Մեկնաբանություն

Փետրվարի 04, 2015 01:15

Հարցեր ու պատասխաններ Բերձորի միջադեպի և Արցախ–Հայաստան թեմաներով

Հարցեր ու պատասխաններ Բերձորի միջադեպի և Արցախ–Հայաստան թեմաներով

Բերձորում տեղի ունեցած միջադեպը, որի արդյունքում Արցախի ոստիկանությունն ուժ էր կիրառել, խոր ճգնաժամ է ստեղծել, միևնույն ժամանակ կրկին քննարկման առարկա են դարձրել մի շարք հարցեր:

Մի քանի կարևոր հարցեր կան, որոնք պատասխաններ են պահանջում իրավիճակն ավելի լավ հասկանալու համար: Նախապես նշենք, որ չենք հավակնում դրանք ներկայացնել որպես վերջնական ճշմարտություն:

Արցախը Հայաստա՞ն է, թե՞ ոչ

Այս հարցը պետք է դիտարկել երկու ասպեկտով: Առաջինը դե յուրե ասպեկտն է։ 1989թ. դեկտեմբերի 1-ին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհուրդը համատեղ կայացրին Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին որոշում, իսկ 1990թ. օգոստոսի 23-ին հրապարակվեց Հայաստանի Անկախության հռչակագիրը, որը հիմնված էր վերոնշյալ որոշման վրա: Ըստ վերը նշված երկու փաստաթղթերի՝ Արցախը Հայաստանի մաս էր: Սակայն, ելնելով քաղաքական իրավիճակից, հետագայում՝ 1991թ. սեպտեմբերի 2-ին, որոշում ընդունվեց Լեռնային Ղարաբաղը հռչակել անկախ պետություն: Այս պահին երկակի վիճակ է դե յուրե մասով:

Երկրորդը դե ֆակտո ասպեկտն է: Դե ֆակտո մասով միանշանակ կարելի է պնդել, որ Արցախը Հայաստանի մաս է: Նախ՝ Արցախի բյուջեի 60 տոկոսից ավելին տրամադրում է ՀՀ-ն:

Պարզ է, որ տնտեսական նման կախվածության պայմաններում անկախության մասին ցանկացած քննարկում անիմաստ է: Հետո՝ անվանգության առումով Արցախը ամբողջովին կախված է ՀՀ-ից: Անվտանգության ու տնտեսական ռեսուրսների հարցում ամբողջական կախվածությունը Հայաստանից փաստում է այն մասին, որ անկախությունը միֆ է: Անիմաստ է բացատրել, թե ինչու քաղաքականության մեջ կարևորը դե ֆակտոն է:

Ի՞նչ առանձնահատկություններ ունեն ՀՀ-ն ու ԼՂՀ-ն

ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի կառավարման մոդելները մի շարք կարևոր առանձնահատկություններ ունեն:

Նախ՝ Արցախում մասնավոր սեկտորը շատ փոքր է, որն իր հերթին մեծ կախվածություն ունի պետությունից: Հիմնական ռեսուրսները գտնվում են պետության ձեռքում: Բացի դրանից՝ մասնավոր սեկտորի թույլ լինելու պատճառով քաղաքացիական հասարակություն, որպես այդպիսին, գրեթե չկա:

ՀՀ-ում մասնավոր սեկտորն ավելի մեծ է, ու նաև՝ միջազգային դոնորների առկայությամբ պայմանավորված՝ քաղաքացիական հասարակությունն ավելի զարգացած է (Արցախում միջազգային դոնորները բացակայում են):

Մասնավոր սեկտորը Հայաստանում իր հերթին մասնակցում է քաղաքացիական հասարակության զարգացմանը և դրա համար ռեսուրսներ է տրամադրում: Արցախում այդ երկու կարևոր ինստիտուտների թույլ լինելը մեծ տարբերություն է ստեղծում:

Որտե՞ղ է իշխանության կենտրոնը

ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի միասնական տարածքում իշխանության կենտրոնը գտնվում է Երևանում: Իշխանական և տնտեսական բոլոր ռեսուրսները կենտրոնացած են Երևանում: Ստեփանակերտը միայնակ որոշումներ կայացնելու որևիցե ռեսուրս չունի: Ցանկացած անհամաձայնություն Երևանի հետ Ստեփանակերտի պաշտոնատար անձի համար կարող է ծանր լինել, որովհետև Երևանը շատ արագ կարող են զրկել բոլոր ռեսուրսներից, իսկ դա արդեն քաղաքական մահ է նշանակում: Այդ իսկ պատճառով ցանկացած հարց համաձայնեցվում է Երևանի հետ: Հենց այդ պատճառով Ստեփանակերտի անկախությունն ինչ–որ առումով միֆ է:

Միայն մի պահ է Արցախի իշխանությունն անկախ եղել, ավելի ճիշտ՝ հավասարը հավասարի հետ շփվել կամ որպես լիարժեք սուբյեկտ հանդես եկել Հայաստանի հետ հարաբերություններում։ Դա բուն պատերազմի ու հետպատերազմյան առաջին տարիներն էին։ Ավելին՝ 1998–ի իշխանափոխությանը նպաստեց նաև այն, որ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը դեմ էր ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման պաշտոնական Երևանի մոտեցմանը։

Նշեմ նաև, որ Արցախը պատերազմի ժամանակ ստիպել էր իր հետ հաշվի նստել պաշտոնական Բաքվին, որն ուղիղ դիմել էր ԼՂՀ ՊԲ ղեկավարին՝ ժամանակավոր զինադադարի և բանակցելու խնդրանքով։

ԼՂՀ ներկայիս ղեկավարությունն այդպիսի սուբյեկտայնություն չունի, հետևաբար իշխանության կենտրոնն այժմ Երևանում է։

Անելիքների մասին

Առաջին հերթին Երևանում պետք է ձևավորել այնպիսի իշխանություն, որը կնպաստի ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի անվտանգության մակարդակի բարձրացմանը և նախադրյալներ կստեղծի զարգացման համար։ Իսկ խնդրահարույց իրավիճակներում (ինչպիսին որ եղավ Բերձորում) նախնական քայլեր կձեռնարկի, որպեսզի բանը չհասնի բռնությունների կիրառմանը:

ՀՀ-ի քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտներն Արցախի գործընկերների հետ կարող են ինտեգրմանը միտված քայլեր ձեռնարկել: Դա հնարավորություն կտա կողմերին ավելի լավ հասկանալ միմյանց:

Անհրաժեշտ է երկու համակարգերն ինտեգրել ու վերացնել գոյություն ունեցողհոգեբանական ու նմանատիպ բոլոր այլ սահմանները ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի միջև։ Դրա արդյունքում նաև կվերանան այն սահմանները, որոնք գոյություն ունեն մարդկանց ուղեղներում:

Արմեն Գրիգորյան

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Քայլելով տնտեսական հեղափոխության բլեֆը

Քայլելով տնտեսական հեղափոխության բլեֆը

Ապրիլ 24, 2019 09:21 Փաշինյանի միակ զենքը եղել և մնում է ատելությունը։ Իսկ ատելությամբ հեռու չես գնա։
Նիկոլ Փաշինյանը պաշտոնապես ներկայացրեց իր ծրագիրն Արցախի հարցով (տեսանյութ)

Նիկոլ Փաշինյանը պաշտոնապես ներկայացրեց իր ծրագիրն Արցախի հարցով (տեսանյութ)

Ապրիլ 23, 2019 14:20 Փաշինյանն ամենածանր գործի վրա է. ապահովում է «թավշյա հեղափոխության» տեսարանային մասն ու անվերջանալի ֆեյսբուքյան «լայվերը»։
Մի ուրվական է շրջում Հայաստանում, Կերենսկու ուրվականը

Մի ուրվական է շրջում Հայաստանում, Կերենսկու ուրվականը

Ապրիլ 23, 2019 12:50 Փաշինյանը շատ լավ հասկանում է, որ Վանեցյանին թիրախավորելով՝ իրականում թիրախավորել են իրեն։
Բա ասում էր` առարկայական քննարկումներ չկան

Բա ասում էր` առարկայական քննարկումներ չկան

Ապրիլ 22, 2019 18:30 1997թ. Տեր-Պետրոսյանն էլ հարցը կտրուկ էր դնում`պատերա՞զմ, թե՞ խաղաղություն։ Մնում է`Փաշինյանը կրկնի ադրբեջանցիների և սրանց տեսակետները:
Ուկրաինական դասեր Նիկոլ Փաշինյանի համար

Ուկրաինական դասեր Նիկոլ Փաշինյանի համար

Ապրիլ 22, 2019 10:45 Փաշինյանը քաղաքական առումով տեղավորվում է Ուկրաինայի պարտված նախագահ Պորոշենկոյի տիրույթում։
Գալիս է Արթուր Վանեցյանի հետ նկարները ջնջելո՞ւ ժամանակը

Գալիս է Արթուր Վանեցյանի հետ նկարները ջնջելո՞ւ ժամանակը

Ապրիլ 21, 2019 15:50 Հեղափոխականներն իշխանության գալուց հետո դառնում են ոխերիմ բարեկամներ։ Այսպիսին են հեղափոխական ժանրի կանոնները։ 
Դավիթ Սանասարյանով քանդվող կծիկը (տեսանյութ)

Դավիթ Սանասարյանով քանդվող կծիկը (տեսանյութ)

Ապրիլ 21, 2019 13:50 Հեղափոխությունը խժռում է իր զավակներին, իսկ զավակները խժռում են միմյանց։
Քանդուքարափ հեղափոխություն

Քանդուքարափ հեղափոխություն

Ապրիլ 20, 2019 11:05 Հանկարծ հիշել են անմեղության կանխավարկածը․ ավելի շուտ «սորոսական համերաշխության» ոլորտից է։
Նիկոլ Փաշինյանի երկակի ստանդարտները

Նիկոլ Փաշինյանի երկակի ստանդարտները

Ապրիլ 20, 2019 09:01 Այ այսպիսի ընտրովի անմեղության կանխավարկած։ 
Մի՛ մեղադրիր, որ չմեղադրվես

Մի՛ մեղադրիր, որ չմեղադրվես

Ապրիլ 19, 2019 12:55 Մի՛ եղեք Դավիթի պես։ Հարգե՛ք մարդկանց անմեղության կանխավարկածը, այդ թվում նաև՝ Դավիթի պարագայում։
Նիկոլ Փաշինյանի կետը (տեսանյութ)

Նիկոլ Փաշինյանի կետը (տեսանյութ)

Ապրիլ 18, 2019 12:25 Փաշինյանն արցախյան բանակցությունների թեմայով իր ու Սարգսյանի «կետերի» տարբերության մասին և՛ ճիշտ է ասում, և՛ սուտ:
Փաշինյանն՝ ընդդեմ Նիկոլի (տեսանյութ)

Փաշինյանն՝ ընդդեմ Նիկոլի (տեսանյութ)

Ապրիլ 17, 2019 17:35 Ախր, կոստյումը չի, որ պետք է գեղեցկացնի պաշտոնը։
Նոր Հայաստանում օրենքները և Սահմանադրությունը գործո՞ւմ են, թե՞ չէ

Նոր Հայաստանում օրենքները և Սահմանադրությունը գործո՞ւմ են, թե՞ չէ

Ապրիլ 16, 2019 21:30 Կարո՞ղ է օրենսդրությամբ ամրագրված խաղի կանոնները շարունակում են գործել, բայց Ռոբերտ Քոչարյանի վրա չեն տարածվում։
Նիկոլ Փաշինյանն՝ ընդդեմ ռուսական հեռուստաալիքների (տեսանյութ)

Նիկոլ Փաշինյանն՝ ընդդեմ ռուսական հեռուստաալիքների (տեսանյութ)

Ապրիլ 16, 2019 13:20 Թուխիկյանի «հուժկու» պահանջից հետո արդեն Փաշինյանն անձամբ «մեյդան» եկավ ու սկսեց կռիվ տալ ռուսական հեռուստաալիքների դեմ։
Ինչո՞ւ Մոսկվան չի հավատում Նիկոլի արցունքներին

Ինչո՞ւ Մոսկվան չի հավատում Նիկոլի արցունքներին

Ապրիլ 16, 2019 00:05 Նիկոլի և իր «շքախմբի» մանիպուլյացիաներին հավատացողների շարքերն արագորեն նոսրանում են։
«Թավշյա հեղափոխության» արյունոտ դեմքը (տեսանյութ)

«Թավշյա հեղափոխության» արյունոտ դեմքը (տեսանյութ)

Ապրիլ 15, 2019 10:40 Ներքին արյունահեղությունը խրախուսելը գործող իշխանությունների միակ տարբերակն է։
Ալեքսանդր Լիտվինենկոն և Անդրանիկ Քոչարյանը՝ ընդդեմ հայ–ռուսական հարաբերությունների (տեսանյութ)

Ալեքսանդր Լիտվինենկոն և Անդրանիկ Քոչարյանը՝ ընդդեմ հայ–ռուսական հարաբերությունների (տեսանյութ)

Ապրիլ 13, 2019 14:10 Անդրանիկ Քոչարյանը միշտ էլ «Լիտվինենկոյի վկա» է եղել։
Մանիպուլյացիան հասավ Ստրասբուրգ․ Փաշինյանի կրեդոն`շուստրիությունը դարձնել քաղաքական կատեգորիա

Մանիպուլյացիան հասավ Ստրասբուրգ․ Փաշինյանի կրեդոն`շուստրիությունը դարձնել քաղաքական կատեգորիա

Ապրիլ 13, 2019 08:20 Օվացիաներ չեղան, դահլիճը չպայթեց բուռն և երկարատև ծափահարություններից։
Հանրահավաք ԵԽԽՎ-ում. Փաշինյանը նոր լսարան է գտել

Հանրահավաք ԵԽԽՎ-ում. Փաշինյանը նոր լսարան է գտել

Ապրիլ 12, 2019 18:35 Նիկոլ Փաշինյանը ԵԽԽՎ-ում կոչ արեց ադրբեջանցիներին հայերի հետ սոցցանցերում շփվել առանց հայհոյանքի ու այսպես ասած՝ քիրվայություն անել:
Կառավարությունը ճանապա՞րհ է բացում նոր օլիգարխի համար

Կառավարությունը ճանապա՞րհ է բացում նոր օլիգարխի համար

Ապրիլ 12, 2019 08:59 Փաշինյանը կոչ էր անում բիզնեսմեններին հարստանալ ու հարստացնել պետությունը և խոստանում, որ պետությունը միայն օգնելու է բիզնեսին։