Մեկնաբանություն

Փետրվարի 04, 2015 01:15

Հարցեր ու պատասխաններ Բերձորի միջադեպի և Արցախ–Հայաստան թեմաներով

Հարցեր ու պատասխաններ Բերձորի միջադեպի և Արցախ–Հայաստան թեմաներով

Բերձորում տեղի ունեցած միջադեպը, որի արդյունքում Արցախի ոստիկանությունն ուժ էր կիրառել, խոր ճգնաժամ է ստեղծել, միևնույն ժամանակ կրկին քննարկման առարկա են դարձրել մի շարք հարցեր:

Մի քանի կարևոր հարցեր կան, որոնք պատասխաններ են պահանջում իրավիճակն ավելի լավ հասկանալու համար: Նախապես նշենք, որ չենք հավակնում դրանք ներկայացնել որպես վերջնական ճշմարտություն:

Արցախը Հայաստա՞ն է, թե՞ ոչ

Այս հարցը պետք է դիտարկել երկու ասպեկտով: Առաջինը դե յուրե ասպեկտն է։ 1989թ. դեկտեմբերի 1-ին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհուրդը համատեղ կայացրին Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին որոշում, իսկ 1990թ. օգոստոսի 23-ին հրապարակվեց Հայաստանի Անկախության հռչակագիրը, որը հիմնված էր վերոնշյալ որոշման վրա: Ըստ վերը նշված երկու փաստաթղթերի՝ Արցախը Հայաստանի մաս էր: Սակայն, ելնելով քաղաքական իրավիճակից, հետագայում՝ 1991թ. սեպտեմբերի 2-ին, որոշում ընդունվեց Լեռնային Ղարաբաղը հռչակել անկախ պետություն: Այս պահին երկակի վիճակ է դե յուրե մասով:

Երկրորդը դե ֆակտո ասպեկտն է: Դե ֆակտո մասով միանշանակ կարելի է պնդել, որ Արցախը Հայաստանի մաս է: Նախ՝ Արցախի բյուջեի 60 տոկոսից ավելին տրամադրում է ՀՀ-ն:

Պարզ է, որ տնտեսական նման կախվածության պայմաններում անկախության մասին ցանկացած քննարկում անիմաստ է: Հետո՝ անվանգության առումով Արցախը ամբողջովին կախված է ՀՀ-ից: Անվտանգության ու տնտեսական ռեսուրսների հարցում ամբողջական կախվածությունը Հայաստանից փաստում է այն մասին, որ անկախությունը միֆ է: Անիմաստ է բացատրել, թե ինչու քաղաքականության մեջ կարևորը դե ֆակտոն է:

Ի՞նչ առանձնահատկություններ ունեն ՀՀ-ն ու ԼՂՀ-ն

ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի կառավարման մոդելները մի շարք կարևոր առանձնահատկություններ ունեն:

Նախ՝ Արցախում մասնավոր սեկտորը շատ փոքր է, որն իր հերթին մեծ կախվածություն ունի պետությունից: Հիմնական ռեսուրսները գտնվում են պետության ձեռքում: Բացի դրանից՝ մասնավոր սեկտորի թույլ լինելու պատճառով քաղաքացիական հասարակություն, որպես այդպիսին, գրեթե չկա:

ՀՀ-ում մասնավոր սեկտորն ավելի մեծ է, ու նաև՝ միջազգային դոնորների առկայությամբ պայմանավորված՝ քաղաքացիական հասարակությունն ավելի զարգացած է (Արցախում միջազգային դոնորները բացակայում են):

Մասնավոր սեկտորը Հայաստանում իր հերթին մասնակցում է քաղաքացիական հասարակության զարգացմանը և դրա համար ռեսուրսներ է տրամադրում: Արցախում այդ երկու կարևոր ինստիտուտների թույլ լինելը մեծ տարբերություն է ստեղծում:

Որտե՞ղ է իշխանության կենտրոնը

ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի միասնական տարածքում իշխանության կենտրոնը գտնվում է Երևանում: Իշխանական և տնտեսական բոլոր ռեսուրսները կենտրոնացած են Երևանում: Ստեփանակերտը միայնակ որոշումներ կայացնելու որևիցե ռեսուրս չունի: Ցանկացած անհամաձայնություն Երևանի հետ Ստեփանակերտի պաշտոնատար անձի համար կարող է ծանր լինել, որովհետև Երևանը շատ արագ կարող են զրկել բոլոր ռեսուրսներից, իսկ դա արդեն քաղաքական մահ է նշանակում: Այդ իսկ պատճառով ցանկացած հարց համաձայնեցվում է Երևանի հետ: Հենց այդ պատճառով Ստեփանակերտի անկախությունն ինչ–որ առումով միֆ է:

Միայն մի պահ է Արցախի իշխանությունն անկախ եղել, ավելի ճիշտ՝ հավասարը հավասարի հետ շփվել կամ որպես լիարժեք սուբյեկտ հանդես եկել Հայաստանի հետ հարաբերություններում։ Դա բուն պատերազմի ու հետպատերազմյան առաջին տարիներն էին։ Ավելին՝ 1998–ի իշխանափոխությանը նպաստեց նաև այն, որ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը դեմ էր ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման պաշտոնական Երևանի մոտեցմանը։

Նշեմ նաև, որ Արցախը պատերազմի ժամանակ ստիպել էր իր հետ հաշվի նստել պաշտոնական Բաքվին, որն ուղիղ դիմել էր ԼՂՀ ՊԲ ղեկավարին՝ ժամանակավոր զինադադարի և բանակցելու խնդրանքով։

ԼՂՀ ներկայիս ղեկավարությունն այդպիսի սուբյեկտայնություն չունի, հետևաբար իշխանության կենտրոնն այժմ Երևանում է։

Անելիքների մասին

Առաջին հերթին Երևանում պետք է ձևավորել այնպիսի իշխանություն, որը կնպաստի ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի անվտանգության մակարդակի բարձրացմանը և նախադրյալներ կստեղծի զարգացման համար։ Իսկ խնդրահարույց իրավիճակներում (ինչպիսին որ եղավ Բերձորում) նախնական քայլեր կձեռնարկի, որպեսզի բանը չհասնի բռնությունների կիրառմանը:

ՀՀ-ի քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտներն Արցախի գործընկերների հետ կարող են ինտեգրմանը միտված քայլեր ձեռնարկել: Դա հնարավորություն կտա կողմերին ավելի լավ հասկանալ միմյանց:

Անհրաժեշտ է երկու համակարգերն ինտեգրել ու վերացնել գոյություն ունեցողհոգեբանական ու նմանատիպ բոլոր այլ սահմանները ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի միջև։ Դրա արդյունքում նաև կվերանան այն սահմանները, որոնք գոյություն ունեն մարդկանց ուղեղներում:

Արմեն Գրիգորյան

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Գյալաջի Դավոսում կամ ի՞նչ է թաքցնում Նիկոլ Փաշինյանը

Գյալաջի Դավոսում կամ ի՞նչ է թաքցնում Նիկոլ Փաշինյանը

Հունվար 23, 2019 18:35 Ուշագրավ է, որ հիմա ադրբեջանցիները կրծքով պաշտպանում են Փաշինյանին Կրեմլից՝ հասկացնելով, որ ռուսների գնացքն արդեն գնացել է:
Սաշիկը՝ «թավշյա հեղափոխության» համահեղինակ

Սաշիկը՝ «թավշյա հեղափոխության» համահեղինակ

Հունվար 23, 2019 14:50 Ինչպես ասում են՝ մարդու աչքը դուրս գա, անունը դուրս չգա:
Փաշինյանն Արցախի հարցով պատրաստվում է հանրաքվե՞ անցկացնել

Փաշինյանն Արցախի հարցով պատրաստվում է հանրաքվե՞ անցկացնել

Հունվար 23, 2019 10:30 Ներկայիս իրավիճակը շատ դրվագներով հիշեցնում է 1997–1998թթ. ներքին ու արտաքին քաղաքական զարգացումները։
Նիկոլ Փաշինյանը՝ Նյուտոնի 1–ին ու 3–րդ օրենքների արանքում (տեսանյութ)

Նիկոլ Փաշինյանը՝ Նյուտոնի 1–ին ու 3–րդ օրենքների արանքում (տեսանյութ)

Հունվար 22, 2019 09:30 Լենայից պետք չէ նեղանալ. նա ակամայից բացահայտել է իրենց իշխանության բուն էությունը, այն է՝ նախորդի իներցիայով շարժվելը։
Գալուստ Սահակյանի «ռեինկարնացիան» (տեսանյութ)

Գալուստ Սահակյանի «ռեինկարնացիան» (տեսանյութ)

Հունվար 22, 2019 00:45 Փաստորեն, «Գալուստ Սահակյան» ոչ թե ծնվում են, այլ դառնում։ Նկատի ունեմ իշխող խմբակցության ղեկավար դառնալը։
Ամուլսարն՝ ընդդեմ վիճակագրության

Ամուլսարն՝ ընդդեմ վիճակագրության

Հունվար 21, 2019 12:35 Ոստիկանությունը ոչ մի քայլ չի ձեռնարկում ապօրինություններ թույլ չտալու համար, իսկ Փաշինյանն այդ ընթացքում ներդրումային թռիչքներ է արձանագրում ... «Ֆեյսբուքում»:
Փաշինյանի սուպերվարչապետական գայթակղությունը (տեսանյութ)

Փաշինյանի սուպերվարչապետական գայթակղությունը (տեսանյութ)

Հունվար 21, 2019 11:20 Նիկոլ Փաշինյանն ու իր թիմակիցները հիմա ատամներով են պաշտպանում Սերժ Սարգսյանի համար նախատեսված սուպերվարչապետական լիազորությունները:
Արամ Սարգսյանի սիլլոգիզմը կամ «Մուտք կա» (տեսանյութ)

Արամ Սարգսյանի սիլլոգիզմը կամ «Մուտք կա» (տեսանյութ)

Հունվար 21, 2019 10:10 «Ելք» դաշինքի մաս կազմած կուսակցությունները միշտ էլ իշխանությունների մոտ մուտք գտնում են: Գոռում էին՝ «Ելք կա», բայց իրականում առաջնորդվում էին «Մուտք կա» սկզբունքով:
Փաշինյանը, Զիմզիմովը և արագաչափերը (տեսանյութ)

Փաշինյանը, Զիմզիմովը և արագաչափերը (տեսանյութ)

Հունվար 19, 2019 13:35 Մենք մի անգամ արդեն պատժել ենք մեկին սուտ խոսքի համար, բայց, չգիտես՝ ինչու, հետևողական չենք այդ հարցում, ու թույլ ենք տալիս, որ նորից մեզ խաբեն:
Լևոն Տեր-Պետրոսյանից մինչև Արարատ Միրզոյան. վերադարձ դեպի անցյալ (տեսանյութ)

Լևոն Տեր-Պետրոսյանից մինչև Արարատ Միրզոյան. վերադարձ դեպի անցյալ (տեսանյութ)

Հունվար 18, 2019 20:40 Ի՞նչ է սա՝ Հայաստանում հյուսիսկորեական քաղաքական մշակույթի ներդրո՞ւմ, թե՞ բարձր ակնկալիքներով կրեդիտ Նիկոլ Փաշինյանին:
Ի՞նչ սկզբունքով է բանակցում Հայաստանն Արցախի հարցով

Ի՞նչ սկզբունքով է բանակցում Հայաստանն Արցախի հարցով

Հունվար 18, 2019 12:30 «Հայաստանը չի բանակցելու Արցախի հարցով» ձևակերպումից հետո ինտենսիվ բանակցություններ վարելը նշանակում է Ադրբեջանին հանձնել նախաձեռնությունը:
«Թավշյա» երջանկության 3 բանալիները (տեսանյութ)

«Թավշյա» երջանկության 3 բանալիները (տեսանյութ)

Հունվար 17, 2019 22:25 Հայաստանի բոլոր դժբախտությունների պատճառը տգիտությունն է: Տգիտությունն է ծնում աղքատություն, պետության թուլություն և պարտություն:
Դավիթ Անանյանի ուշագրավ արձագանքը Նիկոլ Փաշինյանի գրառմանը (տեսանյութ)

Դավիթ Անանյանի ուշագրավ արձագանքը Նիկոլ Փաշինյանի գրառմանը (տեսանյութ)

Հունվար 17, 2019 16:30 Դավիթ Անանյանը ակամայից բացահայտել է տնտեսության վրա փաշինյանական պոպուլիզմի բացասական հետևանքները:
Հակաիրանական գիծը փաշինյանենց մոտ պատահականությո՞ւն է, թե՞ դիտավորություն

Հակաիրանական գիծը փաշինյանենց մոտ պատահականությո՞ւն է, թե՞ դիտավորություն

Հունվար 16, 2019 21:18 Որքա՞ն կդիմանա Հայաստանն այս «թավշյա» էքսպերիմենտին:
Ինչու և ինչից է անհանգստացած Փաշինյանը (տեսանյութ)

Ինչու և ինչից է անհանգստացած Փաշինյանը (տեսանյութ)

Հունվար 16, 2019 12:10 Փաշինյանը նյարդայնանում է, որ իր իշխանության դեմ և՛ փողոցում, և՛ տեղեկատվական դաշտում հիմա կիրառվում է այն նույն տեխնոլոգիան, որը նա կիրառել էր:
Փողոց փակելու լիազորագիրը

Փողոց փակելու լիազորագիրը

Հունվար 16, 2019 00:30 Մենք պետությո՞ւն ենք կառուցում, թե՞ «քուչա»:
Փախուստ անցյալից (տեսանյութ)

Փախուստ անցյալից (տեսանյութ)

Հունվար 15, 2019 14:05 Ինչո՞ւ էր Նիկոլ Փաշինյանի համար սկզբունքային ԲՀԿ-ական թեկնածուին ԱԺ փոխխոսնակ դարձնելը, այլ ոչ թե ընդամենը ամիսներ առաջ դաշինքային գործընկեր ԼՀԿ-ականի օգտին քվեարկելը:
Հին Հայաստանի վերջին խորհրդարանը

Հին Հայաստանի վերջին խորհրդարանը

Հունվար 15, 2019 10:45 Եթե հիշենք, թե ինչեր էին խոսվում «թավշյա» օրերին ու «թավշյա» հարթակներից նախորդ տարվա ապրիլ-մայիսին, ապա կարող ենք ասել, որ այժմ ունենք հակահեղափոխական իշխանություն:
Ինչ էր նշանակում Պուտինի ուշացած շնորհավորանքը Փաշինյանին

Ինչ էր նշանակում Պուտինի ուշացած շնորհավորանքը Փաշինյանին

Հունվար 14, 2019 17:05 Փաշինյանին հաջողվեց կարճ ժամանակահատվածում նախադեպը չունեցող խնդիրներ ստեղծել հայ-ռուսական հարաբերություններում:
Խաշը, բողկը և Փաշինյանի նյարդային արձագանքը (տեսանյութ)

Խաշը, բողկը և Փաշինյանի նյարդային արձագանքը (տեսանյութ)

Հունվար 14, 2019 16:02 Բա էն վախտ խի՞ չէիք բան ասում, որ սերժենց խաշ ուտելու կամ քեֆերի մասին էին գրում թերթերը, այդ թվում՝ «Հայկական ժամանակը»: