Մեկնաբանություն

Փետրվարի 04, 2015 01:15

Հարցեր ու պատասխաններ Բերձորի միջադեպի և Արցախ–Հայաստան թեմաներով

Հարցեր ու պատասխաններ Բերձորի միջադեպի և Արցախ–Հայաստան թեմաներով

Բերձորում տեղի ունեցած միջադեպը, որի արդյունքում Արցախի ոստիկանությունն ուժ էր կիրառել, խոր ճգնաժամ է ստեղծել, միևնույն ժամանակ կրկին քննարկման առարկա են դարձրել մի շարք հարցեր:

Մի քանի կարևոր հարցեր կան, որոնք պատասխաններ են պահանջում իրավիճակն ավելի լավ հասկանալու համար: Նախապես նշենք, որ չենք հավակնում դրանք ներկայացնել որպես վերջնական ճշմարտություն:

Արցախը Հայաստա՞ն է, թե՞ ոչ

Այս հարցը պետք է դիտարկել երկու ասպեկտով: Առաջինը դե յուրե ասպեկտն է։ 1989թ. դեկտեմբերի 1-ին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդը և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհուրդը համատեղ կայացրին Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին որոշում, իսկ 1990թ. օգոստոսի 23-ին հրապարակվեց Հայաստանի Անկախության հռչակագիրը, որը հիմնված էր վերոնշյալ որոշման վրա: Ըստ վերը նշված երկու փաստաթղթերի՝ Արցախը Հայաստանի մաս էր: Սակայն, ելնելով քաղաքական իրավիճակից, հետագայում՝ 1991թ. սեպտեմբերի 2-ին, որոշում ընդունվեց Լեռնային Ղարաբաղը հռչակել անկախ պետություն: Այս պահին երկակի վիճակ է դե յուրե մասով:

Երկրորդը դե ֆակտո ասպեկտն է: Դե ֆակտո մասով միանշանակ կարելի է պնդել, որ Արցախը Հայաստանի մաս է: Նախ՝ Արցախի բյուջեի 60 տոկոսից ավելին տրամադրում է ՀՀ-ն:

Պարզ է, որ տնտեսական նման կախվածության պայմաններում անկախության մասին ցանկացած քննարկում անիմաստ է: Հետո՝ անվանգության առումով Արցախը ամբողջովին կախված է ՀՀ-ից: Անվտանգության ու տնտեսական ռեսուրսների հարցում ամբողջական կախվածությունը Հայաստանից փաստում է այն մասին, որ անկախությունը միֆ է: Անիմաստ է բացատրել, թե ինչու քաղաքականության մեջ կարևորը դե ֆակտոն է:

Ի՞նչ առանձնահատկություններ ունեն ՀՀ-ն ու ԼՂՀ-ն

ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի կառավարման մոդելները մի շարք կարևոր առանձնահատկություններ ունեն:

Նախ՝ Արցախում մասնավոր սեկտորը շատ փոքր է, որն իր հերթին մեծ կախվածություն ունի պետությունից: Հիմնական ռեսուրսները գտնվում են պետության ձեռքում: Բացի դրանից՝ մասնավոր սեկտորի թույլ լինելու պատճառով քաղաքացիական հասարակություն, որպես այդպիսին, գրեթե չկա:

ՀՀ-ում մասնավոր սեկտորն ավելի մեծ է, ու նաև՝ միջազգային դոնորների առկայությամբ պայմանավորված՝ քաղաքացիական հասարակությունն ավելի զարգացած է (Արցախում միջազգային դոնորները բացակայում են):

Մասնավոր սեկտորը Հայաստանում իր հերթին մասնակցում է քաղաքացիական հասարակության զարգացմանը և դրա համար ռեսուրսներ է տրամադրում: Արցախում այդ երկու կարևոր ինստիտուտների թույլ լինելը մեծ տարբերություն է ստեղծում:

Որտե՞ղ է իշխանության կենտրոնը

ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի միասնական տարածքում իշխանության կենտրոնը գտնվում է Երևանում: Իշխանական և տնտեսական բոլոր ռեսուրսները կենտրոնացած են Երևանում: Ստեփանակերտը միայնակ որոշումներ կայացնելու որևիցե ռեսուրս չունի: Ցանկացած անհամաձայնություն Երևանի հետ Ստեփանակերտի պաշտոնատար անձի համար կարող է ծանր լինել, որովհետև Երևանը շատ արագ կարող են զրկել բոլոր ռեսուրսներից, իսկ դա արդեն քաղաքական մահ է նշանակում: Այդ իսկ պատճառով ցանկացած հարց համաձայնեցվում է Երևանի հետ: Հենց այդ պատճառով Ստեփանակերտի անկախությունն ինչ–որ առումով միֆ է:

Միայն մի պահ է Արցախի իշխանությունն անկախ եղել, ավելի ճիշտ՝ հավասարը հավասարի հետ շփվել կամ որպես լիարժեք սուբյեկտ հանդես եկել Հայաստանի հետ հարաբերություններում։ Դա բուն պատերազմի ու հետպատերազմյան առաջին տարիներն էին։ Ավելին՝ 1998–ի իշխանափոխությանը նպաստեց նաև այն, որ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը դեմ էր ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման պաշտոնական Երևանի մոտեցմանը։

Նշեմ նաև, որ Արցախը պատերազմի ժամանակ ստիպել էր իր հետ հաշվի նստել պաշտոնական Բաքվին, որն ուղիղ դիմել էր ԼՂՀ ՊԲ ղեկավարին՝ ժամանակավոր զինադադարի և բանակցելու խնդրանքով։

ԼՂՀ ներկայիս ղեկավարությունն այդպիսի սուբյեկտայնություն չունի, հետևաբար իշխանության կենտրոնն այժմ Երևանում է։

Անելիքների մասին

Առաջին հերթին Երևանում պետք է ձևավորել այնպիսի իշխանություն, որը կնպաստի ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի անվտանգության մակարդակի բարձրացմանը և նախադրյալներ կստեղծի զարգացման համար։ Իսկ խնդրահարույց իրավիճակներում (ինչպիսին որ եղավ Բերձորում) նախնական քայլեր կձեռնարկի, որպեսզի բանը չհասնի բռնությունների կիրառմանը:

ՀՀ-ի քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտներն Արցախի գործընկերների հետ կարող են ինտեգրմանը միտված քայլեր ձեռնարկել: Դա հնարավորություն կտա կողմերին ավելի լավ հասկանալ միմյանց:

Անհրաժեշտ է երկու համակարգերն ինտեգրել ու վերացնել գոյություն ունեցողհոգեբանական ու նմանատիպ բոլոր այլ սահմանները ՀՀ-ի ու ԼՂՀ-ի միջև։ Դրա արդյունքում նաև կվերանան այն սահմանները, որոնք գոյություն ունեն մարդկանց ուղեղներում:

Արմեն Գրիգորյան

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Ցուցակային լյուստրացիա (ո՞վ է ուզում դառնալ պատգամավոր)

Ցուցակային լյուստրացիա (ո՞վ է ուզում դառնալ պատգամավոր)

Նոյեմբեր 15, 2018 17:04 Սերժականից նիկոլական դառնալը կես քայլ է:
Շուտափույթ ընտրությունները և սոդոմգոմորային ցուցակները

Շուտափույթ ընտրությունները և սոդոմգոմորային ցուցակները

Նոյեմբեր 15, 2018 11:42 Արտահերթ ընտրությունները դեկտեմբերին անցկացնելու որոշումը կայացվել է ոչ թե էյֆորիայի, այլ վախի ազդեցության տակ:
Ի՞նչ խնդիր է լուծում Դավիթ Տոնոյանը

Ի՞նչ խնդիր է լուծում Դավիթ Տոնոյանը

Նոյեմբեր 14, 2018 12:35 Տոնոյանը մի կողմից ասում է, որ խնդիր չկա, բայց մյուս կողմից էլ ասում է, որ իրենք միջազգային կառույցներին տեղեկացրել են Նախիջևանի ուղղությամբ խնդրի մասին:
Դավիթ Շահնազարյանը Նիկոլ Փաշինյանին համարում է «Մարտի 1»-ի հրահրիչ

Դավիթ Շահնազարյանը Նիկոլ Փաշինյանին համարում է «Մարտի 1»-ի հրահրիչ

Նոյեմբեր 14, 2018 11:56 Դավիթ Շահնազարյանը 2008-ի նախագահական ընտրությունների ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանի հետ միասին պաշտպանում էր Լևոն Տեր-Պետրոսյանին:
Ովքեր և ինչու են նեղացած Նիկոլ Փաշինյանից

Ովքեր և ինչու են նեղացած Նիկոլ Փաշինյանից

Նոյեմբեր 13, 2018 13:25 Փաշինյանը պատրաստվում է ընտրություններից հետո «քցել» ոչ միայն իրենից կառչած քաղաքական բալաստին, այլ նաև ամբոխին: Ու ճիշտ է անում:
«Ասֆալտին փռվածները» և 800 հազար «թամբալները»

«Ասֆալտին փռվածները» և 800 հազար «թամբալները»

Նոյեմբեր 13, 2018 10:37 Մի մասը  Փաշինյանի իշխանությունը պիտակավորում են որպես բոլշևիկյան, իսկ մյուսները՝ բուրժուական: Երկուսն էլ յուրովի ճիշտ են:
Հեղափոխությունից «քծվածները»

Հեղափոխությունից «քծվածները»

Նոյեմբեր 12, 2018 15:21 «Քցվածների» ցանկում են հայտնվել հեղափոխությանը չաջակցած, բայց հետագայում հեղափոխության «տնփեսայի» կարգավիճակի ձգտածներ, բայց այդպես էլ մերժվածներ:
ՀՀԿ-ում կարող են հանգիստ լինել. Փաշինյանն արդեն քվեարկել է

ՀՀԿ-ում կարող են հանգիստ լինել. Փաշինյանն արդեն քվեարկել է

Նոյեմբեր 12, 2018 13:08 Փաշինյանին ՀՀԿ-ն պետք է և՛ նախընտրական փուլում, և՛ խորհրդարանում:
Հասնել և անցնել Խրյուշչովին (տեսանյութ)

Հասնել և անցնել Խրյուշչովին (տեսանյութ)

Նոյեմբեր 11, 2018 16:25 Քաղաքական վերնախավի ճնշող մեծամասնությունը չի հավատում իր քարոզած բլեֆներին, բայց փորձում է հավատացնել հանրությանը՝ «Էշ մի սատկի, գարուն կգա» ծրագրի շրջանակներում:
Սերժ Սարգսյան VS Նիկոլ Փաշինյան (տեսանյութ)

Սերժ Սարգսյան VS Նիկոլ Փաշինյան (տեսանյութ)

Նոյեմբեր 10, 2018 14:55 Փաշինյանի մոտ արդեն անցնում է հեղափոխական էյֆորիան: Չուտել մարդու միս, խմել այծի կաթ, ոչխար պահել, մոշ հավաքել, կով չմորթել, գնել հեռուստացույց և նպաստ չուզել:
Հեղափոխությո՞ւն, թե՞ իշխանափոխություն (տեսանյութ)

Հեղափոխությո՞ւն, թե՞ իշխանափոխություն (տեսանյութ)

Նոյեմբեր 09, 2018 17:44 Ժողովուրդը դուրս եկավ փողոց, որպեսզի մերժի Սերժին (հընթացս նրան համոզեցին, որ բացի Սերժին մերժելուց, պետք է սիրի Նիկոլին):
Յուրայինների մեջ օտար

Յուրայինների մեջ օտար

Նոյեմբեր 09, 2018 02:05 Միջազգային ասպարեզում ոչ թե «դուխով» են հարաբերություններ հաստատում և խնդիրներ լուծում, այլ ԽԵԼՔՈՎ: «Գըմփ-գըմփ-հո՛ւ»-ով դրսում չես զարմացնի:
«Առաքելության» առաքելությունը

«Առաքելության» առաքելությունը

Նոյեմբեր 08, 2018 14:22 Հայտնի են հաղթողները, հայտնի են պարտվողները, հայտնի են նախնական «քցվածները», դեկտեմբերի 9-ից հետո հայտնի կլինեն նաև մյուս «քցվողները»:
Գառնիկը ճիշտ էր, Ասյան սխալվեց (տեսանյութ)

Գառնիկը ճիշտ էր, Ասյան սխալվեց (տեսանյութ)

Նոյեմբեր 08, 2018 13:50 Հայաստանում «խաղաղասիրական» քարոզը ոչ միայն բարձր կարգավիճակ ունեցող կանանց, այլ նաև «առաջադեմ» աչոնիկների միջոցով է տարվում:
Տիգրան Մուկուչյանը հիմա դեմ է ընտրակաշառքին

Տիգրան Մուկուչյանը հիմա դեմ է ընտրակաշառքին

Նոյեմբեր 08, 2018 11:55 ԿԸՀ ղեկավարը ընտրակաշառքի հոտն առել է ու դրա համար է կոչ անում ՀՀ արդեն իսկ հպարտ դարձած քաղաքացիներին մերժել ընտրակաշառքը:
Ինչու են պատանդառել Սամվել Մայրապետյանին

Ինչու են պատանդառել Սամվել Մայրապետյանին

Նոյեմբեր 07, 2018 11:36 Պատանդ, ինչպես հայտնի է, վերցնում են ինչ-որ բան ստանալու դիմաց կամ ինչ-որ մեկի հետ փոխանակելու համար:
Ղարաբաղի հարցը լուծվելու է վերելակո՞ւմ, թե՞ հրապարակում

Ղարաբաղի հարցը լուծվելու է վերելակո՞ւմ, թե՞ հրապարակում

Նոյեմբեր 06, 2018 13:40 Ալիևը կրկին խոսել է այն մասին, որ պետք է հայերը հանձնեն հողերը և հույս է հայտնել, որ Նիկոլ Փաշինյանը կգնա այդ քայլերին:
Ինչպիսի ընտրություններ են սպասվում

Ինչպիսի ընտրություններ են սպասվում

Նոյեմբեր 06, 2018 11:22 Եթե ՔՊԿ-ն կամ «Իմ քայլը» որևէ ընտրատեղամասում պարտվեն, ապա Նիկոլ Փաշինյանն այդտեղի ընտրությունը կգնահատի որպես քրեաօլիգարխիայի կամ հակահեղափոխության հաղթանակ:
Ի՞նչ կա Ամուլսարի հանքից

Ի՞նչ կա Ամուլսարի հանքից

Նոյեմբեր 05, 2018 22:41 «Թողնենք, թող ԱԺ արտահերթ ընտրություններն անցնեն, հետո կերևա» տարբերակը վտանգավոր է:
Կպահպանի՞ Հայաստանը ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը

Կպահպանի՞ Հայաստանը ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը

Նոյեմբեր 05, 2018 13:30 ՀԱՊԿ-ում «կոնսենսուս-1» է, այսինքն՝ բացի Հայաստանից, բոլորը դեմ են, որպեսզի Խաչատուրովի փոխարեն ՀՀ մեկ այլ ներկայացուցիչ դառնա գլխավոր քարտուղար: