Լրահոս

Հունիս 23, 2012 17:59

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Հայ փորձագետները և քաղաքական գործիչները հաճախ են բարձրաձայնում այն հարցի շուրջ, թե Ադրբեջանը խախտում է Եվրոպայում սովորական զինված ուժերի մասին պայմանագրի (ԵՍԶՈւՊ) դրույթները: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ԵՍԶՈւՊ-ը և ի՞նչ տիպի խախտումներ է թույլ տալիս Ադրբեջանը:

ԵՍԶՈւՊ-ը և Վիեննայի Փաստաթուղթը` որպես տեղեկատվության փոխանական միջոց

 Այսպես` ԵՍԶՈւՊ-ը (ստորագրվել է 1990թ. նոյեմբերի 19-ին Փարիզում) և 1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթը (ստորագրվել է 1999թ. նոյեմբերին` Ստամբուլում կայացած ԵԱՀԿ գագաթնաժողովի ժամանակ) համարվում են հիմնարար փաստաթղթեր մասնակից-պետությունների  և Եվրոպայում անվտանգության ու փոխադարձ վստահության երաշխիքի համար: Այդ փաստաթղթերով, հատկապես   ԵՍԶՈՒ պայմանագրով սահմանվում է մասնակից պետությունների զինված ուժերի մասին տեղեկատվության փոխանակման և ստուգման բավականին խիստ ռեժիմ: Նշենք, որ իր ստեղծման պահից ԵՍԶՈւ պայմանագրի գլխավոր նպատակը եղել է երկու բլոկների` ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: 2006թ. հունիսի դրությամբ պայմանագրի անդամներ էին եվրոպական 28 երկրներ, այդ թվում` Հայաստանը, Ադրբեջանը, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ուկրաինան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը, Կանադան։

1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթի շրջանակներում իրականացվում է ամենամյա տեղեկատվության փոխանակում, պետությունները միմյանց են տրամադրում զինված ուժերում առկա սովորական սպառազինությունների, տեխնիկայի և անձնակազմի թվաքանակների մասին տեղեկատվություը, հայտնում են ռազմական ոլորտի ծախսերի մասին:

Նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններից 8-ը, այդ թվում` Հայաստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, 1992թ. Տաշքենդում ստորագրված համաձայնագրով ճանաչեցին իրենց պարտավորություններն այս պայմանագրի իրականացման ոլորտում: Արդյունքում նրանք ըստ համապատասխան կատեգորիաների ստացան սպառազինության ու տեխնիկայի հետևյալ հավասար չափաբաժինները.

220-ական մարտական տանկ,

220-ական մարտական զրահամեքենա

285-ական հրետանային միավոր,

100-ական մարտական ինքնաթիռ,

50-ական հարվածային ուղղաթիռ:

ԵՍԶՈՒՊ-ի դիրքերի թուլացումը

Ինչպես վերը նշվեց, ԵՍԶՈւ պայմանագրի առաջնային նպատակը եղել է ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Վարշավյան պակտ»-ը ներկայումս գոյություն չունի, իսկ այդ երկրներն արդեն իսկ միացել են 1949թ. Վաշինգտոնյան համաձայնագրին (ՆԱՏՕ), առաջացել է վերոնշյալ հավասարակշռության խախտում: Հարձակողական սպառազինությունների այն չափաբաժինները, որոնք նախատեսված էին վերոնշյալ երկրների համար, առանց փոփոխություն կրելու անցել են ՆԱՏՕ-ին:

Սա հիմք հանդիսացավ, որ այս պայմանագրի առնչությամբ ի հայտ գան մի շարք հակասություններ, որոնք ավելի սրվեցին 2007թ.-ին: Նախ Վաշինգտոնի կողմից Չեխիայում և Լեհաստանում ամերիկյան հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի տեղակայման առնչությամբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը սպառնաց ռուսաստանյան կողմի՝ ԵՍԶՈւՊ-ի շրջանակներից դուրս գալով: Նույն թվականին հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունները ԵՍԶՈւՊ-ի մասնակիցների արտակարգ խորհրդաժողովի գումարման կապակցությամբ արված հայտարարության մեջ ընդգծել էին, որ պայմանագրի կենսունակությունն ու արդյունավետությունը կորսված է, և դրա բուն գոյությունը հարցականի տակ է դրված: Խնդրի առնչությամբ չստանալով դրական պատասխան ՌԴ-ն 2010թ.-ին սառեցնում է ԵՍԶՈւ պայմանագիրը: 2011թ.-ին Մեծ Բրիտանիան հայտարարում է, որ դադարեցնում է պայմանագրի շրջանակում Ռուսաստանի հետ տեղեկությունների փոխանակումը: Նույն թվականին այդ մասին հայտարարել էր նաև ԱՄՆ-ը` որոշումը պատճառաբանելով Ռուսաստանի պահվածքով: Այս ամենը և միջազգային ռազմաքաղաքական հարաբերություններում խմորումների խորացումը Ադրբեջանի իշխանության համար խթանիչ հանդիսացան` պայմանագրի պահանջների խախտմանն ուղղված քաղաքականությունն ավելի խորացնելու և բացահայտ ներկայացնելու ուղղությամբ։

Միջազգային կառույցները լռում են

Հայաստանը ԵՍԶՈւ պայմանագրի դրույթների իրականացման առումով մշտապես ցուցաբերել է դրական արդյունքներ: Երբևէ չի գրանցվել պայմանագրի խախտման որևէ դեպք: Ադրբեջանը, օրինակ, 2007-2011թթ. պայմանագրով սահմանափակվող սպառազինություններից հինգ կատեգորիաներից երկուսում ակնառու խախտումներ է թույլ տվել (թույլատրվելիք 220 տանկի և 285 հրետանային սարքերի փոխարեն ունեցել է 381 տանկ և 425 միավոր հրետանի): Ներկայումս ադրբեջանական տանկերի քանակն անցնում է 500-ը: Հայաստանը միջազգային բոլոր հարթակներում բազմիցս բարձրացրել է այս հարցը` նշելով, որ Ադրբեջանը Պայմանագրի անդամ հանդիսացող միակ երկիրն է, որը բացահայտ խախտում է ԵՍԶՈւՊ-ով նախատեսված պարտավորությունները: Սակայն միջազգային կառույցները մինչ օրս որևէ պատասխանատվության չեն ենթարկել այդ երկրին:

Գևորգ Թոսունյան

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Պրոֆեսոր Ռ.Պողոսյանի մահվան գործով նշանակվել է դատահոգեբուժական փորձաքննություն

Պրոֆեսոր Ռ.Պողոսյանի մահվան գործով նշանակվել է դատահոգեբուժական փորձաքննություն

Հուլիս 24, 2017 16:10 Իր աշխատասենյակում ծանր մարմնական վնասվածք էր պատճառել հոգեբանական կենտրոնի այցելուն:
ԵՄ-ի ազատ մուտքի իրավունքից օգտվել է Վրաստանի 55 հազար քաղաքացի

ԵՄ-ի ազատ մուտքի իրավունքից օգտվել է Վրաստանի 55 հազար քաղաքացի

Հուլիս 24, 2017 16:08 Թույլատրված ժամկետում չի վերադարձել դեռևս 3000-ը:
Իրանը «Սայյադ-3» հրթիռների զանգվածային արտադրություն է սկսել (տեսանյութ)

Իրանը «Սայյադ-3» հրթիռների զանգվածային արտադրություն է սկսել (տեսանյութ)

Հուլիս 24, 2017 16:00 Հրթիռների հեռահարությունը 120 կմ է։
ByLock-ի պատճառով Թուրքիայում մարդիկ են կալանավորվել

ByLock-ի պատճառով Թուրքիայում մարդիկ են կալանավորվել

Հուլիս 24, 2017 15:48 Բերման է ենթարկվել 15 մարդ:
Հրաչյա Չանդիրյան. Առավելագույն ծրագիրը կիսով չափ կատարվեց

Հրաչյա Չանդիրյան. Առավելագույն ծրագիրը կիսով չափ կատարվեց

Հուլիս 24, 2017 15:38 Բուդապեշտում ավարտվեց ջրային մարզաձևերի աշխարհի առաջնությունը։
Տաշիր-Լեռնահովիտ ճանապարհին ավտոմեքենա է շրջվել․ վարորդը և ուղևորները տեղափոխվել են հիվանդանոց

Տաշիր-Լեռնահովիտ ճանապարհին ավտոմեքենա է շրջվել․ վարորդը և ուղևորները տեղափոխվել են հիվանդանոց

Հուլիս 24, 2017 15:03 Տուժածների առողջական վիճակը բժիշկները գնահատել են միջին ծանրության:
Սիրիայի բանակը ԻՊ-ից մի քանի գյուղ է ազատագրել Ռաքքայի հարավում

Սիրիայի բանակը ԻՊ-ից մի քանի գյուղ է ազատագրել Ռաքքայի հարավում

Հուլիս 24, 2017 14:56 Ասադի բանակը շարունակում է առաջխաղացումը։
Հայտնաբերվեց Մոսկվա-Երևան չվերթի ինքնաթիռի ժամանումից հետո

Հայտնաբերվեց Մոսկվա-Երևան չվերթի ինքնաթիռի ժամանումից հետո

Հուլիս 24, 2017 14:45 Հետախուզվում էր խարդախության մեղադրանքով:
Կառնուտի ջրամբարից դուրս են բերել կորած քաղաքացու դին

Կառնուտի ջրամբարից դուրս են բերել կորած քաղաքացու դին

Հուլիս 24, 2017 14:20 Մեկնել էր ջրամբար և չէր վերադարձել։
Կայացավ օլիմպիական փառատոնի բացման արարողությունը

Կայացավ օլիմպիական փառատոնի բացման արարողությունը

Հուլիս 24, 2017 14:13 Հունգարիայի Գյոռ քաղաքում:
Դպրոցականների միջազգային առարկայական օլիմպիադաներից` ևս 6 մեդալ

Դպրոցականների միջազգային առարկայական օլիմպիադաներից` ևս 6 մեդալ

Հուլիս 24, 2017 14:09 «Մաթեմատիկա» և «Ֆիզիկա» առարկաներից։
Ադրբեջանում կինն սպանել է ամուսնուն և 4 տարի շարունակ թաքցրել դին

Ադրբեջանում կինն սպանել է ամուսնուն և 4 տարի շարունակ թաքցրել դին

Հուլիս 24, 2017 14:02 Թաղել է իրենց բակում գտնվող ախոռի հարևանությամբ:
Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է առանց սահմանափակումների

Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է առանց սահմանափակումների

Հուլիս 24, 2017 13:33 Տրանսպորտային բոլոր միջոցների համար։
Նոր պատժամիջոցների պատճառով վարորդները Վրաստանում ավելի զգուշավոր են դարձել

Նոր պատժամիջոցների պատճառով վարորդները Վրաստանում ավելի զգուշավոր են դարձել

Հուլիս 24, 2017 13:15 Ներդրվել է պատժամիջոցների 100-բալանոց համակարգ։