Լրահոս

Հունիս 23, 2012 17:59

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Հայ փորձագետները և քաղաքական գործիչները հաճախ են բարձրաձայնում այն հարցի շուրջ, թե Ադրբեջանը խախտում է Եվրոպայում սովորական զինված ուժերի մասին պայմանագրի (ԵՍԶՈւՊ) դրույթները: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ԵՍԶՈւՊ-ը և ի՞նչ տիպի խախտումներ է թույլ տալիս Ադրբեջանը:

ԵՍԶՈւՊ-ը և Վիեննայի Փաստաթուղթը` որպես տեղեկատվության փոխանական միջոց

 Այսպես` ԵՍԶՈւՊ-ը (ստորագրվել է 1990թ. նոյեմբերի 19-ին Փարիզում) և 1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթը (ստորագրվել է 1999թ. նոյեմբերին` Ստամբուլում կայացած ԵԱՀԿ գագաթնաժողովի ժամանակ) համարվում են հիմնարար փաստաթղթեր մասնակից-պետությունների  և Եվրոպայում անվտանգության ու փոխադարձ վստահության երաշխիքի համար: Այդ փաստաթղթերով, հատկապես   ԵՍԶՈՒ պայմանագրով սահմանվում է մասնակից պետությունների զինված ուժերի մասին տեղեկատվության փոխանակման և ստուգման բավականին խիստ ռեժիմ: Նշենք, որ իր ստեղծման պահից ԵՍԶՈւ պայմանագրի գլխավոր նպատակը եղել է երկու բլոկների` ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: 2006թ. հունիսի դրությամբ պայմանագրի անդամներ էին եվրոպական 28 երկրներ, այդ թվում` Հայաստանը, Ադրբեջանը, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ուկրաինան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը, Կանադան։

1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթի շրջանակներում իրականացվում է ամենամյա տեղեկատվության փոխանակում, պետությունները միմյանց են տրամադրում զինված ուժերում առկա սովորական սպառազինությունների, տեխնիկայի և անձնակազմի թվաքանակների մասին տեղեկատվություը, հայտնում են ռազմական ոլորտի ծախսերի մասին:

Նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններից 8-ը, այդ թվում` Հայաստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, 1992թ. Տաշքենդում ստորագրված համաձայնագրով ճանաչեցին իրենց պարտավորություններն այս պայմանագրի իրականացման ոլորտում: Արդյունքում նրանք ըստ համապատասխան կատեգորիաների ստացան սպառազինության ու տեխնիկայի հետևյալ հավասար չափաբաժինները.

220-ական մարտական տանկ,

220-ական մարտական զրահամեքենա

285-ական հրետանային միավոր,

100-ական մարտական ինքնաթիռ,

50-ական հարվածային ուղղաթիռ:

ԵՍԶՈՒՊ-ի դիրքերի թուլացումը

Ինչպես վերը նշվեց, ԵՍԶՈւ պայմանագրի առաջնային նպատակը եղել է ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Վարշավյան պակտ»-ը ներկայումս գոյություն չունի, իսկ այդ երկրներն արդեն իսկ միացել են 1949թ. Վաշինգտոնյան համաձայնագրին (ՆԱՏՕ), առաջացել է վերոնշյալ հավասարակշռության խախտում: Հարձակողական սպառազինությունների այն չափաբաժինները, որոնք նախատեսված էին վերոնշյալ երկրների համար, առանց փոփոխություն կրելու անցել են ՆԱՏՕ-ին:

Սա հիմք հանդիսացավ, որ այս պայմանագրի առնչությամբ ի հայտ գան մի շարք հակասություններ, որոնք ավելի սրվեցին 2007թ.-ին: Նախ Վաշինգտոնի կողմից Չեխիայում և Լեհաստանում ամերիկյան հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի տեղակայման առնչությամբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը սպառնաց ռուսաստանյան կողմի՝ ԵՍԶՈւՊ-ի շրջանակներից դուրս գալով: Նույն թվականին հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունները ԵՍԶՈւՊ-ի մասնակիցների արտակարգ խորհրդաժողովի գումարման կապակցությամբ արված հայտարարության մեջ ընդգծել էին, որ պայմանագրի կենսունակությունն ու արդյունավետությունը կորսված է, և դրա բուն գոյությունը հարցականի տակ է դրված: Խնդրի առնչությամբ չստանալով դրական պատասխան ՌԴ-ն 2010թ.-ին սառեցնում է ԵՍԶՈւ պայմանագիրը: 2011թ.-ին Մեծ Բրիտանիան հայտարարում է, որ դադարեցնում է պայմանագրի շրջանակում Ռուսաստանի հետ տեղեկությունների փոխանակումը: Նույն թվականին այդ մասին հայտարարել էր նաև ԱՄՆ-ը` որոշումը պատճառաբանելով Ռուսաստանի պահվածքով: Այս ամենը և միջազգային ռազմաքաղաքական հարաբերություններում խմորումների խորացումը Ադրբեջանի իշխանության համար խթանիչ հանդիսացան` պայմանագրի պահանջների խախտմանն ուղղված քաղաքականությունն ավելի խորացնելու և բացահայտ ներկայացնելու ուղղությամբ։

Միջազգային կառույցները լռում են

Հայաստանը ԵՍԶՈւ պայմանագրի դրույթների իրականացման առումով մշտապես ցուցաբերել է դրական արդյունքներ: Երբևէ չի գրանցվել պայմանագրի խախտման որևէ դեպք: Ադրբեջանը, օրինակ, 2007-2011թթ. պայմանագրով սահմանափակվող սպառազինություններից հինգ կատեգորիաներից երկուսում ակնառու խախտումներ է թույլ տվել (թույլատրվելիք 220 տանկի և 285 հրետանային սարքերի փոխարեն ունեցել է 381 տանկ և 425 միավոր հրետանի): Ներկայումս ադրբեջանական տանկերի քանակն անցնում է 500-ը: Հայաստանը միջազգային բոլոր հարթակներում բազմիցս բարձրացրել է այս հարցը` նշելով, որ Ադրբեջանը Պայմանագրի անդամ հանդիսացող միակ երկիրն է, որը բացահայտ խախտում է ԵՍԶՈւՊ-ով նախատեսված պարտավորությունները: Սակայն միջազգային կառույցները մինչ օրս որևէ պատասխանատվության չեն ենթարկել այդ երկրին:

Գևորգ Թոսունյան

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Դոնալդ Թրամփի երեխաներն ու թոռները (ֆոտոշարք)

Դոնալդ Թրամփի երեխաներն ու թոռները (ֆոտոշարք)

Հունվար 21, 2017 16:14 Ունի 5 զավակ 3 տարբեր կանացից և 8 թոռ։
Սեյրան Օհանյան. «Հերի՛ք է ապրենք լոկ երազանքներով» (տեսանյութ)

Սեյրան Օհանյան. «Հերի՛ք է ապրենք լոկ երազանքներով» (տեսանյութ)

Հունվար 21, 2017 15:44 Երկրի ընդհանուր մթնոլորտն այլևս չի տալիս զարգացման, աճի, դրական փոփոխությունների հնարավորություն։
Ընտրությունները պետք է անցկացվեն ապրիլի 20-21-ին (տեսանյութ)

Ընտրությունները պետք է անցկացվեն ապրիլի 20-21-ին (տեսանյութ)

Հունվար 21, 2017 15:06 Հակասություն Սահմանադրության և օրենքի միջև։
Իտալիայում ավտոբուսի վթարի հետևանքով զոհվածների թիվը հասել է 16–ի

Իտալիայում ավտոբուսի վթարի հետևանքով զոհվածների թիվը հասել է 16–ի

Հունվար 21, 2017 14:15 Ներկայումս վթարի պատճառները պարզվում են։
Պուտինը Թրամփին կշնորհավորի հեռախոսով

Պուտինը Թրամփին կշնորհավորի հեռախոսով

Հունվար 21, 2017 14:12 Այդպիսի զանգն «արարողակարգային անհրաժեշտություն է»։
Արարատում հայրն անչափահաս որդուն հայտնաբերել է կախված

Արարատում հայրն անչափահաս որդուն հայտնաբերել է կախված

Հունվար 21, 2017 13:58 12-րդ դասարանի աշակերտն ինքնասպան է եղել:
86-ամյա տատիկի տունն ամբողջովին այրվել է

86-ամյա տատիկի տունն ամբողջովին այրվել է

Հունվար 21, 2017 13:43 Հանգամանքները պարզվում են:
Դաշինքներ՝ հանուն քվեի՞, թե՞ Հայաստանի (տեսանյութ)

Դաշինքներ՝ հանուն քվեի՞, թե՞ Հայաստանի (տեսանյութ)

Հունվար 21, 2017 13:35 «Բարձրաձայն» հաղորդաշարի հյուրն է նաև Գեղամ Նազարյանը։
Կանայք թունավորվել են շմոլ գազից

Կանայք թունավորվել են շմոլ գազից

Հունվար 21, 2017 13:24 Կատարվում է հետաքննություն:
ԱՄՆ հատուկ ծառայությունները վերցրել են Թրամփի «Android» սմարթֆոնը

ԱՄՆ հատուկ ծառայությունները վերցրել են Թրամփի «Android» սմարթֆոնը

Հունվար 21, 2017 13:10 Խնդրել են այլևս չօգտագործել «Galaxy» սմարթֆոն։
Ձյան տակ թաղված հյուրանոցում փրկվել են հաստատության սննդի շնորհիվ (տեսանյութ)

Ձյան տակ թաղված հյուրանոցում փրկվել են հաստատության սննդի շնորհիվ (տեսանյութ)

Հունվար 21, 2017 13:00 48 ժամ անց հաջողվել է կենդանի մարդիկ գտնել։
Բուշի «պայքարն» ընդդեմ անձրևանոցի հումորի առիթ է տվել

Բուշի «պայքարն» ընդդեմ անձրևանոցի հումորի առիթ է տվել

Հունվար 21, 2017 12:41 Թրամփի երդմնակալության արարողության ժամանակ։
Պեսկով. «Պուտինը պատրաստ է հանդիպել Թրամփի հետ»

Պեսկով. «Պուտինը պատրաստ է հանդիպել Թրամփի հետ»

Հունվար 21, 2017 12:28 Հանդիպման կազմակերպումը ամիսներ կտևի։
Սերժ Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Իրանի նախագահին

Սերժ Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Իրանի նախագահին

Հունվար 21, 2017 12:11 Առևտրային շենքում բռնկված հրդեհի և փլուզման դեպքի կապակցությամբ։
Բիլլ Քլինթոնն «աչքերով կերել է» Թրամփի դստերը (տեսանյութ)

Բիլլ Քլինթոնն «աչքերով կերել է» Թրամփի դստերը (տեսանյութ)

Հունվար 21, 2017 11:55 Դա չի վրիպել նաև Հիլարիի ուշադրությունից։
Ողբերգական դեպք` «Ջերմուկ Գրուպ» ընկերությունում

Ողբերգական դեպք` «Ջերմուկ Գրուպ» ընկերությունում

Հունվար 21, 2017 11:53 Շինարարական աշխատանքներ կատարելու ժամանակ վայր է ընկել։
Հենրիխ Մխիթարյանը նշում է ծննդյան 28-ամյակը (տեսանյութ)

Հենրիխ Մխիթարյանը նշում է ծննդյան 28-ամյակը (տեսանյութ)

Հունվար 21, 2017 11:46 Նրան շնորհավորել է նաև «Մանչեսթեր Յունայթեդը»։