Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարվո՞ւմ է մադրիդյան սկզբունքներից

Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարվո՞ւմ է մադրիդյան սկզբունքներից

Փետրվարի 16, 2019 08:25 Պետք է օր առաջ կանգ առնել և դադարեցնել այդ գործընթացը:
ՀԴՄ կտրոնը և կախարդական փայտիկը

ՀԴՄ կտրոնը և կախարդական փայտիկը

Փետրվարի 16, 2019 08:20 Փաստորեն, եթե չգիտես, թե ինչ անել տնտեսության հետ, ՀԴՄ–ական արշավ սկսիր։

Խմբագրական

Մարտ 01, 2018 18:10

«Մարտի 1». ո՞ւմ էր դա ձեռնտու, ո՞վ էր մեղավոր և ո՞րն էր պատճառը

«Մարտի 1». ո՞ւմ էր դա ձեռնտու, ո՞վ էր մեղավոր և ո՞րն էր պատճառը

«Մարտի 1»-ի հետ կապված տարբեր հարցադրումներ կան: Դե իսկ գնահատականների պակաս չկա. հնչել են ու դեռ կհնչեն, ինչը բնական է:

Ունենք «Մարտի 1»-ով իրականում մտահոգվածներ և ողբերգությունն այդ առևտրականացնողներ:

Ունենք «Մարտի 1»-ից անմիջապես տուժածներ ու տուժողների հարազատներ, ինչպես նաև՝ «Մարտի 1»-ի շահառուներ:

Ունենք թեման շահարկողներ և թեման փակողներ:

Ունենք կոկորդիլոսի արցունքներ թափողներ (վերջերս իշխանությունն էլ է միացել այդ գործընթացին) և լուռ սգացողներ:

Ունենք նաև անտարբերներ:

Ո՞ւմ էր ձեռնտու և ո՞վ էր մեղավոր

Հին ժամանակներից էր դեռևս հայտնի, որ նման դեպքերում տալիս էին «Ո՞ւմ էր դա ձեռնտու» հարցը: Այս առումով մեզ մոտ ամեն ինչ, կարծես, հայտնի է, սակայն իրավական գնահատականի ակնկալիք ունենալը միամտություն է. չափից դուրս մեծ շրջանակ է ներգրավված «Մարտի 1»-ի մեջ և չափից դուրս մեծ բան է դրված քաղաքական «խաղասեղանին»: Այնպես որ, զուտ իրավական առումով, բաց է մնում նաև «Ո՞վ էր մեղավոր» հարցը:

«Մարտի 1»-ը շատ ավելի խորքային դիտարկելու և հետևություններ անելու համար հանրությանը պետք է վերը նշված հարցերից զատ հետաքրքրի նաև այլ՝ շատ ավելի կարևոր հարց:

Ո՞րն էր պատճառը

«Մարտի 1»-ի պես ողբերգությունները նախևառաջ կարիք ունեն քաղաքագիտական գնահատականի: Մասնագիտական առումով պետք է նախ պատճառը գտնես, որ հետո հետևանքների մասին ճիշտ խոսես: Մեզանում այս առումով գերիշխողը սուբյեկտիվիզմն է: Հնչող գնահատականից արդեն կարելի է հստակ եզրակացնել, թե որ քաղաքական ճամբարն է ներկայացնում գնահատողը կամ որ ճամբարից է ուղղորդվում այս կամ այն վերլուծաբան կոչվածը կամ էլ հոդվածագիրը:

Մենք ուզում ենք վեր կանգնել այս կոնյունկտուրայից ու առաջարկում ենք գնալ այլ ճանապարհով:

Քաղաքական ու քաղաքագիտական հնարավորինս օբյեկտիվ գնահատականը մեզ բոլորիս պետք է հետագայում նոր «Մարտի 1»-երից խուսափելու և արդիական պետություն կառուցելու համար: Հետևաբար՝ պետք է քննության առարկա դարձնել պատճառը (կամ պատճառները):

Շատ է խոսվում այն մասին, որ ոչ լեգիտիմ ընտրություններն էին պատճառը, որ տեղի ունեցավ ընդվզում: Ասվածի մեջ ճշմարտություն կա, բայց դա ամբողջ ճշմարտությունը չէ: Խոսքը, տվյալ դեպքում, վերաբերում է չկայացած ընտրական համակարգին:

Ի դեպ, 2008-ին տեղի ունեցածն առաջին հետընտրական ընդվզումը չէր: Հայաստանում մշտապես քաղաքական, այսինքն՝ իշխանության հարց որոշող ընտրություն է համարվել նախագահականը, և 1996-ից հետո (բացառությամբ 1998թ. նախագահական ընտրությունների, երբ գործող իշխանության հիմնական մրցակիցը որևէ հետընտրական քայլի չգնաց (անգամ ՍԴ չդիմեց) ու հետագայում դաշինք կազմեց իշխանության հետ) մշտապես ունեցել ենք հետընտրական զարգացումներ փողոցում:

Եթե առաջնորդվենք այն տրամաբանությամբ, որ ընտրությունների լեգիտիմությունը որոշվում է հետընտրական զարգացումների լինելով կամ չլինելով, ապա կստացվի, որ 2017-ի ապրիլի 2-ի ԱԺ ընտրությունները լեգիտիմ էին, քանզի հետընտրական փողոցային զարգացումներ չեղան (սրան գումարած՝ խորհրդարանում հայտնված նոմինալ ընդդիմադիր ուժերը կրքոտ պաշտպանում էին ընտրությունների լեգիտիմության մասին ՀՀԿ-ի պնդումները): Բայց իրականությունն այն է, որ նախորդ տարվա խորհրդարանական ընտրություններն իրենց բնույթով, թերևս, ամենա ոչ լեգիտիմն էին նորանկախ Հայաստանի պատմության մեջ: Ընտրակաշառքն իր մասշտաբներով գերազանցեց բոլոր նախորդ ընտրություններին բաժանված փողերի հանրագումարը: Բացի այդ՝ «ռեյտինգային» ընտրակարգով ապաքաղաքականացվել էին ընտրությունները, ինչը ոչ լեգիտիմության թիվ մեկ հատկանիշն է: Հանրային ընդվզում հենց ընտրությունների ապաքաղաքականացման հետևանքով չեղավ:

Որտե՞ղ է թաքնված շան գլուխը

Լեգտիմության թեմային արժե այլ տեսանկյունից մոտենալ:

Հնարավո՞ր են արդյոք Հայաստանում լեգիտիմ ընտրություններ: Հնարավո՞ր է արդյոք ընտրությունների միջոցով իշխանափոխություն: Հնարավո՞ր է արդյոք դրական արդյունքով քաղաքական խաղ բոլոր մասնակիցների համար: Այս երեք հարցերի պատասխանն է՝ «ո՛չ»: Գոնե այս պահի դրությամբ ու տեսանելի ապագայում այդպես է:

Քանի դեռ Հայաստանում կա սեփականության լեգիտիմության սուր դեֆիցիտ, քանի դեռ կա սեփականության մեծ վերաբաշխման հնարավորություն, քանի դեռ հանրության մեծ մասն աղքատ է ու չի կարողանում տնտեսական կյանքի լիիրավ բաժնետեր դառնալ, քաղաքական վերնաշենքում ոչ լեգիտիմությունը խրոնիկ բնույթ է կրելու և իշխանությունից դուրս գտնվող որևէ սուբյեկտ չի կարողանալու իշխանություն վերցնել ընտրությունների միջոցով: Ասել է թե՝ սեփականության լեգիտիմության դեֆիցիտի պայմաններում գործելու է «Իշխանության մուտքը միայն ներսի կողմից է» բանաձևը:

Իշխանական համակարգից դուրս գտնվողների համար իշխանության գալու միայն ցնցումային տարբերակն է թողնված: Իշխանություններն այդպես չեն ուզել, բայց այդպես է ստացվել: Իսկ դա վտանգավոր է բոլորի համար:

88-ի շարժումից և անկախության ձեռքբերումից հետո հանրությունը կամաց-կամաց թուլացավ և քաղաքական իմաստով զիջեց իր ընտրական իրավունքը: Ընտրությունները վերածվեցին ռեսուրսային մրցապայքարի, որի դեպքում, բնականաբար, թույլ կողմը պետք է պարտվեր: Ու պարտվում է: Պարտվում է՝ ծանր գին վճարելով:

Հիմա նախագահական ընտրությունները վերացրել են, քաղաքական կյանքը հնարավորինս ապաքաղաքականացվել է (ԱԺ-ի կողմից «պետության գլուխ» նախագահի ընտրությունն ապաքաղաքականացման վառ դրսևորումներից է) ու իշխանություններն արտաքուստ ապահովագրվել են փողոցային զարգացումներից, բայց դրանով խնդիրները ոչ թե լուծվել են, այլ լուծումները հետաձգվել են: Իսկ հետաձգումն է՛լ ավելի մեծ պայթյունի պոտենցիալ է պարունակում իր մեջ, եթե բան չփոխվի:

Հայաստանյան քաղաքական կուլտուրայի առանձնահատկությունները

Լեգիտիմ ու ժողովրդավարական քաղաքական հարաբերություններ ձևավորելու համար անհրաժեշտ է տնտեսապես ուժեղ հասարակություն: Մյուս կողմից էլ՝ տնտեսական կյանքի բարելավման համար անհրաժեշտ են քաղաքական բարեփոխումներ: Այլ կերպ ասած՝ քաղաքական վերնաշենքի որակը պայմանավորված է տնտեսական բազիսով, իսկ վերջինս էլ ֆունկցիա է քաղաքական վերնաշենքում ընդունված որոշումներից: Ստացվում է փակ շրջան: Այդ շրջանը մեզանում դարձել է արատավոր:

Իշխանավորներն առաջնորդվում են «Մահ կամ իշխանություն», իսկ հակաիշխանական բևեռը՝ «Հիմա կամ երբեք» կարգախոսով: Սրանք, ինչպես հասկանում եք, փոխբացառող ու բախումնածին կարգախոսներ են: Արդյունքում՝ ունենում ենք «Ամեն ինչ կամ ոչինչ» այն առումով, որ ընտրական կոչված պայքարի արդյունքում հաղթող կողմը վերցնում է ամեն ինչ, իսկ պարտվող կողմը ստանում է ոչինչ: Սա՛ է մեր քաղաքական կուլտուրայի բնութագրիչը:

Իշխանությունը չի ուզում «դրսի» ուժին «աթոռ» զիջել, քանզի մտավախություն (ոչ անհիմն) ունի սեփականության (լայն իմաստով) կորստի հետ կապված: Այդ ամենը հաշվի առնելով՝ կարող ենք ասել, որ գործ ունենք «մահապարտ» իշխանության հետ, որն ամեն ինչի պատրաստ է՝ հանուն սեփականության պաշտպանության ու այդ գործի մեջ է ներքաշում գրեթե ողջ պետական համակարգը: Ու քանի որ ոչինչ չի միավորում մարդկանց, որքան համատեղ գործած հանցանքը, ուստի մի կողմից ստանում ենք վախի ազդեցության տակ գերմոտիվացված իշխանական թև ու ռեսուրսներով զգալիորեն թույլ հանրություն, որը պարբերաբար փոխում է իր քաղաքական գործիքներին (ընդդիմության առաջնորդին), որպեսզի, մեծ հաշվով, սեփականության վերաբաշխման գնա:

Հայաստանի տիպի երկրներում իշխանափոխությունը դրսից կնշանակի առաջին հերթին սեփականության լայնամասշտաբ վերաբաշխում, ինչը կանխորոշում է բախումնային սցենարն ընտրական գործընթացներում:

Եթե 2017-ի ԱԺ ընտրություններից հետո փողոցային զարգացումներ չեղան, ապա դա չի նշանակում, որ ամեն ինչ կարգին է: Հետընտարական զարգացումների բացակայությունը դուռ է բացում ոչ ստանդարտ քայլերի՝ ֆորսմաժորային զարգացումների համար ու կամաց-կամաց սա էլ է դառնում հայաստանյան քաղաքական կուլտուրայի մի մաս:

Շատ վատ է, իհարկե, երբ «Մարտի 1» է լինում, բայց է՛լ ավելի վատ է, երբ հանրային դիմադրությունը զրոյանում է ու մարդիկ պարզապես հեռանում են Հայաստանից (անկախությունից հետո ավելի քան 1 միլիոն մարդ է հեռացել ՀՀ-ից): Այս առումով տեղին է հիշեցնելը, որ իշխանությունները նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի շուրթերով գոհունակություն էին հայտնում արտագաղթի պահով:

«Բա մնան այստեղ հեղափոխությո՞ւն անեն»,-կեսկատակ բարձրաձայնում էր օֆշորային սկանդալի գլխավոր հերոս Տ. Սարգսյանը:

Ժողովրդավարական ու ոչ ժողովրդավարական քաղաքական կուլտուրան

Քաղաքականությամբ զբաղվել նշանակում է՝ դնել իշխանության խնդիր: Երբ մեզ մոտ ամենաբարձր մակարդակով կոչ է արվում չքաղաքականացնել քաղաքականությունը, իրականում կոչ է արվում չդնել իշխանության հարց: Մնացածը դեմագոգիա է:

Իշխանության հետ կապված հարաբերություններն ունեն 3 շերտ՝

-ինչպես գալ իշխանության,

-ինչպես պահել իշխանությունը,

-ինչպես հանձնել իշխանությունը:

Ահա այս երեք շերտերը վերլուծելով կարող ենք գնահատել, թե արդյոք գործ ունենք ժողովրդավարակա՞ն, թե՞ ոչ ժողովրդավարական քաղաքական կուլտուրայի հետ:

Մեզ մոտ ընտրությունների արդյունքները վիճահարույց են համարվել սկսած 1995 թվականից: Այսինքն այն պահից, երբ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո արդեն պետական սեփականությունը գտել էր կամ գտնում էր իր մասնավոր տերերին: Տերեր, ովքեր քաղաքական իշխանությունն էին ներկայացնում կամ էլ՝ կից էին իշխանությանը (խոսքը խոշորների մասին է):

Բնական է, որ սեփականաշնորհման գործընթացը հանրային ցածր լեգիտիմություն ուներ, քանզի արդյունքներից դժգոհ էին շատերը: Սովետական հավասարություն (երբ բոլորը հավասարապես հարուստ չեն) տեսած հանրության համար անսովոր ու անընդունելի էր անկախության բերած ճչացող անհավասարությունը, հատկապես երբ 1988-ից ձևավորված սպասումները հեքիաթային մակարդակի վրա էին:

Ասել, որ հնարավոր էր իդեալական ու բացարձակ արդար եղանակով պետական սեփականությունից անցում կատարել խառը սեփականության ձևերով տնտեսական հարաբերությունների, սխալ կլինի: Բայց մյուս կողմից էլ տնտեսական բարեփոխումների տեմպն ու որակը կարող էին այլ լինել: Օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ գործոնների համադրությունն էլ հետագայում ձևավորեց քաղաքական խաղի կանոնը:

Ընտրական գործընթացն այս պայմաններում դարձավ ընտրակեղծիքի միջոցառում: Իշխանություն պահելը՝ ուժի և փողի ցուցադրություն:

Ինչ վերաբերում է իշխանությունը հանձնելուն, ապա ընտրական գործընթացների միջոցով «դրսի» ուժին երբեք չի հաջողվել վերցնել պետության ղեկը, այսինքն՝ ժողովրդավարական խաղի կանոններին հարիր իշխանափոխություն Հայաստանում երբեք չի եղել: Իշխանության ընդունում-հանձնումը տեղի է ունեցել «ներսում»՝ կոշտ (1998թ.) կամ փափուկ (2007թ.) պալատական հեղաշրջման միջոցով:

Իշխանություն հանձնելու ժողովրդավարական կուլտուրա մեզանում չկա և չի լինի այնքան ժամանակ, քանի դեռ մենք չենք ձևավորել նոր տնտեսաքաղաքական վերնախավ, որը ունակ կլինի պատասխանել մեր երկրի ներքին ու արտաքին մարտահրավերներին:

Նոր որակի քաղաքական դաշտ և պետություն կառուցելը կդառնա այն երաշխիքը, որ նոր «Մարտի 1»-եր չլինեն, ու մենք գնանք զարգացման ճանապարհով:

Անդրանիկ Թևանյան

«Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն

Այս խորագրի վերջին նյութերը

«Մեղավորության կանխավարկածը». Փաշինյանը արմենբաշիական համակարգ է ուզում կառուցել (տեսանյութ)

«Մեղավորության կանխավարկածը». Փաշինյանը արմենբաշիական համակարգ է ուզում կառուցել (տեսանյութ)

Փետրվարի 13, 2019 20:53 Դե արի ու այսքանից հետո քննադատիր նրանց, ովքեր Փաշինյանի՝ իշխանության գալու մեջ դրսի ուժերի դավադրություն են տեսնում:
Կենտրոնական բանկի «մեսիջը» կառավարությանն ու հպարտ քաղաքացիներին

Կենտրոնական բանկի «մեսիջը» կառավարությանն ու հպարտ քաղաքացիներին

Փետրվարի 05, 2019 13:05 Որքան էլ ԱՎԾ–ն ուշացրեց տարեկան մակրոցուցանիշների ամփոփումը, միևնույն է, վերջում թվերը հեղափոխական չստացվեցին։
Փաշինյանը՝ Սորոսի ու Բոլթոնի արանքում

Փաշինյանը՝ Սորոսի ու Բոլթոնի արանքում

Փետրվարի 04, 2019 19:00 Բոլթոնի պլանով նախատեսվում է, որ Հայաստանը պետք է զիջումների գնա Արցախի հարցում՝ մինչ այդ պատրաստելով հասարակությանը «խաղաղությանը»:
Փաշինյանը մերժո՞ւմ է Բոլթոնի պլանը

Փաշինյանը մերժո՞ւմ է Բոլթոնի պլանը

Փետրվարի 02, 2019 11:35 Ինչո՞ւ Փաշինյանը մտավ Բոլթոնի պլան և ինչո՞ւ է այժմ փախչում դրանից։
Ռ. Քոչարյան, Ս. Բաբայան, Վ. Մանուկյան, Ս. Սարգսյան, Վ. Սարգսյան. տարբեր ճակատագրեր, բայց մեկ ընդհանուր ուղի

Ռ. Քոչարյան, Ս. Բաբայան, Վ. Մանուկյան, Ս. Սարգսյան, Վ. Սարգսյան. տարբեր ճակատագրեր, բայց մեկ ընդհանուր ուղի

Հունվար 28, 2019 16:34 Հիմա կրկին, ինչպես 1998–ին, Հայաստանի ու Արցախի գլխին մութ ամպեր են կուտակվում։
Մեծ խաղի փոքրիկ դետալները

Մեծ խաղի փոքրիկ դետալները

Հունվար 24, 2019 11:55 Գալի՞ս է Փաշինյանի՝ «Պատերա՞զմ, թե՞ խաղաղություն» գրելու ժամանակը։
Ինչպես է Նիկոլ Փաշինյանը նախապատրաստվում խաղաղությանը

Ինչպես է Նիկոլ Փաշինյանը նախապատրաստվում խաղաղությանը

Հունվար 17, 2019 12:20 Փաշինյանը չունի Արցախի խնդրի լուծման հարցում որոշումներ կայացնելու մանդատ, լեգիտիմություն ու անհրաժեշտ պաշար:
Փաշինյանը գոհ է գրքերի վաճառքից. ինչո՞ւ են հայերը սկսել շատ կարդալ (տեսանյութ)

Փաշինյանը գոհ է գրքերի վաճառքից. ինչո՞ւ են հայերը սկսել շատ կարդալ (տեսանյութ)

Հունվար 09, 2019 14:15 Փաստորեն, եթե Քոչարյանի գրքի վաճառքը սկսվի Հայաստանում, ապա Փաշինյանը կարող է է՛լ ավելի մեծ ռեկորդների մասին խոսել:
Թումանյանի «մեսիջը» հայ ժողովրդին

Թումանյանի «մեսիջը» հայ ժողովրդին

Հունվար 03, 2019 09:55 Դերասանությունը գեղեցիկ է բեմի վրա, ուր խաղում են, բայց այն գարշելի է կյանքի մեջ, ուր ապրում են: Բեմի վրա խաղացողները շնորհքով մարդիկ են, իսկ կյանքում խաղացողները՝ ցածերն ու կեղծավորները:
2018-ը՝ մերժման, իսկ 2019-ը ՝ ԽԵԼՔԻ տարի

2018-ը՝ մերժման, իսկ 2019-ը ՝ ԽԵԼՔԻ տարի

Դեկտեմբեր 31, 2018 21:22 Մեզ մոտ ոչ թե նոր Հայաստանի նոր իշխանություն է ձևավորվել, այլ հին Հայաստանի վերջին իշխանությունը:
Փաշինյանի և Ալիևի ասիմետրիկ վարքագիծը. վտանգավոր խաղ է սկսված

Փաշինյանի և Ալիևի ասիմետրիկ վարքագիծը. վտանգավոր խաղ է սկսված

Դեկտեմբեր 26, 2018 16:00 Բոլթոնի պլանի կյանքի կոչումն է, որ ոգևորել է Ադրբեջանին ու, ամենայն հավանականությամբ, այդ պլանը դիմադրության չի հանդիպել Հայաստանում:
Ի՞նչ բացահայտեց գաղտնալսումը

Ի՞նչ բացահայտեց գաղտնալսումը

Դեկտեմբեր 06, 2018 14:15 Հասկանո՞ւմ է արդյոք Փաշինյանը, որ շատ ավելի լուրջ խնդիրներ մեր պետության և անձամբ իր համար կառաջանան, եթե նա բացի «Պանդորայի արկղը»:
Լեզվի սայթաքում ըստ Ֆրեյդի՞, թե՞ ըստ Փաշինյանի (տեսանյութ)

Լեզվի սայթաքում ըստ Ֆրեյդի՞, թե՞ ըստ Փաշինյանի (տեսանյութ)

Նոյեմբեր 27, 2018 14:40 «Նիկոլը Ճիշտ էր, ես սխալվեցի» սարգսյանական ձևակերպումն այլ իմաստ է ստանում:
Ո՞վ կհաղթի ընտրություններում

Ո՞վ կհաղթի ընտրություններում

Նոյեմբեր 22, 2018 17:00 Տիգրան Մուկուչյանը, դեմքի անմեղ հայացքով ու իր բարի աչուկները ճպճպացնելով, մեզ կհաղորդի թվերը այնպես, ինչպես հաղորդում էր նախորդ ընտրությունների ժամանակ:
Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Նոյեմբեր 16, 2018 11:38 ՀՀԿ-ն ու դրա լիդերը ցանկության դեպքում անգամ չէին կարող այնպիսի մոդել ստեղծել, ինչպիսին որ ստեղծում է Նիկոլ Փաշինյանը:
Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Նոյեմբեր 09, 2018 15:28 Ո՞վ կդառնա Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գլխավոր հակառակորդը:
Ադրբեջանական ագրեսիան ու հայկական խաղաղասիրությունը

Ադրբեջանական ագրեսիան ու հայկական խաղաղասիրությունը

Նոյեմբեր 07, 2018 14:21 Փաշինյանի վարչապետ դառնալուց հետո Երևանի դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում դարձավ հակասական ու էկլեկտիկ (ծայրահեղ խաղաղասիրականից մինչև ռազմատենչ):
Հեղափոխությունից հետո և արտահերթից առաջ

Հեղափոխությունից հետո և արտահերթից առաջ

Հոկտեմբեր 19, 2018 10:45 Հեղափոխությունը, միգուցե, կարելի է անել «դուխով», բայց պետությունը պետք է կառուցել ու զարգացնել ԽԵԼՔՈՎ:
Քաղաքական մանիպուլյացիա

Քաղաքական մանիպուլյացիա

Սեպտեմբեր 28, 2018 12:54 Ամբոխն անշնորհակալ է, դավաճան և մոռացկոտ. մանիպուլյատորը պետք է շատ լավ իմանա այդ մասին:
Ժողովրդավարությունը և ամբողջատիրությունը

Ժողովրդավարությունը և ամբողջատիրությունը

Սեպտեմբեր 24, 2018 19:07 Բռնապետական կամ ամբողջատիրական ռեժիմները հաստատվում են հիվանդ հասարակություններում։