Խմբագրական

Մարտ 28, 2009 17:43

Արժեհամակարգային խնդիրների մասին

Արժեհամակարգային խնդիրների մասին

Մեր հասարակությունն իր հերոսին դեռ չի գտել։ Սովետական ժամանակների հերոսին կորցրել է, բայց սեփականը չի ստեղծել։ Ավելի ճիշտ, այժմ հերոսների մի մեծ ծաղկաբույլ կա, և նրանց մեջ մարդիկ դեռ ընտրություն չեն կատարել։ Իսկ մինչ այդ՝ կեղծ հերոսների շքահանդես է ։

Հերոսներն անհրաժեշտ են, որպեսզի մարդիկ նույնականացման օբյեկտներ ունենան։ Շատ կարևոր է, թե ու՞մ են որպես չափանիշ վերցնում փոքրիկ երեխաները, դպրոցականներն ու ուսանողները։ Շատ կարևոր է նաև, թե ի՞նչ արժեհամակարգի կրող ենք ուզում լինի ՀՀ քաղաքացիների մեծամասնությունը։

Մարդու առաջնային սոցիալականացման ժամանակ տեղի է ունենում նեղ արժեքային համակարգի ձևավորում. «կարելիների» և «չիկարելիների» մի ամբողջ փունջ նորմեր են հստակեցվում։ Հանրության հետ ավելի ակտիվ շփումները հասուն մարդու մոտ ձևավորում են արդեն արժեքային համակարգի երկրորդ շերտը՝ պետության, քաղաքացու, հայրենասիրության և այլնի վերաբերյալ։

Արժեքային համակարգի երկրորդ շերտ ձևավորողը պետությունն է։ Քաղաքացիական հասարակության արժեքներ կրող քաղաքացի հնարավոր է միայն պետության առկայությամբ։ Իսկ եթե պետություն չկա, կամ այն պետությունը, որի տարածքում ապրում է տվյալ ազգը, նույնացվում է բռնության և այլ արատավոր երևույթների հետ, ապա մարդն իր արժեհամակարգով դառնում է հակապետական մտածողություն կրող։

Պետություն չունենալու մի քանի հարյուրամյա ժամանակահատվածը՝ հայ ժողովրդի մոտ հակադրություն է մտցրել անհատական (սոցիալականացման 1 -ին փուլ) և քաղաքացիական (սոցիալականացման 2-րդ փուլ) արժեհամակարգերի միջև, որի հետևանքով մեր հավաքական մտածողությունը դարձել է հակապետական։

Օսմանյան կայսրության լծի տակ՝ հայկական ընտանիքների ինքնապահպանման բնազդն ուժեղացրել է ընտանիքի, «ախպերության» և երեխաների նկատմամբ ծնողների կապվածության կոդերը։ Դրանք բնականորեն պետք է հակադրվեին պետության, հանրային շահի և նմանատիպ այլ կոդերի հետ, քանի որ, այն պետությունը, որի տարածքում բնակվում էր հայությունը, այլ մշակութաբանական հարթության մեջ էր գտնվում։ Արժեհամակարգի անհատական և հասարակական այս հակադրության վրա իր խորը հետքն է թողել 1915-ին տեղի ունեցած ցեղասպանությունը, որի հետևանքները մենք հոգեբանորեն դեռ չենք հաղթահարել։ Ճիշտ է, 1915-ին հաջորդեցին 1-ին հանրապետության ստեղծումը, աթեիստական ԽՍՀՄ-ի կազմում 70-ամյա գոյությունը և, վերջապես, Հայաստանի 3-րդ հանրապետության ստեղծումը, սակայն քաղաքացիական արժեքային համակարգի արմատավորման խնդիրները դեռ չեն լուծված։ Ավելին, այն ավանդական արժեքները, որով մենք շատ ենք սիրում հպարտանալ (ընտանիքի պաշտամունքը, «ախպերության» գաղափարը , «ինչ անում ենք՝ երեխեքի համար ենք անում» և այլն)՝ այսօր ինչ-որ առումով խեղաթյուրում են հասարակական նորմալ հարաբերությունները։ «Ախպերապաշտական» կեղծ գաղափարներն այսօր հակադրության մեջ են քաղաքացիական հասարակության և իրավական պետության գաղափարների հետ։ Սրան գումարած՝ մեր ժողովրդի ենթագիտակցության մեջ դեռևս.

ա. պետությունը՝ դա բռնություն է (օսմանյան կայսրության ժամանակահատվածից մնացած կոդ),

բ. մենք չենք կարող անկախ պետություն ունենալ (առաջին հանրապետության կարճատև գոյության հետևանքով առաջացած կոդ),

գ. այն ինչ պետական է՝ կարելի է թալանել (ԽՍՀՄ-ի ժամանակ ձևավորված մտածողության կոդ)։

Արդյունքում, երբ մենք այսօր ունենք անկախ պետություն՝ չենք կարողանում այն դարձնել ազգային առաջընթացի գործիք, դեռ շարունակում ենք պետությունը դիտարկել որպես.

1. բռնություն,

2. մեր համընդհանուր ուժերից վեր կառույց,

3. թալանի օբյեկտ։

Հանուն ճշմարտության նկատենք, որ հետանկախական շրջանում պետությունն էլ, ի դեմս իշխանության, ամեն ինչ արել է, որպեսզի մեր քաղաքացիների մոտ ամրապնդվի վերը նկարագրված «շտամպը»։

Եթե անկեղծ լինենք, ապա պետք է խոստովանել, որ շատ հաճախ քննադատում ենք բռնությունը ոչ թե այն պատճառով, որ դա սխալ է, այլ որ մենք չենք այդ բռնության իրականացնողները։ Իսկ շատ դեպքերում՝ դատողն ու դատվողը նույն մեդալի հակառակ կողմերն են և արժանի համատեղ դատապարտման։

Մենք դժգոհում ենք ոչ թե կաշառակերությունից, այլ որ դա մենք չենք իրականացնում։ Ավելին. ազգային ֆոլկլորը, հիմնված անհատական արժեհամակարգի վրա, շատ հաճախ արդարացնում է կոռուպցիան. ««Զատո» ընտանիքն է պահում», - «խորաթափանցորեն» արձանագրում ենք մենք։ «Ինչ անում ենք՝ երեխեքի համար ենք անում», - ներկայացնում են կոռուպցիոներները։ «Լավ, թող «ուտեն», բայց մի քիչ խղճով «ուտեն»», - ըմբռնումով է մոտենում ժողովուրդը։

Մենք ցածրաձայն տենչում ենք մի «նամեստնիկի», ով կգա (ենթադրաբար՝ Հյուսիսից) ու կարգապահություն կհաստատի մեզ մոտ։ «Անկախությունը սխալ ա։ Հայերը պետություն չեն կարա կառուցեն» և այլ նմանատիպ ձևակերպումներ ինքս հաճախ եմ լսել, որը մեր բարդութավորվածության հետևանք է։

Սա է իրականությունը և մեզ անհրաժեշտ է այնպիսի քաղաքական էլիտա, որը ներդաշնակություն կմտցնի անհատական (նեղ) և հանրային (լայն) արժեհամակարգերի միջև։ Պետք է այնպիսի էլիտա ձևավորվի, որն իր մեջ կրում է ժողովրդավարական և իրական (այլ ոչ թե՝ «քյարթու ախպերական») ազգային արժեքներ։ Այդպիսի էլիտա չեն կարող լինել «բուրբոնները», չեն կարող լինել նաև պլուտոկրատները։ Մենք հզոր պետություն կդառնանք, եթե լուծենք հանրային մթնոլորտի փոփոխության խնդիրը, որի արդյունքում քաղաքական դաշտի «դինոզավրերն» ինքնաբերաբար դուրս կգան դաշտից։ Իսկ առայժմ՝ խորը հակադրություն կա մեզանում գործող «մարդ-հասարակություն- պետություն» համակարգերի միջև, բայց այսպես երկար շարունակվել չի կարող։

Անդրանիկ Թևանյան

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Նոյեմբեր 16, 2018 11:38 ՀՀԿ-ն ու դրա լիդերը ցանկության դեպքում անգամ չէին կարող այնպիսի մոդել ստեղծել, ինչպիսին որ ստեղծում է Նիկոլ Փաշինյանը:
Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Նոյեմբեր 09, 2018 15:28 Ո՞վ կդառնա Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գլխավոր հակառակորդը:
Ադրբեջանական ագրեսիան ու հայկական խաղաղասիրությունը

Ադրբեջանական ագրեսիան ու հայկական խաղաղասիրությունը

Նոյեմբեր 07, 2018 14:21 Փաշինյանի վարչապետ դառնալուց հետո Երևանի դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում դարձավ հակասական ու էկլեկտիկ (ծայրահեղ խաղաղասիրականից մինչև ռազմատենչ):
Հեղափոխությունից հետո և արտահերթից առաջ

Հեղափոխությունից հետո և արտահերթից առաջ

Հոկտեմբեր 19, 2018 10:45 Հեղափոխությունը, միգուցե, կարելի է անել «դուխով», բայց պետությունը պետք է կառուցել ու զարգացնել ԽԵԼՔՈՎ:
Քաղաքական մանիպուլյացիա

Քաղաքական մանիպուլյացիա

Սեպտեմբեր 28, 2018 12:54 Ամբոխն անշնորհակալ է, դավաճան և մոռացկոտ. մանիպուլյատորը պետք է շատ լավ իմանա այդ մասին:
Ժողովրդավարությունը և ամբողջատիրությունը

Ժողովրդավարությունը և ամբողջատիրությունը

Սեպտեմբեր 24, 2018 19:07 Բռնապետական կամ ամբողջատիրական ռեժիմները հաստատվում են հիվանդ հասարակություններում։
Պատմական և հայաստանյան «սևերն» ու «սպիտակները». Լյուդովիկոս 16-րդից մինչև Նիկոլ Փաշինյան

Պատմական և հայաստանյան «սևերն» ու «սպիտակները». Լյուդովիկոս 16-րդից մինչև Նիկոլ Փաշինյան

Սեպտեմբեր 20, 2018 14:29 Հետո են տեսնելու, որ երջանկություն խոստացողները «Նապոլեոն» խոզի պես ձեռք են բերել նախորդների հատկանիշները...
Ինչպես թույլ չտալ զանգվածների ամբոխացումը

Ինչպես թույլ չտալ զանգվածների ամբոխացումը

Սեպտեմբեր 17, 2018 15:53 Ամբոխի ու կուռքի հարաբերությունները սադո-մազոխիստական սեռական հարաբերությունների են նման: Ամբոխին հեշտ է գայթակղել և օգտագործել:
Հրաժարվել «ինքնաոչնչացման բնազդից»

Հրաժարվել «ինքնաոչնչացման բնազդից»

Սեպտեմբեր 08, 2018 14:00 Մոսկվան կոշտ «մեսիջներ» է հղում, իսկ Երևանը ներսում ձգտում է պահել հեղափոխական պաթոսը: Թե ուր կհասցնի մեզ այս ամենը, կերևա շատ շուտով:
Չմոռանանք, թե ինչու են հավաքվել

Չմոռանանք, թե ինչու են հավաքվել

Մայիս 14, 2018 19:25 Վերջին 27 տարում կադրային ոլորտում հիմնականում առաջնորդվել են «Պոլի փեդ լինի, ՀՀՇ-ից լինի» տխրահռչակ սկզբունքով:
Ռետրո. Շուշիի ազատագրումը. միֆեր և իրականություն

Ռետրո. Շուշիի ազատագրումը. միֆեր և իրականություն

Մայիս 09, 2018 09:40 Եթե հավատալու լինենք պաշտոնական քարոզչությանը, ապա Ղարաբաղյան պատերազմը հաղթել են Սերժ Սարգսյանը և Զորի Բալայանը, բայց դա մեծագույն բլեֆ է:
Հայաստանն առանց Սերժ Սարգսյանի

Հայաստանն առանց Սերժ Սարգսյանի

Ապրիլ 20, 2018 09:30 «Քա՛յլ արա, մերժի՛ր Սերժին» կարգախոսը վերածվել է համազգային գաղափարի: ՀՀԿ ղեկավարը դարձել է համազգային հակահերոս:
Ե՞րբ է իրականում ուրախանում թուրքը

Ե՞րբ է իրականում ուրախանում թուրքը

Մարտ 05, 2018 15:30 Սամվել Բաբայանին ու Վազգեն Սարգսյանին ռազմական դիկտատուրայի մեջ մեղադրողներն այժմ այնպիսի տնտեսական ու քաղաքական դիկտատուրա են հաստատում, որ ...
«Մարտի 1». ո՞ւմ էր դա ձեռնտու, ո՞վ էր մեղավոր և ո՞րն էր պատճառը

«Մարտի 1». ո՞ւմ էր դա ձեռնտու, ո՞վ էր մեղավոր և ո՞րն էր պատճառը

Մարտ 01, 2018 18:10 ՀՀ-ում իշխանության ընդունում-հանձնումը տեղի է ունեցել ներսում՝ կոշտ (1998թ.) կամ փափուկ (2007թ.) պալատական հեղաշրջման միջոցով:
88-ից առաջ և հետո

88-ից առաջ և հետո

Փետրվարի 20, 2018 10:15 1988-ին կամ 1991-ին տեղի ունեցած անկախության հանրաքվեի ժամանակ ո՞ւմ մտքով կանցներ, որ 30 տարի անց ունենալու ենք գալուստսահակյանական վերնախավ:
30 տարի անց. հաղթանակներ և պարտություններ

30 տարի անց. հաղթանակներ և պարտություններ

Փետրվարի 19, 2018 18:02 Ճակատագրի հեգնանքով՝ Ղարաբաղյան շարժման 30-ամյակը համընկնում է մեզանում խորհրդային կառավարման մոդելի և գենսեկական ինստիտուտի վերականգնման հետ:
Մարտեր առանց կանոնների

Մարտեր առանց կանոնների

Փետրվարի 14, 2018 21:30 ՀՀ իշխանությունները ներդրել են «մարտեր առանց կանոնների» մոդելը. եթե փողի միջոցով ոչնչացվել է ժողովրդավարության աստվածը՝ ընտրական ինստիտուտը, ապա, կարամազովյան տրամաբանությամբ, ամեն ինչ կարելի է:
88-ի շարժման խեղաթյուրումը և Սամվել Բաբայանի դեմ արշավը

88-ի շարժման խեղաթյուրումը և Սամվել Բաբայանի դեմ արշավը

Փետրվարի 09, 2018 15:05 Կեղծ մատնագրեր գրողներն ու այսօրվա քյաբաբչիները կմաքրվեն կգնան, բայց պատմության մեջ կմնան Սամվել Բաբայանի ու նրա նմանների միջոցով կռած հաղթանակները:
Ինչ կռիվ է սպասվում Հայաստանում

Ինչ կռիվ է սպասվում Հայաստանում

Փետրվարի 01, 2018 12:00 88-ի շարժման արդունքում ձևավորված և իներցիայի շնորհիվ պահպանված Հայաստանի քաղաքական դաշտը մահացավ 2017-ի ապրիլի 2-ին տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում:
«Who is Mister Sargsyan?» (մի քանի հարց ՀՀ նախագահի թեկնածուին)

«Who is Mister Sargsyan?» (մի քանի հարց ՀՀ նախագահի թեկնածուին)

Հունվար 29, 2018 00:05 Արմեն Սարգսյանը ՀՀԿ-ին կի՞ց, թե՞ Հայաստանի նախագահ կդառնա: