունենք, ինչ 88-ի շարժման ժամանակ: Պարզապես խնդրի կառուցվածքն է փոխվել: Հիմա էլ կա պատերազմի վտանգ, հիմա էլ կա անկախության պաշտպանության խնդիր:

Մենք 88-ին դուրս եկանք հրապարակ և այլևս տուն չվերադարձանք: Ասվեց, որ անցումային վիճակ է: Իսկ անցումային փուլ կոչվածի ժամանակ մարդը հայտնվում է հրապարակի ու տան ճանապարհին: Մարդ կա հրապարակից արտագաղթում է: Մարդ կա տան տեղը չի գտնում: Մարդ էլ կա՝ մնում է հրապարակի մատույցներում ու սպասում:

Թող զարմանալի չթվա, բայց հիմա մենք ավելի լուրջ մարտահրավերների առաջ ենք կանգնած, քան 88-ին, քանզի անկախություն նվաճելն ավելի հեշտ է, քան անկախությանը միս ու արյուն տալը և ժամանակակից պետություն կառուցելը: Դե իսկ պատերազմում հաղթելն ավելի հեշտ է, քան այդ հաղթանակին տեր կանգնելը:

Հիմա մենք ունենք փախուստ անկախությունից ու փախուստ հաղթանակից:

1988-ին կամ 1991-ին տեղի ունեցած անկախության հանրաքվեի ժամանակ ո՞ւմ մտքով կանցներ, որ 30 տարի անց ունենալու ենք գալուստսահակյանական վերնախավ, որ քաղաքականությունն ապաքաղաքականացվելու է, որ պատերազմ է հայտարարվելու Ազատության հրապարակին, որ 88-ի գորշ հատվածն է գլուխ բարձրացնելու, և որ ստանալու ենք անգրագետ բիզնես-վերնախավ, հղփացած իշխանություն, փոշիացած քաղաքական դաշտ, անտեր մնացած հաղթանակ և օտարված քաղաքացի:

Ղարաբաղյան շարժմանը հիմա փոխարինելու պետք է գա Հայաստանյան շարժումը, որը պետք է ձևավորի քաղաքական ու տնտեսական նոր վերնախավ, որն, իր հերթին, պետք է ստեղծի այն Հայաստանը, որի մասին երազում էինք:

7or.am

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Ի՞նչ բացահայտեց գաղտնալսումը

Ի՞նչ բացահայտեց գաղտնալսումը

Դեկտեմբեր 06, 2018 14:15 Հասկանո՞ւմ է արդյոք Փաշինյանը, որ շատ ավելի լուրջ խնդիրներ մեր պետության և անձամբ իր համար կառաջանան, եթե նա բացի «Պանդորայի արկղը»:
Լեզվի սայթաքում ըստ Ֆրեյդի՞, թե՞ ըստ Փաշինյանի (տեսանյութ)

Լեզվի սայթաքում ըստ Ֆրեյդի՞, թե՞ ըստ Փաշինյանի (տեսանյութ)

Նոյեմբեր 27, 2018 14:40 «Նիկոլը Ճիշտ էր, ես սխալվեցի» սարգսյանական ձևակերպումն այլ իմաստ է ստանում:
Ո՞վ կհաղթի ընտրություններում

Ո՞վ կհաղթի ընտրություններում

Նոյեմբեր 22, 2018 17:00 Տիգրան Մուկուչյանը, դեմքի անմեղ հայացքով ու իր բարի աչուկները ճպճպացնելով, մեզ կհաղորդի թվերը այնպես, ինչպես հաղորդում էր նախորդ ընտրությունների ժամանակ:
Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Նոյեմբեր 16, 2018 11:38 ՀՀԿ-ն ու դրա լիդերը ցանկության դեպքում անգամ չէին կարող այնպիսի մոդել ստեղծել, ինչպիսին որ ստեղծում է Նիկոլ Փաշինյանը:
Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Նոյեմբեր 09, 2018 15:28 Ո՞վ կդառնա Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գլխավոր հակառակորդը:
Ադրբեջանական ագրեսիան ու հայկական խաղաղասիրությունը

Ադրբեջանական ագրեսիան ու հայկական խաղաղասիրությունը

Նոյեմբեր 07, 2018 14:21 Փաշինյանի վարչապետ դառնալուց հետո Երևանի դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում դարձավ հակասական ու էկլեկտիկ (ծայրահեղ խաղաղասիրականից մինչև ռազմատենչ):
Հեղափոխությունից հետո և արտահերթից առաջ

Հեղափոխությունից հետո և արտահերթից առաջ

Հոկտեմբեր 19, 2018 10:45 Հեղափոխությունը, միգուցե, կարելի է անել «դուխով», բայց պետությունը պետք է կառուցել ու զարգացնել ԽԵԼՔՈՎ:
Քաղաքական մանիպուլյացիա

Քաղաքական մանիպուլյացիա

Սեպտեմբեր 28, 2018 12:54 Ամբոխն անշնորհակալ է, դավաճան և մոռացկոտ. մանիպուլյատորը պետք է շատ լավ իմանա այդ մասին:
Ժողովրդավարությունը և ամբողջատիրությունը

Ժողովրդավարությունը և ամբողջատիրությունը

Սեպտեմբեր 24, 2018 19:07 Բռնապետական կամ ամբողջատիրական ռեժիմները հաստատվում են հիվանդ հասարակություններում։
Պատմական և հայաստանյան «սևերն» ու «սպիտակները». Լյուդովիկոս 16-րդից մինչև Նիկոլ Փաշինյան

Պատմական և հայաստանյան «սևերն» ու «սպիտակները». Լյուդովիկոս 16-րդից մինչև Նիկոլ Փաշինյան

Սեպտեմբեր 20, 2018 14:29 Հետո են տեսնելու, որ երջանկություն խոստացողները «Նապոլեոն» խոզի պես ձեռք են բերել նախորդների հատկանիշները...
Ինչպես թույլ չտալ զանգվածների ամբոխացումը

Ինչպես թույլ չտալ զանգվածների ամբոխացումը

Սեպտեմբեր 17, 2018 15:53 Ամբոխի ու կուռքի հարաբերությունները սադո-մազոխիստական սեռական հարաբերությունների են նման: Ամբոխին հեշտ է գայթակղել և օգտագործել:
Հրաժարվել «ինքնաոչնչացման բնազդից»

Հրաժարվել «ինքնաոչնչացման բնազդից»

Սեպտեմբեր 08, 2018 14:00 Մոսկվան կոշտ «մեսիջներ» է հղում, իսկ Երևանը ներսում ձգտում է պահել հեղափոխական պաթոսը: Թե ուր կհասցնի մեզ այս ամենը, կերևա շատ շուտով:
Չմոռանանք, թե ինչու են հավաքվել

Չմոռանանք, թե ինչու են հավաքվել

Մայիս 14, 2018 19:25 Վերջին 27 տարում կադրային ոլորտում հիմնականում առաջնորդվել են «Պոլի փեդ լինի, ՀՀՇ-ից լինի» տխրահռչակ սկզբունքով:
Ռետրո. Շուշիի ազատագրումը. միֆեր և իրականություն

Ռետրո. Շուշիի ազատագրումը. միֆեր և իրականություն

Մայիս 09, 2018 09:40 Եթե հավատալու լինենք պաշտոնական քարոզչությանը, ապա Ղարաբաղյան պատերազմը հաղթել են Սերժ Սարգսյանը և Զորի Բալայանը, բայց դա մեծագույն բլեֆ է:
Հայաստանն առանց Սերժ Սարգսյանի

Հայաստանն առանց Սերժ Սարգսյանի

Ապրիլ 20, 2018 09:30 «Քա՛յլ արա, մերժի՛ր Սերժին» կարգախոսը վերածվել է համազգային գաղափարի: ՀՀԿ ղեկավարը դարձել է համազգային հակահերոս:
Ե՞րբ է իրականում ուրախանում թուրքը

Ե՞րբ է իրականում ուրախանում թուրքը

Մարտ 05, 2018 15:30 Սամվել Բաբայանին ու Վազգեն Սարգսյանին ռազմական դիկտատուրայի մեջ մեղադրողներն այժմ այնպիսի տնտեսական ու քաղաքական դիկտատուրա են հաստատում, որ ...
«Մարտի 1». ո՞ւմ էր դա ձեռնտու, ո՞վ էր մեղավոր և ո՞րն էր պատճառը

«Մարտի 1». ո՞ւմ էր դա ձեռնտու, ո՞վ էր մեղավոր և ո՞րն էր պատճառը

Մարտ 01, 2018 18:10 ՀՀ-ում իշխանության ընդունում-հանձնումը տեղի է ունեցել ներսում՝ կոշտ (1998թ.) կամ փափուկ (2007թ.) պալատական հեղաշրջման միջոցով:
88-ից առաջ և հետո

88-ից առաջ և հետո

Փետրվարի 20, 2018 10:15 1988-ին կամ 1991-ին տեղի ունեցած անկախության հանրաքվեի ժամանակ ո՞ւմ մտքով կանցներ, որ 30 տարի անց ունենալու ենք գալուստսահակյանական վերնախավ:
30 տարի անց. հաղթանակներ և պարտություններ

30 տարի անց. հաղթանակներ և պարտություններ

Փետրվարի 19, 2018 18:02 Ճակատագրի հեգնանքով՝ Ղարաբաղյան շարժման 30-ամյակը համընկնում է մեզանում խորհրդային կառավարման մոդելի և գենսեկական ինստիտուտի վերականգնման հետ:
Մարտեր առանց կանոնների

Մարտեր առանց կանոնների

Փետրվարի 14, 2018 21:30 ՀՀ իշխանությունները ներդրել են «մարտեր առանց կանոնների» մոդելը. եթե փողի միջոցով ոչնչացվել է ժողովրդավարության աստվածը՝ ընտրական ինստիտուտը, ապա, կարամազովյան տրամաբանությամբ, ամեն ինչ կարելի է: