Լրահոս

Հունիս 23, 2012 17:59

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Հայ փորձագետները և քաղաքական գործիչները հաճախ են բարձրաձայնում այն հարցի շուրջ, թե Ադրբեջանը խախտում է Եվրոպայում սովորական զինված ուժերի մասին պայմանագրի (ԵՍԶՈւՊ) դրույթները: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ԵՍԶՈւՊ-ը և ի՞նչ տիպի խախտումներ է թույլ տալիս Ադրբեջանը:

ԵՍԶՈւՊ-ը և Վիեննայի Փաստաթուղթը` որպես տեղեկատվության փոխանական միջոց

 Այսպես` ԵՍԶՈւՊ-ը (ստորագրվել է 1990թ. նոյեմբերի 19-ին Փարիզում) և 1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթը (ստորագրվել է 1999թ. նոյեմբերին` Ստամբուլում կայացած ԵԱՀԿ գագաթնաժողովի ժամանակ) համարվում են հիմնարար փաստաթղթեր մասնակից-պետությունների  և Եվրոպայում անվտանգության ու փոխադարձ վստահության երաշխիքի համար: Այդ փաստաթղթերով, հատկապես   ԵՍԶՈՒ պայմանագրով սահմանվում է մասնակից պետությունների զինված ուժերի մասին տեղեկատվության փոխանակման և ստուգման բավականին խիստ ռեժիմ: Նշենք, որ իր ստեղծման պահից ԵՍԶՈւ պայմանագրի գլխավոր նպատակը եղել է երկու բլոկների` ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: 2006թ. հունիսի դրությամբ պայմանագրի անդամներ էին եվրոպական 28 երկրներ, այդ թվում` Հայաստանը, Ադրբեջանը, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ուկրաինան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը, Կանադան։

1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթի շրջանակներում իրականացվում է ամենամյա տեղեկատվության փոխանակում, պետությունները միմյանց են տրամադրում զինված ուժերում առկա սովորական սպառազինությունների, տեխնիկայի և անձնակազմի թվաքանակների մասին տեղեկատվություը, հայտնում են ռազմական ոլորտի ծախսերի մասին:

Նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններից 8-ը, այդ թվում` Հայաստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, 1992թ. Տաշքենդում ստորագրված համաձայնագրով ճանաչեցին իրենց պարտավորություններն այս պայմանագրի իրականացման ոլորտում: Արդյունքում նրանք ըստ համապատասխան կատեգորիաների ստացան սպառազինության ու տեխնիկայի հետևյալ հավասար չափաբաժինները.

220-ական մարտական տանկ,

220-ական մարտական զրահամեքենա

285-ական հրետանային միավոր,

100-ական մարտական ինքնաթիռ,

50-ական հարվածային ուղղաթիռ:

ԵՍԶՈՒՊ-ի դիրքերի թուլացումը

Ինչպես վերը նշվեց, ԵՍԶՈւ պայմանագրի առաջնային նպատակը եղել է ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Վարշավյան պակտ»-ը ներկայումս գոյություն չունի, իսկ այդ երկրներն արդեն իսկ միացել են 1949թ. Վաշինգտոնյան համաձայնագրին (ՆԱՏՕ), առաջացել է վերոնշյալ հավասարակշռության խախտում: Հարձակողական սպառազինությունների այն չափաբաժինները, որոնք նախատեսված էին վերոնշյալ երկրների համար, առանց փոփոխություն կրելու անցել են ՆԱՏՕ-ին:

Սա հիմք հանդիսացավ, որ այս պայմանագրի առնչությամբ ի հայտ գան մի շարք հակասություններ, որոնք ավելի սրվեցին 2007թ.-ին: Նախ Վաշինգտոնի կողմից Չեխիայում և Լեհաստանում ամերիկյան հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի տեղակայման առնչությամբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը սպառնաց ռուսաստանյան կողմի՝ ԵՍԶՈւՊ-ի շրջանակներից դուրս գալով: Նույն թվականին հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունները ԵՍԶՈւՊ-ի մասնակիցների արտակարգ խորհրդաժողովի գումարման կապակցությամբ արված հայտարարության մեջ ընդգծել էին, որ պայմանագրի կենսունակությունն ու արդյունավետությունը կորսված է, և դրա բուն գոյությունը հարցականի տակ է դրված: Խնդրի առնչությամբ չստանալով դրական պատասխան ՌԴ-ն 2010թ.-ին սառեցնում է ԵՍԶՈւ պայմանագիրը: 2011թ.-ին Մեծ Բրիտանիան հայտարարում է, որ դադարեցնում է պայմանագրի շրջանակում Ռուսաստանի հետ տեղեկությունների փոխանակումը: Նույն թվականին այդ մասին հայտարարել էր նաև ԱՄՆ-ը` որոշումը պատճառաբանելով Ռուսաստանի պահվածքով: Այս ամենը և միջազգային ռազմաքաղաքական հարաբերություններում խմորումների խորացումը Ադրբեջանի իշխանության համար խթանիչ հանդիսացան` պայմանագրի պահանջների խախտմանն ուղղված քաղաքականությունն ավելի խորացնելու և բացահայտ ներկայացնելու ուղղությամբ։

Միջազգային կառույցները լռում են

Հայաստանը ԵՍԶՈւ պայմանագրի դրույթների իրականացման առումով մշտապես ցուցաբերել է դրական արդյունքներ: Երբևէ չի գրանցվել պայմանագրի խախտման որևէ դեպք: Ադրբեջանը, օրինակ, 2007-2011թթ. պայմանագրով սահմանափակվող սպառազինություններից հինգ կատեգորիաներից երկուսում ակնառու խախտումներ է թույլ տվել (թույլատրվելիք 220 տանկի և 285 հրետանային սարքերի փոխարեն ունեցել է 381 տանկ և 425 միավոր հրետանի): Ներկայումս ադրբեջանական տանկերի քանակն անցնում է 500-ը: Հայաստանը միջազգային բոլոր հարթակներում բազմիցս բարձրացրել է այս հարցը` նշելով, որ Ադրբեջանը Պայմանագրի անդամ հանդիսացող միակ երկիրն է, որը բացահայտ խախտում է ԵՍԶՈւՊ-ով նախատեսված պարտավորությունները: Սակայն միջազգային կառույցները մինչ օրս որևէ պատասխանատվության չեն ենթարկել այդ երկրին:

Գևորգ Թոսունյան

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Ինքնաշեն կրակող սարք և 5 փամփուշտ՝ կամավոր

Ինքնաշեն կրակող սարք և 5 փամփուշտ՝ կամավոր

Օգոստոս 25, 2016 15:10 5.6 մմ տրամաչափի և և 5.45 մմ տրամաչափի։
Վրաերթի ենթարկված տղամարդկանցից մեկը հիվանդանոցում մահացել է

Վրաերթի ենթարկված տղամարդկանցից մեկը հիվանդանոցում մահացել է

Օգոստոս 25, 2016 15:06 1938 թ. ծնված Ազատ Հարությունյանը։
Սեֆիլյանն Անդրիաս Ղուկասյանին հորդորել է դադարեցնել հացադուլը

Սեֆիլյանն Անդրիաս Ղուկասյանին հորդորել է դադարեցնել հացադուլը

Օգոստոս 25, 2016 14:58 «Վարդաշեն» ՔԿՀ-ից նամակ է հղել։
Երուսաղեմի պատրիարքը հանդիմանական նամակ է հղել Գարեգին 2–րդին

Երուսաղեմի պատրիարքը հանդիմանական նամակ է հղել Գարեգին 2–րդին

Օգոստոս 25, 2016 14:39 Կոչ անելով կարգալույծ լինել։
«Սիթիբանկը» գրաված Պետրոսյանն ամբողջովին ընդունել է իր մեղքը

«Սիթիբանկը» գրաված Պետրոսյանն ամբողջովին ընդունել է իր մեղքը

Օգոստոս 25, 2016 14:20 «Ռումբն» իրականում մի տուփ աղ էր։
Կրկնակի պայթյուն Իրաքում. 18 ոստիկան է զոհվել

Կրկնակի պայթյուն Իրաքում. 18 ոստիկան է զոհվել

Օգոստոս 25, 2016 14:05 Դեռևս ոչ ոք չի ստանձնել կատարվածի պատասխանատվությունը։
Իտալիայում 17 ժամ փլատակների տակ մնացած աղջկան փրկել են

Իտալիայում 17 ժամ փլատակների տակ մնացած աղջկան փրկել են

Օգոստոս 25, 2016 14:00 Կյանքին վտանգ չի սպառնում:
Մանվել Մամոյանը Գինեսի նոր ռեկորդ է սահմանել (տեսանյութ)

Մանվել Մամոյանը Գինեսի նոր ռեկորդ է սահմանել (տեսանյութ)

Օգոստոս 25, 2016 13:50 Բռունցքների վրա հրում-ծալում վարժությունում։
Վթարային ջրանջատում Նոր Նորքում

Վթարային ջրանջատում Նոր Նորքում

Օգոստոս 25, 2016 13:10 Ս.թ. օգոստոսի 26-ին՝ ժամը 10.00-18.00–ն։
ԱՄՆ–ն ուզում է ազդել Շվեդիայի վրա «Հյուսիսային հոսք 2»–ի շինարարության հարցում

ԱՄՆ–ն ուզում է ազդել Շվեդիայի վրա «Հյուսիսային հոսք 2»–ի շինարարության հարցում

Օգոստոս 25, 2016 12:30 Կարծում է, որ գազամուղը կարևոր է Ռուսաստանի համար։
Հիվանդության պատճառով պատժի հետագա կրումից ազատվել է 4 անձ. ՔԿՎ

Հիվանդության պատճառով պատժի հետագա կրումից ազատվել է 4 անձ. ՔԿՎ

Օգոստոս 25, 2016 12:05 Քրեակատարողական հիմնարկ է ուղեգրվել 192 անձ։
Հոկտեմբերին Թուրքիայում էկրան կբարձրանա «Քարավան 1915» ֆիլմը

Հոկտեմբերին Թուրքիայում էկրան կբարձրանա «Քարավան 1915» ֆիլմը

Օգոստոս 25, 2016 11:50 Հայոց ցեղասպանության մասին պատմող առաջին ֆիլմը։
Մեքսիկայում հանգստացող Քիմ Քարդաշյանը կրկին ցուցադրել է իր փարթամ կառուցվածքը (ֆոտոշարք 18+)

Մեքսիկայում հանգստացող Քիմ Քարդաշյանը կրկին ցուցադրել է իր փարթամ կառուցվածքը (ֆոտոշարք 18+)

Օգոստոս 25, 2016 11:40 Այս անգամ որոշել է հանդես գալ սև թափանցիկ տոպով։
23-ամյա գյումրեցին որոնվում է որպես անհայտ կորած

23-ամյա գյումրեցին որոնվում է որպես անհայտ կորած

Օգոստոս 25, 2016 11:34 Օգոստոսի 21-ին՝ ժամը 7-ի սահմաններում, տնից դուրս Է եկել և չի վերադարձել:
Իտալիայի երկրաշարժի զոհերի թվում ՀՀ քաղաքացիների չկան

Իտալիայի երկրաշարժի զոհերի թվում ՀՀ քաղաքացիների չկան

Օգոստոս 25, 2016 11:23 Հյուպատոսարանը կապի մեջ է տեղի իշխանությունների հետ:
«WikiLeaks»–ը Հիլարի Քլինթոնի վերաբերյալ փաստաթղթերի նոր խմբաքանակ կհրապարակի

«WikiLeaks»–ը Հիլարի Քլինթոնի վերաբերյալ փաստաթղթերի նոր խմբաքանակ կհրապարակի

Օգոստոս 25, 2016 11:05 Մի քանիսը «բավականին հետաքրքիր են»։
Հրդեհներ խոտածածկ տարածքներում

Հրդեհներ խոտածածկ տարածքներում

Օգոստոս 25, 2016 10:54 Մեկուսացրել են և մարել:
Հովսեփ Խուրշուդյանը գրավի դիմաց ազատ է արձակվել

Հովսեփ Խուրշուդյանը գրավի դիմաց ազատ է արձակվել

Օգոստոս 25, 2016 10:49 Անկարգությունների մեջ էր մեղադրվում։