Լրահոս

Հունիս 23, 2012 17:59

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Հայ փորձագետները և քաղաքական գործիչները հաճախ են բարձրաձայնում այն հարցի շուրջ, թե Ադրբեջանը խախտում է Եվրոպայում սովորական զինված ուժերի մասին պայմանագրի (ԵՍԶՈւՊ) դրույթները: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ԵՍԶՈւՊ-ը և ի՞նչ տիպի խախտումներ է թույլ տալիս Ադրբեջանը:

ԵՍԶՈւՊ-ը և Վիեննայի Փաստաթուղթը` որպես տեղեկատվության փոխանական միջոց

 Այսպես` ԵՍԶՈւՊ-ը (ստորագրվել է 1990թ. նոյեմբերի 19-ին Փարիզում) և 1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթը (ստորագրվել է 1999թ. նոյեմբերին` Ստամբուլում կայացած ԵԱՀԿ գագաթնաժողովի ժամանակ) համարվում են հիմնարար փաստաթղթեր մասնակից-պետությունների  և Եվրոպայում անվտանգության ու փոխադարձ վստահության երաշխիքի համար: Այդ փաստաթղթերով, հատկապես   ԵՍԶՈՒ պայմանագրով սահմանվում է մասնակից պետությունների զինված ուժերի մասին տեղեկատվության փոխանակման և ստուգման բավականին խիստ ռեժիմ: Նշենք, որ իր ստեղծման պահից ԵՍԶՈւ պայմանագրի գլխավոր նպատակը եղել է երկու բլոկների` ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: 2006թ. հունիսի դրությամբ պայմանագրի անդամներ էին եվրոպական 28 երկրներ, այդ թվում` Հայաստանը, Ադրբեջանը, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ուկրաինան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը, Կանադան։

1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթի շրջանակներում իրականացվում է ամենամյա տեղեկատվության փոխանակում, պետությունները միմյանց են տրամադրում զինված ուժերում առկա սովորական սպառազինությունների, տեխնիկայի և անձնակազմի թվաքանակների մասին տեղեկատվություը, հայտնում են ռազմական ոլորտի ծախսերի մասին:

Նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններից 8-ը, այդ թվում` Հայաստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, 1992թ. Տաշքենդում ստորագրված համաձայնագրով ճանաչեցին իրենց պարտավորություններն այս պայմանագրի իրականացման ոլորտում: Արդյունքում նրանք ըստ համապատասխան կատեգորիաների ստացան սպառազինության ու տեխնիկայի հետևյալ հավասար չափաբաժինները.

220-ական մարտական տանկ,

220-ական մարտական զրահամեքենա

285-ական հրետանային միավոր,

100-ական մարտական ինքնաթիռ,

50-ական հարվածային ուղղաթիռ:

ԵՍԶՈՒՊ-ի դիրքերի թուլացումը

Ինչպես վերը նշվեց, ԵՍԶՈւ պայմանագրի առաջնային նպատակը եղել է ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Վարշավյան պակտ»-ը ներկայումս գոյություն չունի, իսկ այդ երկրներն արդեն իսկ միացել են 1949թ. Վաշինգտոնյան համաձայնագրին (ՆԱՏՕ), առաջացել է վերոնշյալ հավասարակշռության խախտում: Հարձակողական սպառազինությունների այն չափաբաժինները, որոնք նախատեսված էին վերոնշյալ երկրների համար, առանց փոփոխություն կրելու անցել են ՆԱՏՕ-ին:

Սա հիմք հանդիսացավ, որ այս պայմանագրի առնչությամբ ի հայտ գան մի շարք հակասություններ, որոնք ավելի սրվեցին 2007թ.-ին: Նախ Վաշինգտոնի կողմից Չեխիայում և Լեհաստանում ամերիկյան հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի տեղակայման առնչությամբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը սպառնաց ռուսաստանյան կողմի՝ ԵՍԶՈւՊ-ի շրջանակներից դուրս գալով: Նույն թվականին հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունները ԵՍԶՈւՊ-ի մասնակիցների արտակարգ խորհրդաժողովի գումարման կապակցությամբ արված հայտարարության մեջ ընդգծել էին, որ պայմանագրի կենսունակությունն ու արդյունավետությունը կորսված է, և դրա բուն գոյությունը հարցականի տակ է դրված: Խնդրի առնչությամբ չստանալով դրական պատասխան ՌԴ-ն 2010թ.-ին սառեցնում է ԵՍԶՈւ պայմանագիրը: 2011թ.-ին Մեծ Բրիտանիան հայտարարում է, որ դադարեցնում է պայմանագրի շրջանակում Ռուսաստանի հետ տեղեկությունների փոխանակումը: Նույն թվականին այդ մասին հայտարարել էր նաև ԱՄՆ-ը` որոշումը պատճառաբանելով Ռուսաստանի պահվածքով: Այս ամենը և միջազգային ռազմաքաղաքական հարաբերություններում խմորումների խորացումը Ադրբեջանի իշխանության համար խթանիչ հանդիսացան` պայմանագրի պահանջների խախտմանն ուղղված քաղաքականությունն ավելի խորացնելու և բացահայտ ներկայացնելու ուղղությամբ։

Միջազգային կառույցները լռում են

Հայաստանը ԵՍԶՈւ պայմանագրի դրույթների իրականացման առումով մշտապես ցուցաբերել է դրական արդյունքներ: Երբևէ չի գրանցվել պայմանագրի խախտման որևէ դեպք: Ադրբեջանը, օրինակ, 2007-2011թթ. պայմանագրով սահմանափակվող սպառազինություններից հինգ կատեգորիաներից երկուսում ակնառու խախտումներ է թույլ տվել (թույլատրվելիք 220 տանկի և 285 հրետանային սարքերի փոխարեն ունեցել է 381 տանկ և 425 միավոր հրետանի): Ներկայումս ադրբեջանական տանկերի քանակն անցնում է 500-ը: Հայաստանը միջազգային բոլոր հարթակներում բազմիցս բարձրացրել է այս հարցը` նշելով, որ Ադրբեջանը Պայմանագրի անդամ հանդիսացող միակ երկիրն է, որը բացահայտ խախտում է ԵՍԶՈւՊ-ով նախատեսված պարտավորությունները: Սակայն միջազգային կառույցները մինչ օրս որևէ պատասխանատվության չեն ենթարկել այդ երկրին:

Գևորգ Թոսունյան

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Առաջիկա 5 օրվա եղանակի կանխատեսում

Առաջիկա 5 օրվա եղանակի կանխատեսում

Մայիս 24, 2016 21:30 Սպասվում են կարճատև անձրև և ամպրոպ։
Մոսկվայում ձեռք բերված ատրճանակն առգրավվեց

Մոսկվայում ձեռք բերված ատրճանակն առգրավվեց

Մայիս 24, 2016 21:00 «MP-C54 K-Cal 4.5mm» տիպի։
Հոսանքազրկումներ Երևանում և մարզերում

Հոսանքազրկումներ Երևանում և մարզերում

Մայիս 24, 2016 20:30 Պլանային և վերանորոգման աշխատանքներ։
Յուրացնելու կամ վատնելու մեղադրանքով

Յուրացնելու կամ վատնելու մեղադրանքով

Մայիս 24, 2016 20:00 Հայտնաբերել և բերման են ենթարկել։
Հայտնիներ, որոնք ինքնուրույն են շպարվում (լուսանկարներ)

Հայտնիներ, որոնք ինքնուրույն են շպարվում (լուսանկարներ)

Մայիս 24, 2016 19:30 Մասնագետների կարիք չունեն։
Պակիստանը չի հաստատում «Թալիբանի» առաջնորդի մահը

Պակիստանը չի հաստատում «Թալիբանի» առաջնորդի մահը

Մայիս 24, 2016 18:45 Քանի դեռ չի անցկացվել ԴՆԹ թեսթ։
ՀՀ եվրոպարտատոմսերի եկամտաբերության փոփոխությունների վերաբերյալ

ՀՀ եվրոպարտատոմսերի եկամտաբերության փոփոխությունների վերաբերյալ

Մայիս 24, 2016 18:20 Չափվում են ստանդարտ շեղման ցուցանիշի միջոցով։
Մայիսի 30-ից Երևանում նոր արագաչափ սարքեր կգործարկվեն

Մայիսի 30-ից Երևանում նոր արագաչափ սարքեր կգործարկվեն

Մայիս 24, 2016 18:15 Երթևեկության թույլատրելի արագությունը 70 կմ/ժ է:
Օպերատիվ իրավիճակը հանրապետությունում (մայիսի 23-ից 24-ը)

Օպերատիվ իրավիճակը հանրապետությունում (մայիսի 23-ից 24-ը)

Մայիս 24, 2016 18:00 1 օրվա ընթացքում հանրապետությունում արձանագրվել է 6 պատահար:
Թուրքիայի և ԵՄ հարաբերությունները փակուղի են մտնում

Թուրքիայի և ԵՄ հարաբերությունները փակուղի են մտնում

Մայիս 24, 2016 17:52 «Քիչ հավանական է, որ Թուրքիան մոտ ապագայում անդամակցի Եվրամիությանը»:
Յուրացնելու կամ վատնելու մեղադրանքով

Յուրացնելու կամ վատնելու մեղադրանքով

Մայիս 24, 2016 17:46 Մայիսի 20-ից Էրեբունու բաժնի կողմից հետախուզվում էր։
Ծառայության վայրը լքելու համար քահանան կարգալույծ է հռչակվել

Ծառայության վայրը լքելու համար քահանան կարգալույծ է հռչակվել

Մայիս 24, 2016 17:40 Կաթողիկոսի հայրապետական տնօրինությամբ։
Պլանային ջրանջատում Բաղրամյան 25 և Պռոշյան 2 շենքերում

Պլանային ջրանջատում Բաղրամյան 25 և Պռոշյան 2 շենքերում

Մայիս 24, 2016 17:36 Մայիսի 26-ին՝ ժամը 10.00-24.00–ն։
Խուզարկությամբ զենք-զինամթերք է հայտնաբերվել

Խուզարկությամբ զենք-զինամթերք է հայտնաբերվել

Մայիս 24, 2016 17:35 Նշանակվել է դատաձգաբանական փորձաքննություն:
Ավտոբուսի սրահում պայուսակից դրամապանակ էր գողացել

Ավտոբուսի սրահում պայուսակից դրամապանակ էր գողացել

Մայիս 24, 2016 16:40 Կատարվում է քննություն:
Ինչպես են արթնացնում փղի ձագին

Ինչպես են արթնացնում փղի ձագին

Մայիս 24, 2016 16:20 Հուզիչ տեսանյութ։