Լրահոս

Հունիս 23, 2012 17:59

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Արդյոք ԵՍԶՈւ պայմանագիրը ձևական բնույթ չի՞ կրում, եթե Ադրբեջանի ռազմականացումը շարունակվում է

Հայ փորձագետները և քաղաքական գործիչները հաճախ են բարձրաձայնում այն հարցի շուրջ, թե Ադրբեջանը խախտում է Եվրոպայում սովորական զինված ուժերի մասին պայմանագրի (ԵՍԶՈւՊ) դրույթները: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ԵՍԶՈւՊ-ը և ի՞նչ տիպի խախտումներ է թույլ տալիս Ադրբեջանը:

ԵՍԶՈւՊ-ը և Վիեննայի Փաստաթուղթը` որպես տեղեկատվության փոխանական միջոց

 Այսպես` ԵՍԶՈւՊ-ը (ստորագրվել է 1990թ. նոյեմբերի 19-ին Փարիզում) և 1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթը (ստորագրվել է 1999թ. նոյեմբերին` Ստամբուլում կայացած ԵԱՀԿ գագաթնաժողովի ժամանակ) համարվում են հիմնարար փաստաթղթեր մասնակից-պետությունների  և Եվրոպայում անվտանգության ու փոխադարձ վստահության երաշխիքի համար: Այդ փաստաթղթերով, հատկապես   ԵՍԶՈՒ պայմանագրով սահմանվում է մասնակից պետությունների զինված ուժերի մասին տեղեկատվության փոխանակման և ստուգման բավականին խիստ ռեժիմ: Նշենք, որ իր ստեղծման պահից ԵՍԶՈւ պայմանագրի գլխավոր նպատակը եղել է երկու բլոկների` ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: 2006թ. հունիսի դրությամբ պայմանագրի անդամներ էին եվրոպական 28 երկրներ, այդ թվում` Հայաստանը, Ադրբեջանը, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ուկրաինան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ը, Կանադան։

1999թ. Վիեննայի Փաստաթուղթի շրջանակներում իրականացվում է ամենամյա տեղեկատվության փոխանակում, պետությունները միմյանց են տրամադրում զինված ուժերում առկա սովորական սպառազինությունների, տեխնիկայի և անձնակազմի թվաքանակների մասին տեղեկատվություը, հայտնում են ռազմական ոլորտի ծախսերի մասին:

Նախկին ԽՍՀՄ հանրապետություններից 8-ը, այդ թվում` Հայաստանը, Ռուսաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, 1992թ. Տաշքենդում ստորագրված համաձայնագրով ճանաչեցին իրենց պարտավորություններն այս պայմանագրի իրականացման ոլորտում: Արդյունքում նրանք ըստ համապատասխան կատեգորիաների ստացան սպառազինության ու տեխնիկայի հետևյալ հավասար չափաբաժինները.

220-ական մարտական տանկ,

220-ական մարտական զրահամեքենա

285-ական հրետանային միավոր,

100-ական մարտական ինքնաթիռ,

50-ական հարվածային ուղղաթիռ:

ԵՍԶՈՒՊ-ի դիրքերի թուլացումը

Ինչպես վերը նշվեց, ԵՍԶՈւ պայմանագրի առաջնային նպատակը եղել է ՆԱՏՕ-ի և «Վարշավյան պակտ»-ի միջև սովորական հարձակողական սպառազինությունների ոլորտում հավասարակշռության պահպանումը: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Վարշավյան պակտ»-ը ներկայումս գոյություն չունի, իսկ այդ երկրներն արդեն իսկ միացել են 1949թ. Վաշինգտոնյան համաձայնագրին (ՆԱՏՕ), առաջացել է վերոնշյալ հավասարակշռության խախտում: Հարձակողական սպառազինությունների այն չափաբաժինները, որոնք նախատեսված էին վերոնշյալ երկրների համար, առանց փոփոխություն կրելու անցել են ՆԱՏՕ-ին:

Սա հիմք հանդիսացավ, որ այս պայմանագրի առնչությամբ ի հայտ գան մի շարք հակասություններ, որոնք ավելի սրվեցին 2007թ.-ին: Նախ Վաշինգտոնի կողմից Չեխիայում և Լեհաստանում ամերիկյան հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի տեղակայման առնչությամբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը սպառնաց ռուսաստանյան կողմի՝ ԵՍԶՈւՊ-ի շրջանակներից դուրս գալով: Նույն թվականին հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունները ԵՍԶՈւՊ-ի մասնակիցների արտակարգ խորհրդաժողովի գումարման կապակցությամբ արված հայտարարության մեջ ընդգծել էին, որ պայմանագրի կենսունակությունն ու արդյունավետությունը կորսված է, և դրա բուն գոյությունը հարցականի տակ է դրված: Խնդրի առնչությամբ չստանալով դրական պատասխան ՌԴ-ն 2010թ.-ին սառեցնում է ԵՍԶՈւ պայմանագիրը: 2011թ.-ին Մեծ Բրիտանիան հայտարարում է, որ դադարեցնում է պայմանագրի շրջանակում Ռուսաստանի հետ տեղեկությունների փոխանակումը: Նույն թվականին այդ մասին հայտարարել էր նաև ԱՄՆ-ը` որոշումը պատճառաբանելով Ռուսաստանի պահվածքով: Այս ամենը և միջազգային ռազմաքաղաքական հարաբերություններում խմորումների խորացումը Ադրբեջանի իշխանության համար խթանիչ հանդիսացան` պայմանագրի պահանջների խախտմանն ուղղված քաղաքականությունն ավելի խորացնելու և բացահայտ ներկայացնելու ուղղությամբ։

Միջազգային կառույցները լռում են

Հայաստանը ԵՍԶՈւ պայմանագրի դրույթների իրականացման առումով մշտապես ցուցաբերել է դրական արդյունքներ: Երբևէ չի գրանցվել պայմանագրի խախտման որևէ դեպք: Ադրբեջանը, օրինակ, 2007-2011թթ. պայմանագրով սահմանափակվող սպառազինություններից հինգ կատեգորիաներից երկուսում ակնառու խախտումներ է թույլ տվել (թույլատրվելիք 220 տանկի և 285 հրետանային սարքերի փոխարեն ունեցել է 381 տանկ և 425 միավոր հրետանի): Ներկայումս ադրբեջանական տանկերի քանակն անցնում է 500-ը: Հայաստանը միջազգային բոլոր հարթակներում բազմիցս բարձրացրել է այս հարցը` նշելով, որ Ադրբեջանը Պայմանագրի անդամ հանդիսացող միակ երկիրն է, որը բացահայտ խախտում է ԵՍԶՈւՊ-ով նախատեսված պարտավորությունները: Սակայն միջազգային կառույցները մինչ օրս որևէ պատասխանատվության չեն ենթարկել այդ երկրին:

Գևորգ Թոսունյան

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Մայիսի 28–ը Առաջին Հանրապետության օրն է

Մայիսի 28–ը Առաջին Հանրապետության օրն է

Մայիս 28, 2015 00:13 Սարդարապատում հաղթելով թուրքական բանակին՝ հայկական զորքերը կարողացան փրկել Հայաստանը լիակատար ոչնչացումից:
Դանակահարություն Արտաշատի Օգոստոսի 23-ի փողոցում

Դանակահարություն Արտաշատի Օգոստոսի 23-ի փողոցում

Մայիս 27, 2015 23:35 Վիճաբանության ժամանակ։
Երթուղայինում գողացած քարտով բանկոմատից 300.000 է կանխիկացրել

Երթուղայինում գողացած քարտով բանկոմատից 300.000 է կանխիկացրել

Մայիս 27, 2015 21:44 Բերման են ենթարկել 1981 թ. ծնված Գեղամ Վ.-ին:
Բողոքի երթ՝ ընդդեմ էլեկտրաէներգիայի սակագնի թանկացման (տեսանյութ)

Բողոքի երթ՝ ընդդեմ էլեկտրաէներգիայի սակագնի թանկացման (տեսանյութ)

Մայիս 27, 2015 21:25 Գնացել են նաև դեպի Կառավարության շենք։
Շորթում՝ մերձավորների նկատմամբ բռնության սպառնալիքներով

Շորթում՝ մերձավորների նկատմամբ բռնության սպառնալիքներով

Մայիս 27, 2015 21:20 Վերցրել է ոսկյա շղթա, բջջային հեռախոս և գումար:
Օպերատիվ իրավիճակը հանրապետությունում (մայիսի 26-ից 27-ը)

Օպերատիվ իրավիճակը հանրապետությունում (մայիսի 26-ից 27-ը)

Մայիս 27, 2015 20:48 Բացահայտվել է գողության` 9, խարդախության 6 դեպք:
Հունիսի 1-ից Երևանում կգործարկվեն նոր արագաչափ սարքեր

Հունիսի 1-ից Երևանում կգործարկվեն նոր արագաչափ սարքեր

Մայիս 27, 2015 20:21 Երևանի Մայիսի 9-ի և Սեբաստիա փողոցներում։
Ղազախստանում «մահացած» թոշակառուն ուշքի է եկել դիահերձարանում

Ղազախստանում «մահացած» թոշակառուն ուշքի է եկել դիահերձարանում

Մայիս 27, 2015 19:45 Շրջապատված է եղել դիակներով։
Մայիսի 28-ից` երթևեկության կազմակերպման փոփոխություն

Մայիսի 28-ից` երթևեկության կազմակերպման փոփոխություն

Մայիս 27, 2015 19:06 Րաֆֆու և Անդրանիկի փողոցների խաչմերուկի շրջանաձև երթևեկության հատվածում։
Վիճաբանության ժամանակ բռունցքով հարվածողը հայտնաբերվել է

Վիճաբանության ժամանակ բռունցքով հարվածողը հայտնաբերվել է

Մայիս 27, 2015 18:24 Բաժին է ներկայացել 1987 թ. ծնված Արման Մ.-ն։
Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերում հայտնաբերվել են օձեր

Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերում հայտնաբերվել են օձեր

Մայիս 27, 2015 17:44 Տների բակում և հողամասում։
Փոխոստիկանապետի «փայլուն» առաջարկը տաքսու վարորդներին

Փոխոստիկանապետի «փայլուն» առաջարկը տաքսու վարորդներին

Մայիս 27, 2015 17:10 Թանկացնել տաքսու նվազագույն ուղեվարձը՝ 600 դրամից դարձնելով 1500։
«Գազալցակայանների վերահսկողությունն իրականացվելու է խստացված ռեժիմով»

«Գազալցակայանների վերահսկողությունն իրականացվելու է խստացված ռեժիմով»

Մայիս 27, 2015 16:57 Գործող 456 շարժական և անշարժ ԱԳԼՃԿ-ներ։
Արտակարգ իրավիճակ Երևանում. ամուսինները սպառնում են ցած նետվել բարձրահարկ շենքի տանիքից

Արտակարգ իրավիճակ Երևանում. ամուսինները սպառնում են ցած նետվել բարձրահարկ շենքի տանիքից

Մայիս 27, 2015 16:41 7,6 և 3 տարեկան երեխաների հետ կամովին հատել էին հայ-ադրբեջանական սահմանը։
ԼՂՀ Գերագույն դատարանը հրապարակեց ադրբեջանցի դիվերսանտների գործով վճիռը

ԼՂՀ Գերագույն դատարանը հրապարակեց ադրբեջանցի դիվերսանտների գործով վճիռը

Մայիս 27, 2015 16:40 Ուժի մեջ թողնել ԼՂՀ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը:
Է. Նալբանդյան. «Անպատժելիությունը ծնում է նոր հանցագործություններ»

Է. Նալբանդյան. «Անպատժելիությունը ծնում է նոր հանցագործություններ»

Մայիս 27, 2015 15:54 Խորապես մտահոգված ենք Սիրիայում շարունակվող բախումներով։