Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարվո՞ւմ է մադրիդյան սկզբունքներից

Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարվո՞ւմ է մադրիդյան սկզբունքներից

Փետրվարի 16, 2019 08:25 Պետք է օր առաջ կանգ առնել և դադարեցնել այդ գործընթացը:
ՀԴՄ կտրոնը և կախարդական փայտիկը

ՀԴՄ կտրոնը և կախարդական փայտիկը

Փետրվարի 16, 2019 08:20 Փաստորեն, եթե չգիտես, թե ինչ անել տնտեսության հետ, ՀԴՄ–ական արշավ սկսիր։

Հարցազրույց

Օգոստոս 31, 2018 11:06

Ջո Թրևիք. «Լիդիան»-ի մոտեցումը կենսաբազմազանությանը բացառիկ է

Ջո Թրևիք. «Լիդիան»-ի մոտեցումը կենսաբազմազանությանը բացառիկ է

Ջո Թրեւիքը (Jo Treweek) պրոֆեսիոնալ բնապահպան է, ունի կենսաբազմազանության պահպանության բնագավառում տասնամյակների փորձ: Մեծ Բրիտանիայի Էկոլոգիայի եւ բնապահպանական կառավարման ինստիտուտի անդամ է, Որակավորված բնապահպան (Chartered Environmentalist): Օքսֆորդի համալսարանի դոկտոր է: Մեծ Բրիտանիայում եւ այլ երկրներում բազմաթիվ ծրագրերից բացի՝ նաեւ աշխատել է Ամուլսարի ծրագրի կենսաբազմազանության պահպանության վրա: Բնապահպանական տեսչության վերջին ստուգման արդյունքում որպես ծրագրում աշխատանքները դադարեցնելու հիմք նշվել են Կարմիր գրքում ընդգրկված թիթեռն ու բուսատեսակը: Մեդիամաքսը զրուցել է Ջո Թրեւիքի հետ այս խնդիրների մասին:

-Դուք աշխատել եք Ամուլսարի կենսաբազամազանության խնդիրների վրա։ ՀՀ բնապահպանական եւ ընդերքի տեսչական մարմինը հրապարակեց Ամուլսարի տարածքում իրականացված ստուգումների արդյունքները՝ նշելով, որ ի հայտ են եկել նոր էկոլոգիական հանգամանքներ, մասնավորապես, Ամուլսարի տարածքում հայտնաբերվել է Կարմիր գրքում գրանցված թիթեռի եւ բույսի մեկական տեսակ։ Հաշվի առնելով Ձեր փորձը՝ արդյո՞ք սա հիմնավոր պատճառ է նոր էկոլոգիական խնդիր հայտարարելու համար։

-«Ապոլո» թիթեռի դիտարկումը Ամուլսար լեռան վրա միանշանակ նոր չէ։ Թիթեռի կենսամիջավայրի (այսինքն՝ այն տարածքը, որտեղ սնվում եւ զարգանում են դրա թրթուռները) մի փոքր հատված հայտնաբերվել էր նախկին նախագծով նախատեսված հանքի ենթակառուցվածքի համար առաջարկվող տեղանքում, եւ սա հստակ նշված է Լիդիանի հաշվետվություններում, մասնավորապես, ԲՍԱԳ-ի ելակետային տվյալներում։ Լիդիանը փոխեց ենթակառուցվածքի տեղադիրքը՝ այսպիսով ամբողջովին խուսափելով այս կենսամիջավայրի վրա ազդեցություններից։ Սրա արդյունքում, ի դեպ, Ամուլսարի տարածքում դեռեւս կարելի է տեսնել հասուն թիթեռների առանձնյակներ։ Փաստորեն, սա դրական նշան է, որ մենք հաջողությամբ շրջանցել ենք կենսամիջավայրը, եւ այս տեսակը, ինչպես եւ մենք կանխատեսում էինք, պահպանել է իր կենսամիջավայրը՝ չնայած հանքի շինարարական աշխատանքներին։

Յուրաքանչյուր էկոլոգ գիտի, որ այս տեսակի հիմնական կենսամիջավայրը գտնվում է անտառածածկ տարածքներում, եւ որեւէ տեղ արձանագրված չէ, որ այն բազմանում եւ սնվում է այն բարձրության վրա, որտեղ մասնագետը մեկօրյա շրջայցի ընթացքում տեսել է Ամուլսար լեռան վրա։ Թիթեռի մեկ հասուն առանձնյակ գտնելը չի վկայում տեսակի կենսամիջավայրի առկայության մասին, քանի որ այդ թիթեռն այնտեղ կարող էր հայտնվել քամու միջոցով, ամենայն հավանականությամբ՝ հենց այն կենսամիջավայրից, որը մենք նախկինում արձանագրել էինք։ Կարեւոր է պահպանել կենսամիջավայրն ու պոպուլյացիան, ինչը «Լիդիանը» արել է։

Նշվում է նաեւ որոշ այլ թռչնատեսակների մասին, սակայն սրանք բոլորը նախկինում ուշադիր հետազոտվել եւ հաշվի են առնվել Ծրագրի կենսաբազմազանության ուսումնասիրությունների ժամանակ, եւ պարզվել է, որ դրանց ոչ մեկի կենսամիջավայրը հանքի գործունեության ազդեցություն չի կրում։

«Լիդիանն» իրականացրել է բուսատեսակների սկզբնական վիճակի ամենաբազմակողմանի եւ մանրամասն ուսումնասիրությունը, որ երբեւէ իրականացվել է Հայաստանում գտնվող որեւէ հանքի համար։ Բոլոր բուսատեսակների, այդ թվում՝ ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված տեսակների, ներառյալ՝ ինչպես նշվում է, ստուգումների ժամանակ հայտնաբերված Ոզնաթուփ մեխակի (Acantholimon caryophyllaceum Boiss), նպատակաուղղված որոնողական աշխատանքներ են իրականացվել մասնագետների կողմից: Հետազոտության մի քանի տարիների ընթացքում տեղացի եւ միջազգային մասնագետները չկարողացան հաստատել դրա առկայությունը հանքի զբաղեցրած տարածքի սահմաններում, եւ 70 տարի ոչ ոք չի հաստատել դրա առկայությունը Գնդեվազի շրջակայքում գտնվող տարածքում (որտեղ այն վերջին անգամ տեսել են)։ Տեսչական մարմնի կողմից որպես նմուշ բերված առանձնյակը լավ վիճակում չէր, եւ հնարավոր չէ հաստատել դրա ինքնությունը, սակայն, ամեն դեպքում, սա նշանակություն չունի, քանի որ այն տարածքում, որտեղ հայտնաբերվել է այս բույսը, հանքարդյունահանում չի լինելու։

Սրանք, միանշանակ, նոր բացահայտումներ եւ դիտարկումներ չեն։ Ես տպավորություն ունեմ, որ մեր հետազոտության հաշվետվությունները ոչ ոք չի կարդացել։

-Տարիներ շարունակ ակտիվիստները Հայաստանում պնդում էին, որ Ամուլսարի ծրագրի պատճառով տարածքի ջրային ավազանները կաղտոտվեն։ Սակայն տեսչությունը ստուգումների արդյունքում որպես «նոր հանգամանք» նշել է միայն թիթեռի եւ բույսի մի տեսակը։ Չնայած ջրային ռեսուրսները Ձեր փորձագիտական ոլորտը չեն, ի՞նչ եք կարծում, արդյոք դրանք լա՞վ են պահպանվում Ամուլսարում, եւ թիթեռի եւ բույսի խնդիրն արդյոք այդքան մե՞ծ է։

-Ինչպես ասացիք, ես ջրերի մասնագետ չեմ, սակայն, իմ տեղեկությամբ, «Լիդիանն» այս առումով գերզգուշավոր մոտեցում է ցուցաբերել եւ, անկասկած, ծրագիրն իրականացվում է միջազգային վերջին չափանիշներին եւ կանոններին համապատասխան։ Լավ նախագծված եւ կառուցված ժամանակակից հանքերն այսօր լավ են աշխատում։ Կարծում եմ, արտանետումների ու արտահոսքերի մեծ մասը կլոկալիզացվեն եւ միայն մշակումից հետո բաց կթողնվեն։ Անշուշտ, կարեւոր է պահպանել առուների, գետերի եւ ստորգետնյա ջրերի լավ որակը եւ ապահովել համայնքների ջրամատակարման պաշտպանությունը։

Իհարկե, հազվագյուտ թիթեռներն ու բույսերը մեծ խնդիր են ցանկացած էկոլոգի համար, բայց կարեւորը դրանց կենսամիջավայրի եւ պոպուլյացիաների պահպանումն է։ Ջրային էկոլոգիայի տեսանկյունից՝ տեսակներն արդեն իսկ վտանգի տակ են հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման եւ ջրերի աղտոտման հետեւանքով, որը կապ չունի հանքի հետ: Շատ բան կարելի է անել տարածքում, օրինակ՝ բարելավել ամբարտակները՝ ներառելով ձկնուղիներ, կամ չտեղադրելով քաղաքային աղբավայրեր ջրային հոսքերի հարեւանությամբ։

-Թե՛ որպես խորհրդատու եւ թե՛ որպես արտաքին աուդիտոր Դուք ներգրավված եք եղել բազմաթիվ նախագծերում ՄՖԿ եւ ՎԶԵԲ-ի պես հաստատությունների համար։ Ինչպե՞ս է կառավարվում կենսաբազմազանությունն Ամուլսարում։

-Ամուլսարի մոտեցումը մի քանի անգամ է ստուգվել եւ ուսումնասիրվել տարբեր հաստատությունների, անկախ աուդիտորների եւ միջազգային մասնագետների կողմից։ Բոլորն էլ հավանություն են տվել կենսաբազմազանության դրական արդյունքների հասնելու «Լիդիանի» ջանքերին, չնայած ակնհայտ ազդեցություններին, որը կունենա հանքարդյունահանումը։ Կարեւոր է նշել, որ դրական այս արդյունքներն էականորեն կախված են այն աշխատանքից, որն այժմ հարկադրված սառեցվել է։ Այդ աշխատանքը ներառում է Մատնունի ծիրանավորի կարեւոր հետազոտությունը եւ այդ բուսատեսակը հանքարդյունահանված տարածքներում վերականգնելու տեխնիկայի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաեւ գիտահետազոտական աշխատանք, թե ինչպես է այս բուսատեսակը փոշոտվում միջատների կողմից վայրի բնության մեջ։ Նշված աշխատանքը պետք է իրականացվեր այս ամռանը, եւ այժմ այն իրականացնելու հնարավորություն այլեւս չի լինի, քանի որ այն գիտնականը, ով պլանավորել էր իրականացնել հետազոտությունը, արդեն ավարտած կլինի ասպիրանտուրան։

Լավ արդյունքները կախված են նաեւ վտանգված եւ Կարմիր գրքում գրանցված տեսակների պահպանման գործողությունների կազմակերպման բարելավումից՝ օգտագործելով պետական արգելոցների կենսամիջավայրը, որի նպատակով աշխատակիցներ պահելու եւ կառավարման համար չկա ֆինանսավորում։ «Լիդիան» ընկերությունը ցույց է տվել իր պատասխանատվությունը՝ տրամադրելով միլիոնավոր դոլարներ կենսաբազամզանության կառավարման նպատակով: Սա շատ ավելին է, քան որպես կանոն արվում են նույնիսկ ավելի խոշոր նախագծերի դեպքում։ Այն ներառում էր նոր ազգային պարկ ստեղծելու առաջարկը, որից տարիներ շարունակ կօգտվեն Հայաստանի վայրի բնությունն ու համայնքները։ Հիասթափեցնող է, որ այս նախաձեռնությունը նույնպես սառեցվել է։

-Դուք պրոֆեսիոնալ բնապահպան եք, սակայն աշխատում եք հանքարդյունաբերական նախագծերի վրա։ Հավատու՞մ եք արդյոք, որ պատասխանատու հանքարդյունաբերությունը հնարավոր է։ Ինչու՞ եք աշխատում հանքարդյունաբերական նախագծերի հետ՝ լինելով բնապահպան։ Դա օգնո՞ւմ է հանքարդյունաբերությունն ավելի լավը դարձնել։

-Ես պրոֆեսիոնալ էկոլոգ եմ, իմ առաքելությունն է բարելավել կենսաբազմազանությանն առնչվող արդյունքները շահագործման ընթացքում։ Ես աշխատում եմ նախագծերի հետ՝ նրանց քաջալերելով գործել պատասխանատու ձեւով՝ ստուգելով, թե որտեղ եւ ինչպես են նրանք շահագործում հանքերը, եւ տալով կենսաբազմազանությանն առնչվող առաջարկություններ եւ խորհուրդներ նախագծերի հենց ամենասկզբից։ Ամուլսարի դեպքում հնարավոր եղավ շրջանցել վայրի կենդանիների համար կարեւոր տարածքները, իրականացնել հետազոտություն՝ ինչպես վերականգնել հազվագյուտ տեսակների պոպուլյացիաները, եւ զգալի ներդրումներ կատարել պահպանման միջոցառումներում։ Արդյունքում, Հայաստանի հազվագյուտ տեսակների մասին գիտելիքները զգալիորեն ավելացան եւ գիտահետազոտական հաստատությունների կարեւոր աշխատանքին աջակցություն ցուցաբերվեց։ Ես կարծում եմ, եթե կատարվում են լեռնահանքային աշխատանքներ, ապա դրանք պետք է իրականացվեն պատասխանատու կերպով։

Իմ անձնական կարծիքն է՝ պետք է փորձել եւ փոխել հանքարդյունաբերությունը ներսից, քանի որ միամիտ է կարծել, թե չի լինի ոչ մի հանքարդյունահանում: Կարեւորն այն է, թե ինչպես է դա արվում։ Ես իսկապես հույս ունեմ, որ կարող ենք կենսաբազմազանության կառավարման հետ կապված «Լիդիանի» մոտեցումը կիրառել որպես առաջատար օրինակ այլ նախագծերի համար՝ օգնելով բարելավել չափանիշներն ամբողջ աշխարհում։

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Քոչարյանի նկատմամբ վենդետա է տեղի ունենում. Գուրգեն Եղիազարյան (տեսանյութ)

Քոչարյանի նկատմամբ վենդետա է տեղի ունենում. Գուրգեն Եղիազարյան (տեսանյութ)

Փետրվարի 15, 2019 15:19 Հյուրընկալվել է «Հայելու առաջ» հաղորդաշարի տաղավարում:
Ժամանակն աշխատում է մեր օգտին․ Վազգեն Մանուկյան

Ժամանակն աշխատում է մեր օգտին․ Վազգեն Մանուկյան

Փետրվարի 15, 2019 12:16 Բանակցությունները շատ վաղուց փակուղու մեջ են:
«Վերջիվերջո, սա միայն քայլարածականների երկիրը չէ». Սարգիս Ավետիսյան

«Վերջիվերջո, սա միայն քայլարածականների երկիրը չէ». Սարգիս Ավետիսյան

Փետրվարի 14, 2019 12:15 «Մեր երկիրն արագ տեմպերով գնում է դեպի քայքայում»։
«Հինգ տոկոս տնտեսական ա՞ճ, բա ո՞ւր է հեղափոխությունը». ՀՅԴ ներկայացուցիչ (տեսանյութ)

«Հինգ տոկոս տնտեսական ա՞ճ, բա ո՞ւր է հեղափոխությունը». ՀՅԴ ներկայացուցիչ (տեսանյութ)

Փետրվարի 13, 2019 19:55 «Նախորդ իշխանություններն էլ էին պլանավորել 5–տոկոսանոց աճ»։
«Դեժավյուի զգացողություն ունեմ, կարծես վերադառնում ենք 90-ականների սկիզբ». Լարիսա Ալավերդյան

«Դեժավյուի զգացողություն ունեմ, կարծես վերադառնում ենք 90-ականների սկիզբ». Լարիսա Ալավերդյան

Փետրվարի 12, 2019 20:29 «Այն, ինչ հիմա խաղաղության անվան տակ մատուցվում է, ամբողջովին իմիտացիա է»։
Պարգևավճարներ չանելը չեմ կարծում, թե ճիշտ ճանապարհ է. Ատոմ Ջանջուղազյան

Պարգևավճարներ չանելը չեմ կարծում, թե ճիշտ ճանապարհ է. Ատոմ Ջանջուղազյան

Փետրվարի 11, 2019 22:36 Ամեն մարդ պետք է զբաղվի իր գործով։
2015-ին Փաշինյանը Տեր-Պետրոսյանի դեմ Մարտի 1-ի գործով ցուցմունք է տվել. Ռուբեն Հակոբյան

2015-ին Փաշինյանը Տեր-Պետրոսյանի դեմ Մարտի 1-ի գործով ցուցմունք է տվել. Ռուբեն Հակոբյան

Փետրվարի 11, 2019 19:34 Պետք է լինի արդար քննություն, այլ ոչ թե նշանակեն մեղադրյալ:
Ադրբեջանական կողմը մերժել է հայ պատանդներին ազատելու առաջարկությունը. Արցախի ԱԳՆ

Ադրբեջանական կողմը մերժել է հայ պատանդներին ազատելու առաջարկությունը. Արցախի ԱԳՆ

Փետրվարի 07, 2019 21:53 Շարունակում է շահարկել մարդասիրական հարցերը։
Անդրանիկ Թևանյան․ «Եթե ներկա փիլիսոփայությամբ շարժվենք, ուրեմն պետք է ազատ արձակել Նաիրի Հունանյանին, բայց ես դեմ եմ դրան»

Անդրանիկ Թևանյան․ «Եթե ներկա փիլիսոփայությամբ շարժվենք, ուրեմն պետք է ազատ արձակել Նաիրի Հունանյանին, բայց ես դեմ եմ դրան»

Փետրվարի 07, 2019 09:45 «Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն Անդրանիկ Թևանյանի հարցազրույցը։
Անդրանիկ Թևանյան. «Իշխանությունը լեգիտիմ է, բայց ոչ կոմպետենտ»

Անդրանիկ Թևանյան. «Իշխանությունը լեգիտիմ է, բայց ոչ կոմպետենտ»

Փետրվարի 06, 2019 00:40 «Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի տնօրեն Անդրանիկ Թևանյանի հարցազրույցը «TV 5» հեռուստաընկերությանը։
Փաշինյանի նախկին կուսակիցը քննադատում է Փաշինյանին

Փաշինյանի նախկին կուսակիցը քննադատում է Փաշինյանին

Փետրվարի 02, 2019 14:01 «Փաշինյանը դրժեց մեր պայմանավորվածությունը»։
Ո՞ւր և ինչո՞ւ է շտապում Փաշինյանը

Ո՞ւր և ինչո՞ւ է շտապում Փաշինյանը

Հունվար 29, 2019 13:15 «ՀՀ իշխանությունների բոլոր բացատրությունները պարզաբանումներ են երեխաների համար»:
Էդվարդ Ֆիցգերալդ. «Ռոբերտ Քոչարյանը արդարադատության մերժման զոհ է Հայաստանում»

Էդվարդ Ֆիցգերալդ. «Ռոբերտ Քոչարյանը արդարադատության մերժման զոհ է Հայաստանում»

Հունվար 29, 2019 11:19 «Քոչարյանը կալանավորվել է անորոշ և շինծու մեղադրանքների հիման վրա»։
«Պարոն Փաշինյանն ասում է՝ ցույց տվեք այդ դատավորին, որ իմ ասածը չանի, շատ կներեք՝ ես եմ». Քոչարյանին ազատ արձակած դատավոր

«Պարոն Փաշինյանն ասում է՝ ցույց տվեք այդ դատավորին, որ իմ ասածը չանի, շատ կներեք՝ ես եմ». Քոչարյանին ազատ արձակած դատավոր

Հունվար 26, 2019 16:06 Հիմա հրապարակայնորեն երկրի վարչապետը մատ է թափ տալիս, սպառնում է:
Փաշինյանի պատգամավոր թիմակիցը հերքում է արագաչափերը Սաշիկին պատկանելու լուրը

Փաշինյանի պատգամավոր թիմակիցը հերքում է արագաչափերը Սաշիկին պատկանելու լուրը

Հունվար 23, 2019 11:42 «Պետության սեփականությունն է շատ վաղուց»։