Լրահոս

Հունիս 23, 2012 17:59

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Հայ փորձագետները և քաղաքական գործիչները հաճախ են բարձրաձայնում այն հարցի շուրջ, թե Ադրբեջանը խախտում է Եվրոպայում սովորական զինված ուժերի մասին պայմանագրի (ԵՍԶՈւՊ) դրույթները: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ԵՍԶՈւՊ-ը և ի՞նչ տիպի խախտումներ է թույլ տալիս Ադրբեջանը:

ԵՍԶՈւՊ-ը և Վիեննայի Փաստաթուղթը` որպես տեղեկատվության փոխանական միջոց

 Այսպես` ԵՍԶՈւՊ-ը (ստորագրվել է 1990թ. նոյեմբերի 19-ին Փարիզում) և 1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթը (ստորագրվել է 1999թ. նոյեմբերին` Ստամբուլում կայացած ԵԱՀԿ գագաթնաժողովի ժամանակ) համարվում են հիմնարար փաստաթղթեր մասնակից-պետությունների  և Եվրոպայում անվտանգության ու փոխադարձ վստահության երաշխիքի համար: Այդ փաստաթղթերով, հատկապես   ԵՍԶՈՒ պայմանագրով սահմանվում է մասնակից պետությունների զինված ուժերի մասին տեղեկատվության փոխանակման և ստուգման բավականին խիստ ռեժիմ: Նշենք, որ իր ստեղծման պահից ԵՍԶՈւ պայմանագրի գլխավոր նպատակը եղել է երկու բլոկների` ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: 2006թ. հունիսի դրությամբ պայմանագրի անդամներ էին եվրոպական 28 երկրներ, այդ թվում` Հայաստանը, Ադրբեջանը, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ուկրաինան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը, Կանադան։

1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթի շրջանակներում իրականացվում է ամենամյա տեղեկատվության փոխանակում, պետությունները միմյանց են տրամադրում զինված ուժերում առկա սովորական սպառազինությունների, տեխնիկայի և անձնակազմի թվաքանակների մասին տեղեկատվություը, հայտնում են ռազմական ոլորտի ծախսերի մասին:

Նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններից 8-ը, այդ թվում` Հայաստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, 1992թ. Տաշքենդում ստորագրված համաձայնագրով ճանաչեցին իրենց պարտավորություններն այս պայմանագրի իրականացման ոլորտում: Արդյունքում նրանք ըստ համապատասխան կատեգորիաների ստացան սպառազինության ու տեխնիկայի հետևյալ հավասար չափաբաժինները.

220-ական մարտական տանկ,

220-ական մարտական զրահամեքենա

285-ական հրետանային միավոր,

100-ական մարտական ինքնաթիռ,

50-ական հարվածային ուղղաթիռ:

ԵՍԶՈՒՊ-ի դիրքերի թուլացումը

Ինչպես վերը նշվեց, ԵՍԶՈւ պայմանագրի առաջնային նպատակը եղել է ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Վարշավյան պակտ»-ը ներկայումս գոյություն չունի, իսկ այդ երկրներն արդեն իսկ միացել են 1949թ. Վաշինգտոնյան համաձայնագրին (ՆԱՏՕ), առաջացել է վերոնշյալ հավասարակշռության խախտում: Հարձակողական սպառազինությունների այն չափաբաժինները, որոնք նախատեսված էին վերոնշյալ երկրների համար, առանց փոփոխություն կրելու անցել են ՆԱՏՕ-ին:

Սա հիմք հանդիսացավ, որ այս պայմանագրի առնչությամբ ի հայտ գան մի շարք հակասություններ, որոնք ավելի սրվեցին 2007թ.-ին: Նախ Վաշինգտոնի կողմից Չեխիայում և Լեհաստանում ամերիկյան հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի տեղակայման առնչությամբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը սպառնաց ռուսաստանյան կողմի՝ ԵՍԶՈւՊ-ի շրջանակներից դուրս գալով: Նույն թվականին հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունները ԵՍԶՈւՊ-ի մասնակիցների արտակարգ խորհրդաժողովի գումարման կապակցությամբ արված հայտարարության մեջ ընդգծել էին, որ պայմանագրի կենսունակությունն ու արդյունավետությունը կորսված է, և դրա բուն գոյությունը հարցականի տակ է դրված: Խնդրի առնչությամբ չստանալով դրական պատասխան ՌԴ-ն 2010թ.-ին սառեցնում է ԵՍԶՈւ պայմանագիրը: 2011թ.-ին Մեծ Բրիտանիան հայտարարում է, որ դադարեցնում է պայմանագրի շրջանակում Ռուսաստանի հետ տեղեկությունների փոխանակումը: Նույն թվականին այդ մասին հայտարարել էր նաև ԱՄՆ-ը` որոշումը պատճառաբանելով Ռուսաստանի պահվածքով: Այս ամենը և միջազգային ռազմաքաղաքական հարաբերություններում խմորումների խորացումը Ադրբեջանի իշխանության համար խթանիչ հանդիսացան` պայմանագրի պահանջների խախտմանն ուղղված քաղաքականությունն ավելի խորացնելու և բացահայտ ներկայացնելու ուղղությամբ։

Միջազգային կառույցները լռում են

Հայաստանը ԵՍԶՈւ պայմանագրի դրույթների իրականացման առումով մշտապես ցուցաբերել է դրական արդյունքներ: Երբևէ չի գրանցվել պայմանագրի խախտման որևէ դեպք: Ադրբեջանը, օրինակ, 2007-2011թթ. պայմանագրով սահմանափակվող սպառազինություններից հինգ կատեգորիաներից երկուսում ակնառու խախտումներ է թույլ տվել (թույլատրվելիք 220 տանկի և 285 հրետանային սարքերի փոխարեն ունեցել է 381 տանկ և 425 միավոր հրետանի): Ներկայումս ադրբեջանական տանկերի քանակն անցնում է 500-ը: Հայաստանը միջազգային բոլոր հարթակներում բազմիցս բարձրացրել է այս հարցը` նշելով, որ Ադրբեջանը Պայմանագրի անդամ հանդիսացող միակ երկիրն է, որը բացահայտ խախտում է ԵՍԶՈւՊ-ով նախատեսված պարտավորությունները: Սակայն միջազգային կառույցները մինչ օրս որևէ պատասխանատվության չեն ենթարկել այդ երկրին:

Գևորգ Թոսունյան

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

ՃՏՊ Չարենցավանում

ՃՏՊ Չարենցավանում

Մայիս 01, 2016 19:50 Հոսանքազրկել են ավտոմեքենաները։
Արա Աբրահամյան. «Այնպիսի տպավորություն է, որ իշխանություն չկա»

Արա Աբրահամյան. «Այնպիսի տպավորություն է, որ իշխանություն չկա»

Մայիս 01, 2016 18:35 «Ես չգիտեմ իրենք թալանել են, թե ոնց են հարստացել»։
Ռուսաստանում մեկնարկել է մայիսմեկյան շքերթը (տեսանյութ)

Ռուսաստանում մեկնարկել է մայիսմեկյան շքերթը (տեսանյութ)

Մայիս 01, 2016 09:12 Հազարավոր մարդիկ են անցել քաղաքի կենտրոնով։
Երևանը նշեց  Ջազի միջազգային օրը

Երևանը նշեց Ջազի միջազգային օրը

Մայիս 01, 2016 09:02 Գլխավոր անակնկալը Ռիչարդ Բոնայի ելույթն էր։
Մայիսի 1-ը՝ Աշխատանքի և աշխատավորների միջազգային օր

Մայիսի 1-ը՝ Աշխատանքի և աշխատավորների միջազգային օր

Մայիս 01, 2016 08:49 Տոնական և ոչ աշխատանքային օր է:
Այրվել է էլեկտրասյուն

Այրվել է էլեկտրասյուն

Մայիս 01, 2016 08:46 Վերջնամասի 0.5 գմ հատվածը:
Հետախուզվում էր խոշտանգման մեղադրանքով

Հետախուզվում էր խոշտանգման մեղադրանքով

Ապրիլ 30, 2016 22:30 Բերման է ենթարկվել։
Առաջիկա 5 օրվա եղանակի կանխատեսում

Առաջիկա 5 օրվա եղանակի կանխատեսում

Ապրիլ 30, 2016 22:00 Սպասվում են կարճատև անձրև և ամպրոպ։
Գիտնականները պարզել են՝ երբ ենք հանդիպելու այլմոլորակայիններին

Գիտնականները պարզել են՝ երբ ենք հանդիպելու այլմոլորակայիններին

Ապրիլ 30, 2016 21:30 Առկայության հավանականությունը հավասար է 0,001-ի։
Թալիշ. հայության պատվի և արժանապատվության խնդիր

Թալիշ. հայության պատվի և արժանապատվության խնդիր

Ապրիլ 30, 2016 21:20 Գյուղում քաղաքացիական բնակչություն չկա արդեն շուրջ չորս շաբաթ:
Հայաստանի արտգործնախարարը կայցելի Հելսինկի

Հայաստանի արտգործնախարարը կայցելի Հելսինկի

Ապրիլ 30, 2016 21:15 ՀՀ արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ ելույթով հանդես կգա։
Մերկելը դեմ է Շթայնմայերի առաջադրմանը ԳԴՀ նախագահի պաշտոնում

Մերկելը դեմ է Շթայնմայերի առաջադրմանը ԳԴՀ նախագահի պաշտոնում

Ապրիլ 30, 2016 19:30 Դեմ է սոցիալ–դեմոկրատ թեկնածուի առաջադրմանը։
Լեհաստանում կոմունիզմի քարոզն արգելող օրենք է ընդունվել

Լեհաստանում կոմունիզմի քարոզն արգելող օրենք է ընդունվել

Ապրիլ 30, 2016 19:00 Հանձնարարվել է մեկ տարվա ընթացքում փոխել բոլոր անվանումները։
Աշխարհահռչակ բասկիթառահար Ռիչարդ Բոնան այցելել է Երևանի պատմության թանգարան

Աշխարհահռչակ բասկիթառահար Ռիչարդ Բոնան այցելել է Երևանի պատմության թանգարան

Ապրիլ 30, 2016 17:30 Ուրախ է գտնվել նման հին ու միաժամանակ երիտասարդ ավյունով քաղաքում։