Լրահոս

Հունիս 23, 2012 17:59

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Հայ փորձագետները և քաղաքական գործիչները հաճախ են բարձրաձայնում այն հարցի շուրջ, թե Ադրբեջանը խախտում է Եվրոպայում սովորական զինված ուժերի մասին պայմանագրի (ԵՍԶՈւՊ) դրույթները: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ԵՍԶՈւՊ-ը և ի՞նչ տիպի խախտումներ է թույլ տալիս Ադրբեջանը:

ԵՍԶՈւՊ-ը և Վիեննայի Փաստաթուղթը` որպես տեղեկատվության փոխանական միջոց

 Այսպես` ԵՍԶՈւՊ-ը (ստորագրվել է 1990թ. նոյեմբերի 19-ին Փարիզում) և 1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթը (ստորագրվել է 1999թ. նոյեմբերին` Ստամբուլում կայացած ԵԱՀԿ գագաթնաժողովի ժամանակ) համարվում են հիմնարար փաստաթղթեր մասնակից-պետությունների  և Եվրոպայում անվտանգության ու փոխադարձ վստահության երաշխիքի համար: Այդ փաստաթղթերով, հատկապես   ԵՍԶՈՒ պայմանագրով սահմանվում է մասնակից պետությունների զինված ուժերի մասին տեղեկատվության փոխանակման և ստուգման բավականին խիստ ռեժիմ: Նշենք, որ իր ստեղծման պահից ԵՍԶՈւ պայմանագրի գլխավոր նպատակը եղել է երկու բլոկների` ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: 2006թ. հունիսի դրությամբ պայմանագրի անդամներ էին եվրոպական 28 երկրներ, այդ թվում` Հայաստանը, Ադրբեջանը, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ուկրաինան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը, Կանադան։

1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթի շրջանակներում իրականացվում է ամենամյա տեղեկատվության փոխանակում, պետությունները միմյանց են տրամադրում զինված ուժերում առկա սովորական սպառազինությունների, տեխնիկայի և անձնակազմի թվաքանակների մասին տեղեկատվություը, հայտնում են ռազմական ոլորտի ծախսերի մասին:

Նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններից 8-ը, այդ թվում` Հայաստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, 1992թ. Տաշքենդում ստորագրված համաձայնագրով ճանաչեցին իրենց պարտավորություններն այս պայմանագրի իրականացման ոլորտում: Արդյունքում նրանք ըստ համապատասխան կատեգորիաների ստացան սպառազինության ու տեխնիկայի հետևյալ հավասար չափաբաժինները.

220-ական մարտական տանկ,

220-ական մարտական զրահամեքենա

285-ական հրետանային միավոր,

100-ական մարտական ինքնաթիռ,

50-ական հարվածային ուղղաթիռ:

ԵՍԶՈՒՊ-ի դիրքերի թուլացումը

Ինչպես վերը նշվեց, ԵՍԶՈւ պայմանագրի առաջնային նպատակը եղել է ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Վարշավյան պակտ»-ը ներկայումս գոյություն չունի, իսկ այդ երկրներն արդեն իսկ միացել են 1949թ. Վաշինգտոնյան համաձայնագրին (ՆԱՏՕ), առաջացել է վերոնշյալ հավասարակշռության խախտում: Հարձակողական սպառազինությունների այն չափաբաժինները, որոնք նախատեսված էին վերոնշյալ երկրների համար, առանց փոփոխություն կրելու անցել են ՆԱՏՕ-ին:

Սա հիմք հանդիսացավ, որ այս պայմանագրի առնչությամբ ի հայտ գան մի շարք հակասություններ, որոնք ավելի սրվեցին 2007թ.-ին: Նախ Վաշինգտոնի կողմից Չեխիայում և Լեհաստանում ամերիկյան հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի տեղակայման առնչությամբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը սպառնաց ռուսաստանյան կողմի՝ ԵՍԶՈւՊ-ի շրջանակներից դուրս գալով: Նույն թվականին հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունները ԵՍԶՈւՊ-ի մասնակիցների արտակարգ խորհրդաժողովի գումարման կապակցությամբ արված հայտարարության մեջ ընդգծել էին, որ պայմանագրի կենսունակությունն ու արդյունավետությունը կորսված է, և դրա բուն գոյությունը հարցականի տակ է դրված: Խնդրի առնչությամբ չստանալով դրական պատասխան ՌԴ-ն 2010թ.-ին սառեցնում է ԵՍԶՈւ պայմանագիրը: 2011թ.-ին Մեծ Բրիտանիան հայտարարում է, որ դադարեցնում է պայմանագրի շրջանակում Ռուսաստանի հետ տեղեկությունների փոխանակումը: Նույն թվականին այդ մասին հայտարարել էր նաև ԱՄՆ-ը` որոշումը պատճառաբանելով Ռուսաստանի պահվածքով: Այս ամենը և միջազգային ռազմաքաղաքական հարաբերություններում խմորումների խորացումը Ադրբեջանի իշխանության համար խթանիչ հանդիսացան` պայմանագրի պահանջների խախտմանն ուղղված քաղաքականությունն ավելի խորացնելու և բացահայտ ներկայացնելու ուղղությամբ։

Միջազգային կառույցները լռում են

Հայաստանը ԵՍԶՈւ պայմանագրի դրույթների իրականացման առումով մշտապես ցուցաբերել է դրական արդյունքներ: Երբևէ չի գրանցվել պայմանագրի խախտման որևէ դեպք: Ադրբեջանը, օրինակ, 2007-2011թթ. պայմանագրով սահմանափակվող սպառազինություններից հինգ կատեգորիաներից երկուսում ակնառու խախտումներ է թույլ տվել (թույլատրվելիք 220 տանկի և 285 հրետանային սարքերի փոխարեն ունեցել է 381 տանկ և 425 միավոր հրետանի): Ներկայումս ադրբեջանական տանկերի քանակն անցնում է 500-ը: Հայաստանը միջազգային բոլոր հարթակներում բազմիցս բարձրացրել է այս հարցը` նշելով, որ Ադրբեջանը Պայմանագրի անդամ հանդիսացող միակ երկիրն է, որը բացահայտ խախտում է ԵՍԶՈւՊ-ով նախատեսված պարտավորությունները: Սակայն միջազգային կառույցները մինչ օրս որևէ պատասխանատվության չեն ենթարկել այդ երկրին:

Գևորգ Թոսունյան

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Պաշտպան․ «Սեֆիլյանը հայտարարել է, որ Բալասանյանը ստում է»

Պաշտպան․ «Սեֆիլյանը հայտարարել է, որ Բալասանյանը ստում է»

Հուլիս 26, 2016 00:34 Վիտալի Բալասանյանը «փաստացի ստանձնել է Սերժ Սարգսյանի պաշտպանությունը»։
«Սասնա ծռերն» այրել են ՊՊԾ գնդի 3 ծառայողական մեքենա (տեսանյութ)

«Սասնա ծռերն» այրել են ՊՊԾ գնդի 3 ծառայողական մեքենա (տեսանյութ)

Հուլիս 26, 2016 00:15 Փամփուշտներ են լցրել դողի մեջ և այրել։
Երթի մասնակիցները վերադարձան Խորենացի փողոց (ուղիղ միացում, լրացված)

Երթի մասնակիցները վերադարձան Խորենացի փողոց (ուղիղ միացում, լրացված)

Հուլիս 25, 2016 21:55 Վանկարկում էին՝ Սեր–ժի՛կ, հեռացի՛ր, տեռորիստը Սերժն ա։
Պլանային ջրանջատում Աջափնյակում

Պլանային ջրանջատում Աջափնյակում

Հուլիս 25, 2016 21:29 Հուլիսի 27-ին՝ ժամը 10.00-18.00–ն։
«Սասնա ծռերը» «Շեվրոլե» ավտոբուս են այրել

«Սասնա ծռերը» «Շեվրոլե» ավտոբուս են այրել

Հուլիս 25, 2016 21:20 Փողոց են հանել անվադող, փամփուշտներ լցրել դողի մեջ և այրել։
Բարկացած փիսիկը ավելի քան 500 երկրպագու է հավաքել Լոնդոնում (լուսանկար)

Բարկացած փիսիկը ավելի քան 500 երկրպագու է հավաքել Լոնդոնում (լուսանկար)

Հուլիս 25, 2016 20:46 Փիսիկի տերը՝ Տաբասա Բանդենսենը, արդեն ավելի քան 76 միլիոն ֆունտ ստերլինգ է վաստակել կենդանու միջոցով։
Երեկոյան ժամերին սպասվում է քամու ուժգնացում

Երեկոյան ժամերին սպասվում է քամու ուժգնացում

Հուլիս 25, 2016 20:06 Անձրևի հավանականությունը փոքր է:
Աշխարհի ամենաերիտասարդ ծնողները (ֆոտոշարք)

Աշխարհի ամենաերիտասարդ ծնողները (ֆոտոշարք)

Հուլիս 25, 2016 19:54 Ունեցել են առաջնեկներին՝ անկախ բոլոր հանգամանքներից։
Է. Վարդանյան. «Սննդից զրկելու ճանապարհով հարց լուծելը շատ վտանգավոր է»

Է. Վարդանյան. «Սննդից զրկելու ճանապարհով հարց լուծելը շատ վտանգավոր է»

Հուլիս 25, 2016 19:50 Կոչ է անում քաղաքական կամք դրսևորել և ազատ արձակել ձերբակալվածներին։
Խարդախության մեղադրանքով հետախուզվող է հայտնաբերվել

Խարդախության մեղադրանքով հետախուզվող է հայտնաբերվել

Հուլիս 25, 2016 19:31 Բերման են ենթարկել 1991 թ. ծնված Վանիկ Հ.-ին
Ադամանդի գործարանի մոտ այրվել է 3000 քմ խոտածածկույթ

Ադամանդի գործարանի մոտ այրվել է 3000 քմ խոտածածկույթ

Հուլիս 25, 2016 19:11 Բյուրեղավան քաղաքի գերեզմանատան մոտակայքում՝ մոտ 7000 քմ բուսածածկույթ:
Հայտնի է մոծակ որսալու մրցույթի աշխարհի չեմպիոնը

Հայտնի է մոծակ որսալու մրցույթի աշխարհի չեմպիոնը

Հուլիս 25, 2016 19:01 Հաղթանակի համար պայքարել է 42 մարդ։
Ռոնալդուն ռինգ է բարձրացել խառնամարտային առաջնության չեմպիոնի հետ (լուսանկար)

Ռոնալդուն ռինգ է բարձրացել խառնամարտային առաջնության չեմպիոնի հետ (լուսանկար)

Հուլիս 25, 2016 18:42 Իռլանդացին բարձր է գնահատել ֆուտբոլիստի ֆիզիկական կարգավիճակը։
Անի Նավասարդյանն ազատ է արձակվել

Անի Նավասարդյանն ազատ է արձակվել

Հուլիս 25, 2016 18:25 Քքրեական հետապնդումը դադարեցվել է։
Շիրակ մարզադաշտի մոտ «Opel Astra»–ն բախվել է էլեկտրասյանը

Շիրակ մարզադաշտի մոտ «Opel Astra»–ն բախվել է էլեկտրասյանը

Հուլիս 25, 2016 18:08 Բժիշկները Վ. Մ.-ի առողջական վիճակը գնահատել են ծանր։
Մեղադրանքներ են առաջադրվել ոստիկանների նկատմամբ բռնություն գործադրելու համար

Մեղադրանքներ են առաջադրվել ոստիկանների նկատմամբ բռնություն գործադրելու համար

Հուլիս 25, 2016 17:28 ՀՀ քրեական օրենսգրքի 316-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Հայտնի է «iPhone 7»–ի վաճառքի ամսաթիվը

Հայտնի է «iPhone 7»–ի վաճառքի ամսաթիվը

Հուլիս 25, 2016 17:15 «Առաջին ալիքի» երկրներում։
Հռոմի պապը կոչ է արել միանձնուհիներին հեռու մնալ սոցիալական ցանցերից

Հռոմի պապը կոչ է արել միանձնուհիներին հեռու մնալ սոցիալական ցանցերից

Հուլիս 25, 2016 16:58 Շեղում են կրոնական պարտականությունները կատարելուց։
Պաշտոնատար անձանց կողմից քաղաքացուն ինքնասպանության փորձի Է հասցվել

Պաշտոնատար անձանց կողմից քաղաքացուն ինքնասպանության փորձի Է հասցվել

Հուլիս 25, 2016 16:51 Տան լոգասենյակում՝ խոհանոցային դանակով, կրկին փորձել է ինքնասպան լինել: