Լրահոս

Հունիս 23, 2012 17:59

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Հայ փորձագետները և քաղաքական գործիչները հաճախ են բարձրաձայնում այն հարցի շուրջ, թե Ադրբեջանը խախտում է Եվրոպայում սովորական զինված ուժերի մասին պայմանագրի (ԵՍԶՈւՊ) դրույթները: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ԵՍԶՈւՊ-ը և ի՞նչ տիպի խախտումներ է թույլ տալիս Ադրբեջանը:

ԵՍԶՈւՊ-ը և Վիեննայի Փաստաթուղթը` որպես տեղեկատվության փոխանական միջոց

 Այսպես` ԵՍԶՈւՊ-ը (ստորագրվել է 1990թ. նոյեմբերի 19-ին Փարիզում) և 1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթը (ստորագրվել է 1999թ. նոյեմբերին` Ստամբուլում կայացած ԵԱՀԿ գագաթնաժողովի ժամանակ) համարվում են հիմնարար փաստաթղթեր մասնակից-պետությունների  և Եվրոպայում անվտանգության ու փոխադարձ վստահության երաշխիքի համար: Այդ փաստաթղթերով, հատկապես   ԵՍԶՈՒ պայմանագրով սահմանվում է մասնակից պետությունների զինված ուժերի մասին տեղեկատվության փոխանակման և ստուգման բավականին խիստ ռեժիմ: Նշենք, որ իր ստեղծման պահից ԵՍԶՈւ պայմանագրի գլխավոր նպատակը եղել է երկու բլոկների` ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: 2006թ. հունիսի դրությամբ պայմանագրի անդամներ էին եվրոպական 28 երկրներ, այդ թվում` Հայաստանը, Ադրբեջանը, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ուկրաինան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը, Կանադան։

1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթի շրջանակներում իրականացվում է ամենամյա տեղեկատվության փոխանակում, պետությունները միմյանց են տրամադրում զինված ուժերում առկա սովորական սպառազինությունների, տեխնիկայի և անձնակազմի թվաքանակների մասին տեղեկատվություը, հայտնում են ռազմական ոլորտի ծախսերի մասին:

Նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններից 8-ը, այդ թվում` Հայաստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, 1992թ. Տաշքենդում ստորագրված համաձայնագրով ճանաչեցին իրենց պարտավորություններն այս պայմանագրի իրականացման ոլորտում: Արդյունքում նրանք ըստ համապատասխան կատեգորիաների ստացան սպառազինության ու տեխնիկայի հետևյալ հավասար չափաբաժինները.

220-ական մարտական տանկ,

220-ական մարտական զրահամեքենա

285-ական հրետանային միավոր,

100-ական մարտական ինքնաթիռ,

50-ական հարվածային ուղղաթիռ:

ԵՍԶՈՒՊ-ի դիրքերի թուլացումը

Ինչպես վերը նշվեց, ԵՍԶՈւ պայմանագրի առաջնային նպատակը եղել է ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Վարշավյան պակտ»-ը ներկայումս գոյություն չունի, իսկ այդ երկրներն արդեն իսկ միացել են 1949թ. Վաշինգտոնյան համաձայնագրին (ՆԱՏՕ), առաջացել է վերոնշյալ հավասարակշռության խախտում: Հարձակողական սպառազինությունների այն չափաբաժինները, որոնք նախատեսված էին վերոնշյալ երկրների համար, առանց փոփոխություն կրելու անցել են ՆԱՏՕ-ին:

Սա հիմք հանդիսացավ, որ այս պայմանագրի առնչությամբ ի հայտ գան մի շարք հակասություններ, որոնք ավելի սրվեցին 2007թ.-ին: Նախ Վաշինգտոնի կողմից Չեխիայում և Լեհաստանում ամերիկյան հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի տեղակայման առնչությամբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը սպառնաց ռուսաստանյան կողմի՝ ԵՍԶՈւՊ-ի շրջանակներից դուրս գալով: Նույն թվականին հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունները ԵՍԶՈւՊ-ի մասնակիցների արտակարգ խորհրդաժողովի գումարման կապակցությամբ արված հայտարարության մեջ ընդգծել էին, որ պայմանագրի կենսունակությունն ու արդյունավետությունը կորսված է, և դրա բուն գոյությունը հարցականի տակ է դրված: Խնդրի առնչությամբ չստանալով դրական պատասխան ՌԴ-ն 2010թ.-ին սառեցնում է ԵՍԶՈւ պայմանագիրը: 2011թ.-ին Մեծ Բրիտանիան հայտարարում է, որ դադարեցնում է պայմանագրի շրջանակում Ռուսաստանի հետ տեղեկությունների փոխանակումը: Նույն թվականին այդ մասին հայտարարել էր նաև ԱՄՆ-ը` որոշումը պատճառաբանելով Ռուսաստանի պահվածքով: Այս ամենը և միջազգային ռազմաքաղաքական հարաբերություններում խմորումների խորացումը Ադրբեջանի իշխանության համար խթանիչ հանդիսացան` պայմանագրի պահանջների խախտմանն ուղղված քաղաքականությունն ավելի խորացնելու և բացահայտ ներկայացնելու ուղղությամբ։

Միջազգային կառույցները լռում են

Հայաստանը ԵՍԶՈւ պայմանագրի դրույթների իրականացման առումով մշտապես ցուցաբերել է դրական արդյունքներ: Երբևէ չի գրանցվել պայմանագրի խախտման որևէ դեպք: Ադրբեջանը, օրինակ, 2007-2011թթ. պայմանագրով սահմանափակվող սպառազինություններից հինգ կատեգորիաներից երկուսում ակնառու խախտումներ է թույլ տվել (թույլատրվելիք 220 տանկի և 285 հրետանային սարքերի փոխարեն ունեցել է 381 տանկ և 425 միավոր հրետանի): Ներկայումս ադրբեջանական տանկերի քանակն անցնում է 500-ը: Հայաստանը միջազգային բոլոր հարթակներում բազմիցս բարձրացրել է այս հարցը` նշելով, որ Ադրբեջանը Պայմանագրի անդամ հանդիսացող միակ երկիրն է, որը բացահայտ խախտում է ԵՍԶՈւՊ-ով նախատեսված պարտավորությունները: Սակայն միջազգային կառույցները մինչ օրս որևէ պատասխանատվության չեն ենթարկել այդ երկրին:

Գևորգ Թոսունյան

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Հրդեհներ խոտածածկ տարածքներում

Հրդեհներ խոտածածկ տարածքներում

Օգոստոս 28, 2015 10:43 Օգոստոսի 27-28-ը։
Բախվել են «Օպել Վեկտրա» և «Վոլկսվագեն Վենտո» մակնիշի ավտոմեքենաները

Բախվել են «Օպել Վեկտրա» և «Վոլկսվագեն Վենտո» մակնիշի ավտոմեքենաները

Օգոստոս 28, 2015 09:40 Բժիշկները տուժածների առողջական վիճակը գնահատել են բավարար:
Ուորլիք. «Սեպտեմբերին ծրագրվում է ԱԳ նախարարների հանդիպումը»

Ուորլիք. «Սեպտեմբերին ծրագրվում է ԱԳ նախարարների հանդիպումը»

Օգոստոս 28, 2015 08:34 Համանախագահներն աշնանը այցով լինելու են տարածաշրջանում։
Մեծ Բրիտանիայում ներգաղթյալների հոսքը հասել է պատմական առավելագույնի

Մեծ Բրիտանիայում ներգաղթյալների հոսքը հասել է պատմական առավելագույնի

Օգոստոս 28, 2015 08:10 Եվրոպա փախստականների անօրինական ներգաղթյալների թիվը՝ ռեկորդային սահմանագծի:
Որոշ տարածքներ կհոսանքազրկվեն

Որոշ տարածքներ կհոսանքազրկվեն

Օգոստոս 28, 2015 08:01 Պլանային և վերանորոգման աշխատանքներ կիրականացվեն։
Տարեսկզբից Հունաստանը կորցրել է ռուս զբոսաշրջիկների ավելի քան 60%–ը

Տարեսկզբից Հունաստանը կորցրել է ռուս զբոսաշրջիկների ավելի քան 60%–ը

Օգոստոս 28, 2015 07:24 Ամռանը կորցրած կլրացվի «թավշյա տարեղանակին»։
Օբամա. «Կրակոցներն ԱՄՆ–ում ահաբեկչություններից վտանգավոր են դառնում» (տեսանյութ)

Օբամա. «Կրակոցներն ԱՄՆ–ում ահաբեկչություններից վտանգավոր են դառնում» (տեսանյութ)

Օգոստոս 28, 2015 01:06 Պատճառներից մեկն էլ չափազանց մեծ քանակությամբ զենքի առկայությունն է ԱՄՆ քաղաքացիների մոտ։
Օդի ջերմաստիճանն օգոստոսի 30-31-ին, սեպտեմբերի 1-ին կբարձրանա 2-4 աստիճանով

Օդի ջերմաստիճանն օգոստոսի 30-31-ին, սեպտեմբերի 1-ին կբարձրանա 2-4 աստիճանով

Օգոստոս 28, 2015 00:05 Օգոստոսի 28-29-ին առավելապես երեկոյան ժամերին և գիշերը սպասվում է անձրև և ամպրոպ:
Տնտեսական ճգնաժամի հետքերով (տեսանյութ)

Տնտեսական ճգնաժամի հետքերով (տեսանյութ)

Օգոստոս 27, 2015 22:51 ՀՀ իշխանությունները քաղաքական վերարտադրության խնդիրը լուծելու նպատակով տնտեսական ճգնաժամի դիմագրավմանը միտված քայլեր չեն ձեռնարկում:
Սպանություն՝ Պտղնիում. կասկածյալը ձերբակալվել է

Սպանություն՝ Պտղնիում. կասկածյալը ձերբակալվել է

Օգոստոս 27, 2015 22:00 Հանցագործության գործիքը՝ հայտնաբերվել։
Վթարային ջրանջատում Էրեբունիում և Կենտրոնում

Վթարային ջրանջատում Էրեբունիում և Կենտրոնում

Օգոստոս 27, 2015 20:44 Օգոստոսի 28-ին՝ ժամը 10.00-16.00–ն։
Օպերատիվ իրավիճակը հանրապետությունում (օգոստոսի 26-ից 27-ը)

Օպերատիվ իրավիճակը հանրապետությունում (օգոստոսի 26-ից 27-ը)

Օգոստոս 27, 2015 18:03 Նախկինում կատարված հանցագործություններից բացահայտվել է գողության 1 դեպք:
Վեդիում հայտնաբերվել է օձ

Վեդիում հայտնաբերվել է օձ

Օգոստոս 27, 2015 17:56 Տներից մեկի մառանում։
ՌԴ ԱԳՆ. «Վրաստանում ՆԱՏՕ–ի կենտրոնի բացումը սադրիչ քաղաքականության շարունակությունն է»

ՌԴ ԱԳՆ. «Վրաստանում ՆԱՏՕ–ի կենտրոնի բացումը սադրիչ քաղաքականության շարունակությունն է»

Օգոստոս 27, 2015 17:17 Ղարիբաշվիլին վստահեցրել է՝ սպառնալիք չի ներկայացնում։
Գիշերն ավտոմեքենաներից գողություն է կատարել

Գիշերն ավտոմեքենաներից գողություն է կատարել

Օգոստոս 27, 2015 17:08 Բերման է ենթարկվել 1980 թ. ծնված Հայկ Թ.-ն:
Վիճաբանություն և հարվածներ՝ գարեջրատան դիմաց

Վիճաբանություն և հարվածներ՝ գարեջրատան դիմաց

Օգոստոս 27, 2015 16:04 Ոտքերով և բռունցքներով հարվածներ է հասցրել:
Այս տարի 172 տարիների ընթացքում ամենաերկարատև շոգ ամառն է գրանցվել Հայաստանում

Այս տարի 172 տարիների ընթացքում ամենաերկարատև շոգ ամառն է գրանցվել Հայաստանում

Օգոստոս 27, 2015 15:42 Օգոստոսի վերջին օրերին և սեպտեմբերի սկզբին կգրանցվի 28-30 աստիճան տաքություն:
Խաբեությամբ խոշոր չափերով գույքային վնաս պատճառելու և փաստաթղթեր կեղծելու գործ

Խաբեությամբ խոշոր չափերով գույքային վնաս պատճառելու և փաստաթղթեր կեղծելու գործ

Օգոստոս 27, 2015 15:21 Ուղարկվել է Հատուկ քննչական ծառայություն։
«Շանթ» ռեստորանի մոտակայքում տեղի է ունեցել շղթայական ավտովթար

«Շանթ» ռեստորանի մոտակայքում տեղի է ունեցել շղթայական ավտովթար

Օգոստոս 27, 2015 10:53 Բախվել են «Միթսուբիշի Լանսեր», «ՎԱԶ-2107» և «Ռենջ Ռովեր» մակնիշի ավտոմեքենաները։