Տնտեսական

Մայիս 29, 2019 16:01

Ամուլսարի ծրագիրը՝ Հայաստանի հանքարդյունաբերության համար լուծում, ոչ թե խնդիր

Ամուլսարի ծրագիրը՝ Հայաստանի հանքարդյունաբերության համար լուծում, ոչ թե խնդիր

Ձեզ ենք ներկայացնում Լիդիանի կայուն զարգացման գծով փոխնախագահ, երկրաբնապահպանության գծով գիտությունների թեկնածու Արմեն Ստեփանյանի հոդվածի հայերեն թարգմանությունը: Այն անդրադառնում է Ամուլսարի շուրջ տարածվող ապատեղեկատվությանը և ծրագրի շուրջ ստեղծված ապօրինությանը: Հոդվածի անգլերեն բնօրինակը՝ այս հղումով:

Ամուլսար. Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտն արդիականացնելու հնարավորություն

Տարիներ շարունակ Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտը քննադատվել է վատ բնապահպանական կառավարման և թափանցիկության բացակայության համար: Որպես բնապահպանության ոլորտի գիտնական, վստահ եմ, որ Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտում բնապահպանական կառավարումը հնարավոր է շտկել՝ լուրջ բարեփոխումներով: Հանքարդյունաբերությունն այնպիսի երկրների տնտեսությունների ողնաշարն է, ինչպիսիք են Կանադան, Ավստրալիան, Շվեդիան: Հանքարդյունաբերությունը վերջին տասնամյակներում զգալի փոփոխությունների է ենթարկվել՝ առաջարկելով պատասխանատու բնապահպանական և սոցիալական կառավարման համար նոր լուծումներ: Այսօր հանքարդյունաբերությունը, որը գործում է “Zero Harm” («Զրոյական վնաս») կամ նույնիսկ “Beyond Zero Harm” («Զրոյական վնասից ավելին») հայեցակարգի շրջանակներում, իրականություն է բազմաթիվ զարգացած հանքարդյունաբերական երկրներում: Հայաստանը այս առումով դեռևս ճանապարհ ունի անցնելու: Պատասխանատու իրականացման դեպքում հանքարդյունաբերությունը կարող է շահավետ լինել տնտեսության և երկրի համար:

Մենք վստահ ենք, որ Ամուլսարի ծրագիրը Հայաստանի հանքարդյունաբերության համար լուծում է, այլ ոչ թե ևս մեկ խնդիր:

Լիդիան Արմենիայի բաժնետոմսերի 100%-ը պատկանում է Լիդիան Ինթերնեյշնլին: Ամուլսարի ծրագիրը Հայաստանի անկախությունից ի վեր խոշորագույն ներդրումային ծրագրերից մեկն է: Առ այսօր ներդրվել է ավելի քան 400 միլիոն ԱՄՆ դոլար: Լիդիան Ինթերնեյշնլը բաց բաժնետիրական ընկերություն է, որը ցուցակված է Տորոնտոյի Ֆոնդային բորսայում: Սա նշանակում է, որ ընկերության մասին տեղեկատվությունը թափանցիկ է և հասանելի է բոլոր շահագրգիռ կողմերի համար: Խոշոր բաժնետերերի շարքում են մի շարք հեղինակավոր ինստիտուցիոնալ ներդրողներ՝ ներառյալ Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկը (ՎԶԵԲ), որոնք պահանջում են խիստ բնապահպանական և սոցիալական ստանդարտների պահպանում: Ամուլսարը Հայաստանում միակ հանքարդյունաբերական ծրագիրն է, որը նախագծվել և կառավարվում է ՎԶԵԲ-ի և Միջազգային ֆինանսական կորպորացիայի բնապահպանական և սոցիալական ստանդարտներին և պահանջներին համապատասխան:

Հարկ եմ համարում նշել, որ Ամուլսարի ծրագրի ՇՄԱԳ-ը աննախադեպ է Հայաստանում՝ թե՛ բովանդակությամբ, թե՛ ծավալով: Սկսած 2008 թվականից Լիդիանը բնապահպանական հետազոտությունների վրա ծախսել է ավելի քան 6 միլիոն ԱՄՆ դոլար՝ ներգրավելով հեղինակավոր միջազգային և տեղական կազմակերպությունների, ինչպիսիք են Wardell Armstrong International-ը, Golder Associates-ը, Global Resource Engineering-ը: Ծրագիրը նախագծվել և կառուցվում է այնպես, որպեսզի բոլոր հնարավոր ազդեցությունները կանխարգելվեն կամ մեղմացվեն: Նույնիսկ Ծրագրի ընդդիմախոսներից շատերն ընդունում են, որ Ամուլսարը բարձր նշաձող է սահմանել հանքարդյունաբերության ոլորտում:

Չնայած այս մոտեցմանը, դեռևս գոյություն ունի որոշակի անվստահություն: Մենք հասկանում ենք, որ այս անվստահության արմատները գալիս են այն բացասական փորձից, որին հասարակությունն ականատես է եղել անպատասխանատու հանքարդյունաբերական ծրագրերի պատճառով: Բայց Հայաստանում հանքարդյունաբերության ոլորտում բնապահպանական կառավարումը հազիվ թե բարելավվի, եթե փաստերի փոխարեն քննադատությունը հիմնված լինի միֆերի և մանիպուլյացիաների վրա: Նման մանիպուլյացիաներից և միֆերից մեկն այն պնդումն է, թե Ամուլսարի ծրագիրն ազդեցություն կունենա Սևանա լճի և Ջերմուկի ջրերի վրա՝ հավանական թթվային դրենաժի (ԹԱԴ) պատճառով:

Նախ պետք է նշեմ, որ Ջերմուկի և Ամուլսարի ծրագրի ստորգետնյա ջրային համակարգերի միջև հիդրավլիկ կապ չկա և Ջերմուկի ջրերն առանձին են Ամուլսարի ստորգետնյա ջրային համակարգից: Այս փաստը ապացուցվել է 2013 և վերահաստատվել 2018 թվականներին Golder Associates-ի կողմից իրականացված իզոտոպային անալիզներով և երկու տարբեր եվրոպական անկախ լաբորատորիաների կողմից իրականացրած հետազոտություններով: Ամուլսարի ծրագիրը չի կարող ազդել Ջերմուկի ջրերի վրա նույնիսկ տեսականորեն: Բայց սա ջրերի վրա ազդեցության բացակայության միակ երաշխիքը չէ: Ամուլսարում ցանկացած ջրային համակարգ պաշտպանվելու է ժամանակակից միջոցառումներով, ինչպիսիք են պաշտպանիչ շերտերը, ջրահեռացման և ջրի մաքրման համակարգերը: Նույնը վերաբերվում է նաև Ամուլսարից 50 կմ հեռավորության վրա գտնվող Սևանա լճին: Բոլոր ապացույցներն առկա են, որ Ամուլսարը չի կարող ազդել Սևանա լճի վրա, նույնիսկ՝ տեսականորեն: Ամուլսարի ծրագրի բնապահպանական ազդեցության գնահատումը հասանելի է ընկերության կայքում և յուրաքանչյուր ոք կարող է տեսնել բոլոր մոդելները և հաշվարկները, որոնք ցույց են տալիս, որ նույնիսկ տեսականորեն որևէ արտահոսք չի կարող ազդել Սևանա լճի և/կամ Ջերմուկի ջրերի վրա:

Հատկանշական է, որ ԹԱԴ-ը բնական երևույթ է և հայտնի խնդիր է ոսկու, արծաթի կամ պղնձի հանքերում աշխարհի տարբեր երկրներում՝ այդ թվում նաև Հայաստանում: Որքանով, որ մենք տեղյակ ենք, Ամուլսարի ծրագիրը Հայաստանում առաջին հանքարդյունաբերական ծրագիրն է, որը նախատեսել է ԹԱԴ-ի կանխարգելման միջոցառումներ, որոնք ներկայացված են ՇՄԱԳ-ում: Սա չնայած այն փաստին, որ այլ, այդ թվում՝ հայաստայան հանքերի համեմատ, Ամուլսարում ԹԱԴ-ի առաջացման պոտենցիալը բավականին ցածր է: Սակայն հենց Լիդիանն էր, որ առաջինը բացահայտեց հանքարդյունաբերության մեջ ԹԱԴ-ի խնդիրը հայ հասարակության համար՝ 2014 թվականին հանրայնացնելով ԹԱԴ-ի ռիսկի գնահատման և մեղմացման միջոցառումներն իր փաստաթղթերում: Մեզ հայտնի չէ որևէ հրապարակային ապացույց, որ մինչ Լիդիանի կողմից ԹԱԴ-ի խնդրի հրապարակային քննարկումը, հայաստանյան ակտիվիստները այս խնդրի մասին խոսել են: Հայ բնապահպանները կարող էին օգտվել Լիդիանի կողմից այս ռիսկի կանխարգելման ու վերահսկման աշխարհի ժամանակակից հանքերում կիրառվող մեթոդների հրապարակումից: Փոխարենը, որոշ քննադատներ այս ինֆորմացիան օգտագործեցին ճշմարտությունը մանիպուլյացիայի ենթարկելու և այն Լիդիանի դեմ օգտագործելու համար: Նման մոտեցումը հազիվ թե լուծի բնապահպանական խնդիրները: Լիդիանի չաշխատելով, կխոչընդոտվի նաև ժամանակակից միջոցառումների ներդրումը և Հայաստանը կարող է մնալ հանքարդյունաբերության ոլորտի բնապահպանական բազմաթիվ չլուծված խնդիրներով:

Հայաստանում հանքարդյունաբերությունը գոյություն ունի հարյուրավոր տարիներ: Հանքերը շահագործվում են այսօր, կշահագործվեն նաև վաղը: Այսպիսի ներդրումային ծրագրի գոյությունը, որը բերում է նոր բնապահպանական ստանդարտներ, կարող է բարձրացնել բնապահպանական կառավարման նշաձողը: Չնայած այս պարզ իրողությանը, հե՛նց Լիդիանն է, որ ավելի քան 10 ամիս ապօրինաբար զրկված է աշխատելու իր իրավունքից, հե՛նց Ամուլսարի ճանապարհներն են ապօրինաբար շրջափակված: Այս իրավիճակը ոչ միայն վնասում է Հայաստանի տնտեսությանը և ներդրումային միջավայրին, ոչ միայն իր բացասական ազդեցությունն է թողնում Ամուլսարի ծրագրի հազարավոր ուղղակի և անուղղակի շահառուների վրա, այլ նաև արդեն իսկ շրջակա համայնքներից մոտ 400 մարդու արտագաղթի պատճառ է դարձել:

Մենք վստահ ենք, որ նրանք, ովքեր ժամանակ, ջանքեր և ռեսուրսներ են ծախսում՝ խոչընդոտելով Լիդիանին իրականացնել Ամուլսարի ծրագիրը, մտածված կամ չգիտակցված խոչընդոտում են Հայաստանում այնպիսի հանքարդյունաբերական ծրագրի իրականացմանը, որը նոր բնապահպանական ստանդարտներ կսահմանի հանքարդյունաբերության ոլորտում:

Թե՛ մենք՝ Լիդիանի աշխատակիցներս, թե՛ Հայաստանում բնապահպանական ոլորտի շատ գիտնականներ վստահ ենք, որ Ամուլսարի ծրագիրը կարևոր դերակատատրություն է ունենալու Հայաստանի տնտեսության զարգացման մեջ և սահմանելու է նոր ստանդարտներ բնապահպանական և սոցիալական կառավարման ոլորտներում: Ուստի որպես այս ոլորտի մասնագետ և Հայաստանի քաղաքացի հուսով եմ, որ առողջ բանականությունը կհաղթի և օրենքը կգործի: Դա Հայաստանի համար միակ շահավետ լուծումն է:

Ամուլսարի ծրագրի ճանապարհների շարունակական շրջափակման և Կառավարության կողմից ձեռնարկված մի շարք ստուգումների հետ կապված Լիդիանը 2019թ. մարտի 11-ին պաշտոնապես ծանուցել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանը՝ Հայաստանի կառավարության հետ գոյություն ունեցող անհամաձայնությունների մասին: Արդյոք Լիդիանը կսկսի արբիտրաժային բուն գործընթացը կախված կլինի Հայաստանի կառավարության գործողություններից: Լիդիանը իրավունք է վերապահում լիովին օգտվել հայաստանյան և միջազգային օրենսդրությամբ նախատեսված բոլոր իրավական պաշտպանության միջոցներից՝ բոլոր վեճերի լուծման հարցում:

Աղբյուրը՝ lydianarmenia

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Երևան-Արմավիր երթուղու վարորդները դարձյալ գործադուլ են անում

Երևան-Արմավիր երթուղու վարորդները դարձյալ գործադուլ են անում

Հունիս 26, 2019 18:00 Պահանջելով կարգավորել ուղևորափոխադրումների պայմանները։
«Լիդիան Արմենիան» նոր հայցադիմում է ներկայացրել ոստիկանության դեմ

«Լիդիան Արմենիան» նոր հայցադիմում է ներկայացրել ոստիկանության դեմ

Հունիս 26, 2019 13:05 Պահանջում է հողատարածքներ կատարված ներխուժումը վերացնել։
«Որևէ բիզնեսմեն որևէ երկրի ղեկավարի հորդորով ներդրում չի կատարում». տնտեսագետ (տեսանյութ)

«Որևէ բիզնեսմեն որևէ երկրի ղեկավարի հորդորով ներդրում չի կատարում». տնտեսագետ (տեսանյութ)

Հունիս 24, 2019 16:00 «Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունները տնտեսությունում մեծացնում է սոցիալական լարվածությունը»։
Դպրոց ընդունվելու էլեկտրոնային հայտագրման ներդրման համար շուրջ 27 մլն դրամ հատկացվեց

Դպրոց ընդունվելու էլեկտրոնային հայտագրման ներդրման համար շուրջ 27 մլն դրամ հատկացվեց

Հունիս 20, 2019 15:00 Հաջորդ տարվանից գործելու է ՀՀ բոլոր դպրոցների համար։
Կառավարությունը պատրաստվում է նոր վարկեր վերցնել (տեսանյութ)

Կառավարությունը պատրաստվում է նոր վարկեր վերցնել (տեսանյութ)

Հունիս 19, 2019 17:40 Հարկային միջոցներով վարկերը մարել։
Կենտրոնական բանկը մասամբ կվերականգնի Տիգրան Սարգսյանի օրոք վաճառված 1.5 տոննա ոսկին (տեսանյութ)

Կենտրոնական բանկը մասամբ կվերականգնի Տիգրան Սարգսյանի օրոք վաճառված 1.5 տոննա ոսկին (տեսանյութ)

Հունիս 19, 2019 15:00 ԿԲ-ն կարող է լինել լուռ բաժնետեր, որը կբերի պրոբլեմի լուծմանը:
Պաղպաղակի շուկայում արձանագրվել են խախտումներ

Պաղպաղակի շուկայում արձանագրվել են խախտումներ

Հունիս 14, 2019 20:32 Պաղպաղակներն արտադրում են կաթնայուղի փոխարինիչով։
Հայաստանի բնակչության թիվը շարունակում է նվազել

Հայաստանի բնակչության թիվը շարունակում է նվազել

Հունիս 14, 2019 13:48 2019 թ․ ապրիլի 1-ի դրությամբ՝ կազմել է մոտ 2 մլն 962 հազար։
Սննդամթերքի գները շարունակում են սրընթաց աճել․ թվեր

Սննդամթերքի գները շարունակում են սրընթաց աճել․ թվեր

Հունիս 13, 2019 11:12 Հերթական անգամ վարչապետի ասածը տեղի չունեցավ։
Հայտնի է, թե երբ վերջնական պարզ կլինի Ամուլսարի ճակատագիրը

Հայտնի է, թե երբ վերջնական պարզ կլինի Ամուլսարի ճակատագիրը

Հունիս 12, 2019 11:15 ՔԿ–ն ստացել է եզրակացությունը:
«Ուզում ենք՝ լավ լինի, բայց ստացվում է՝ ինչպես միշտ»․Ա. Ջանջուղազյան

«Ուզում ենք՝ լավ լինի, բայց ստացվում է՝ ինչպես միշտ»․Ա. Ջանջուղազյան

Հունիս 12, 2019 11:10 Համայնքներին հարկային արտոնություններ տալու արդյունքների մասին։
ԿԲ-ն անփոփոխ է թողել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը

ԿԲ-ն անփոփոխ է թողել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը

Հունիս 11, 2019 16:45 Էական գնաճային ճնշումներ չեն ակնկալվում:
ՀՀ երկու օդանավակայաններում այս տարվա մայիսին ուղևորահոսքն աճել է 11.7 տոկոսով

ՀՀ երկու օդանավակայաններում այս տարվա մայիսին ուղևորահոսքն աճել է 11.7 տոկոսով

Հունիս 11, 2019 12:15 Աճ են գրանցել նաև թռիչք- վայրէջքները:
ՀԾԿՀ-ն տուգանել է «Գազպրոմ Արմենիա»-ին և նախազգուշացրել ՀԷՑ-ին

ՀԾԿՀ-ն տուգանել է «Գազպրոմ Արմենիա»-ին և նախազգուշացրել ՀԷՑ-ին

Հունիս 05, 2019 16:45 10 000 000 ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Քննչական կոմիտեն ստացել է Ամուլսարի հանքում փորձաքննության նախնական եզրակացությունը

Քննչական կոմիտեն ստացել է Ամուլսարի հանքում փորձաքննության նախնական եզրակացությունը

Հունիս 05, 2019 14:00 Այս պահին գտնվում է թարգմանության փուլում:
Կքննարկվի «Գազպրոմ Արմենիա»-ին 10 մլն դրամով տուգանելու հարցը

Կքննարկվի «Գազպրոմ Արմենիա»-ին 10 մլն դրամով տուգանելու հարցը

Հունիս 04, 2019 15:45 Չի պահպանել գազի մատակարարման և օգտագործման կանոնները։
Քաղաքացիները բեռները Բագրատաշենից չեն կարողանում ստանալ. ուղիղ

Քաղաքացիները բեռները Բագրատաշենից չեն կարողանում ստանալ. ուղիղ

Հունիս 04, 2019 13:15 Ո՞րն է պատճառը, և ի՞նչ են պատրաստվում անել։
Բողոքի ակցիա ԱԺ-ի մոտ՝ ցեմենտի գնի թանկացման դեմ (տեսանյութ)

Բողոքի ակցիա ԱԺ-ի մոտ՝ ցեմենտի գնի թանկացման դեմ (տեսանյութ)

Հունիս 03, 2019 16:10 Կառուցապատող ընկերությունների ներկայացուցիչները բողոքում են։