Կարծիք

Մայիս 15, 2019 09:42

Տնտեսությունը՝ որպես ամենօրյա աշխատանք

Տնտեսությունը՝ որպես ամենօրյա աշխատանք

Տնտեսական վիճակագրության արձանագրած՝ ամենամեղմ բնորոշմամբ հակասական ֆոնին ուժգնանում են տնտեսական հեղափոխության մասին հայտարարությունները: Տպավորություն է ստեղծվում, որ ոչ ոք տնտեսությունը չի ընկալում որպես ամենօրյա աշխատանք: Աշխատանք, որի ընթացքում նախ հարկավոր է քիչ թե շատ գրագետ ու նպատակաուղղված ծրագիր ունենալ: Ծրագիր, որը կառաջարկի երկրի տնտեսության առաջընթացի թե՛ ոլորտները, թե՛ տեմպերը:

Բոլորը հրաշքի են սպասում, որ մատուցվում է «տնտեսական հեղափոխություն» անվան տակ: Երբ փորձում ես մանրամասներ փնտրել, թե ինչ է ընդգրկում այդ հասկացությունն իր մեջ, բախվում ես լոզունգների: Լավագույն դեպքում: Հայտնի բան է` պատմությունը դաս է, որից ոչ ոք ոչինչ չի սովորում: Հետևաբար, պատմությունը պարբերաբար կրկնվում է:

Հեռավոր 1989-ին այդ պահի մեր «երիտտնտեսագետներն» առաջ քաշեցին ջրի վաճառքով երկիր պահելու տեսությունն ընդհանրապես: Նույն նպատակին հանքային ջրերի վաճառքով հասնելուն` մասնավորապես: Ջրի հետ կապված ծրագիրը ջրվեց գնաց: Բայց դա մեր նեոտնտեսական առաջին առասպելն էր, որի հիմքում շատերը տնտեսագիտական հիմնավորումներ էին փնտրում: Օրինակ՝ այն հայտարարությունը, որ հանքային ջուրը նավթից թանկ է: Թանկը հնարավոր է՝ այսօր էլ թանկ է, բայց աշխարհը հրաժարվեց կամավոր գնել ու խմել մեր հանքային ջրերը: Հետո նոր տնտեսական առասպելներ հորինվեցին երկիրը շալախ ծիրանով, ապագա նավատորմով, ապա թթվով ու պանրով պահելու մասին: Երբ հերթը հասավ պղինձ-մոլիբդենին, էներգետիկ ճգնաժամն արդեն վրա էր տվել:

Հնարավոր է՝ այդ ճգնաժամի, հնարավոր է՝ կառավարման փորձի կուտակման արդյունքում մեր տնտեսության ղեկավարներն իրատես դարձան: Բայց «տնտեսական հեղափոխության» նոր ծրագրերում դժվար չէ նկատել նախկին նայիվ խաղիկները: Թեկուզ հենց նոր նավատորմ ունենալու խոստումներում: Բայց ամեն ինչ ավելի խաղաղ էր սկսվել: Մեր նեոտնտեսական առաջին միֆ-առասպելն այն էր, որ բավական է՝ իշխանությունները չգողանան, երկիրը կծաղկի: Հիմա իշխանության առաջին դեմքերից մինչև ամենավերջինը սիրում են կրկնել, որ «համակարգված կոռուպցիան վերացված է»:

Վերացելը հնարավոր է՝ վերացել է: Բայց տնտեսությունը չի ծաղկում: Պատճառն էլի մենք չենք ու մեր մեջ չենք փնտրում: Նույնիսկ այն մանկական պատկերացման համար, որ կոռուպցիայի հաղթահարումից հետո գործարար աշխարհն իրեն կոտորելով ներդրումներ է անելու մեր տնտեսության մեջ: Ինքներս չգիտենք, թե որ ոլորտն է կարևորվել «տնտեսական հեղափոխության» կողմից, բայց սպասում ենք ներդրումների: Սա նոր միֆ-առասպել է: Ոչ մի արտաքին ներդրող ոչ մի երկրի համար տնտեսական զարգացման ծրագիր չի գրել: Բայց մենք հո չենք կարող կարևոր գործերը թողնել ու տնտեսական զարգացման ծրագրեր քննարկել: Շատ ավելի հեշտ է բացատրելը, թե ինչու մեր տնտեսությունը չի զարգանում:

Օրինակ՝ պարզվում է՝ Լարսի թողունակությունը ընդամենը երեք հազար մեքենա է, իսկ մեզ պետք է, որ հեռավոր Լարսը 15 հազար մեքենա թողունակություն ունենա: Տնտեսական տվյալների ամփոփման մեջ ուրախացած գրում ենք, որ դրամը կայուն է, գնաճի ինդեքսն էլ 1.5 տոկոսի սահմանում է: Նույն հաշվետվության վերջին էջում 45 երկրի գնաճի ինդեքս են նշում, որ ուսումնասիրողները համեմատեն: Համեմատում ու տեսնում են, որ 45 երկրից միայն 6-ում է գնաճի ինդեքսը մերից բարձր: Բայց չենք արձանագրում, որ դրանց մեջ Եվրամիության անդամ երկիր, այսինքն՝ տնտեսապես զարգացած երկիր չկա: Բայց մեր տնտեսական իշխանությունները շարունակում են այն քաղաքականությունը, որ միայն զարգացած երկրներն են իրենց թույլ տալիս: Տեսնում ենք այս փաստերն ու ուրախանում:

Փոխարենը՝ չենք տեսնում, որ աշխարհի երկու խոշոր տնտեսությունները (ԱՄՆ և Չինաստան) պատերազմում են: ԱՄՆ-ը 25–տոկոսանոց մաքսատուրք է մտցնում չինական արտադրությունից սեփական արտադրողներին պաշտպանելու համար: Պատասխան առաջին քայլով Չինաստանը «կամային որոշմամբ» արժեզրկում է սեփական վճարամիջոցը: Տնտեսական իմաստը պարզ է: Դասագրքային մակարդակի պարզության: Չինաստանը սեփական վճարամիջոցն արժեզրկելով՝ փորձում է խթանել արտահանումը: Իսկ մենք շարունակում ենք դրամի ու գների կայունության տնտեսական պոպուլիզմը: Արանքում մշուշոտ խոսելով տնտեսական հեղափոխության ու դրա հնարավոր ու վառվռուն ապագայի մասին: Կարճ ու դասականի բառերով ասած՝ «Տնտեսական հեղափոխությունն անանկ բան մըն է, որի ինչ ըլլալը չենք գիտեր»:

Արա Գալոյան

Տնտեսական մեկնաբան

Աղբյուրը՝ politeconomy.org

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Ովքեր են, այսօրվա դրությամբ, մեր հասարակության մեջ ՔՊ-ի հենքը

Ովքեր են, այսօրվա դրությամբ, մեր հասարակության մեջ ՔՊ-ի հենքը

Մայիս 21, 2019 22:17 Փաշինյանի կառավարությունը կորցնում է հասարակության մեջ իր հիմնական հենքը հանդիսացող մասսայի մի զգալի հատվածին:
Ողբերգություն է, երբ ղեկավարդ մանկամիտ է

Ողբերգություն է, երբ ղեկավարդ մանկամիտ է

Մայիս 21, 2019 21:50 Փաշինյանը պետք է հեռանա:
«Եթե սարերը ձորերից բարձր չլինեն, մենք չենք կարողանալու գնալ առաջ»

«Եթե սարերը ձորերից բարձր չլինեն, մենք չենք կարողանալու գնալ առաջ»

Մայիս 21, 2019 21:05 Իսկ ինչ կասեր առողջապահության նախարարը։
«Քարդաշյանների ընտանիքի» հետևորդը․ Փաշինյանի ռեալիթի շոուն․ մաս II

«Քարդաշյանների ընտանիքի» հետևորդը․ Փաշինյանի ռեալիթի շոուն․ մաս II

Մայիս 21, 2019 16:25 Հանդիսատեսը պարբերաբար նոր կադրեր է ուզում տեսնել։
Արամ Հարությունյանը բանավեճի է հրավիրում Արամ Սարգսյանին

Արամ Հարությունյանը բանավեճի է հրավիրում Արամ Սարգսյանին

Մայիս 21, 2019 16:17 «Որպեսզի ամեն անգամ ստիպված չլինեմ Վազգենին պաշտպանել քեզանից»։
Ոսկե ձկնիկի պատմությունը դուրս չգա՞...

Ոսկե ձկնիկի պատմությունը դուրս չգա՞...

Մայիս 21, 2019 15:05 Սպասում է ոսկե ձկնիկի հավանությանը։
ՀՀ գլխավոր դատախազը, փաստորեն, միայն Ռ. Քոչարյանի դատավարությանը մասնակցելու համար է

ՀՀ գլխավոր դատախազը, փաստորեն, միայն Ռ. Քոչարյանի դատավարությանը մասնակցելու համար է

Մայիս 21, 2019 15:00 Քրեաիրավական խախտումները թողած՝ ընկել է հետևանքների հետևից…
Ահա ինչ է պատմում հոկտեմբերի 27-ի գործով ազատազրկված Էդիկ Գրիգորյանն իր նամակում

Ահա ինչ է պատմում հոկտեմբերի 27-ի գործով ազատազրկված Էդիկ Գրիգորյանն իր նամակում

Մայիս 21, 2019 12:50 «Ջհանգիրյա՛ն, քո հրամանով մեզ տանջանքների էին ենթարկում, որպեսզի Ռ.Քոչարյանի դեմ կեղծ ցուցմունքներ տայինք»:
Հայկական Մութալիբովը

Հայկական Մութալիբովը

Մայիս 21, 2019 12:35 Մութալիբովի նման նույն բանը Նիկոլն է ասում։
Դատարանների շրջափակման ակցիային նաև ակտիվ մասնակցել է ԵԿՄ վարչության անդամ «Լեդի Հակոբը»

Դատարանների շրջափակման ակցիային նաև ակտիվ մասնակցել է ԵԿՄ վարչության անդամ «Լեդի Հակոբը»

Մայիս 21, 2019 12:05 Պատկերացնո՞ւմ եք՝ վաղը լուրջ քաղաքական գործընթացների ժամանակ ինչեր կանեն:
Հարգելի՛ պարոն Փաշինյան, Ձեզ պարզապես խաբում են

Հարգելի՛ պարոն Փաշինյան, Ձեզ պարզապես խաբում են

Մայիս 21, 2019 11:20 Սխալ են զեկուցում իրավիճակը։
Ահա ՀԱԿասահմանադրական կոչին արձագանքող, լինգով ու քարերով զինված ցուցարարը (տեսանյութ)

Ահա ՀԱԿասահմանադրական կոչին արձագանքող, լինգով ու քարերով զինված ցուցարարը (տեսանյութ)

Մայիս 21, 2019 11:15 Իսկ կոչ անողին պաշտոնյային պատիժ չի՞ հասնում...
Նիկոլականները ու սորոսականները անցումային արդարադատություն են սղացնում

Նիկոլականները ու սորոսականները անցումային արդարադատություն են սղացնում

Մայիս 21, 2019 11:00 Կես տարուց արդեն կարող է իշխանություն չունենան:
Պարո՛ն Փաշինյան, դուք ստախոս եք ու դեմագոգ

Պարո՛ն Փաշինյան, դուք ստախոս եք ու դեմագոգ

Մայիս 21, 2019 10:40 Երբ ընդդիմադիր էիք, բազմիցս անպատասխանատու հայտարարություններ եք արել, բայց հիմա վարչապապետի կարգավիճակում ուղղակի անթույլատրելի է։
Սա չի՞ քո դեմքը, Նիկո՛լ (տեսանյութ)

Սա չի՞ քո դեմքը, Նիկո՛լ (տեսանյութ)

Մայիս 21, 2019 10:35 Անտարբեր, հայատյաց, հայակործան քաղաքականություն։
Սա վարչապետի սուիցիդն էր՝ մեկ օրում երկու հարված

Սա վարչապետի սուիցիդն էր՝ մեկ օրում երկու հարված

Մայիս 21, 2019 10:22 Փաստ եմ ասում՝ Նիկոլն՝ ընդդեմ Հայոց պետականության։
Մանիպուլյա՞ցիա թե՞ դավադրություն

Մանիպուլյա՞ցիա թե՞ դավադրություն

Մայիս 21, 2019 10:15 Փորձ է արվում ներգրավել արդեն միջազգային հանրությանը: