Խմբագրական

Մարտ 28, 2009 17:43

Արժեհամակարգային խնդիրների մասին

Արժեհամակարգային խնդիրների մասին

Մեր հասարակությունն իր հերոսին դեռ չի գտել։ Սովետական ժամանակների հերոսին կորցրել է, բայց սեփականը չի ստեղծել։ Ավելի ճիշտ, այժմ հերոսների մի մեծ ծաղկաբույլ կա, և նրանց մեջ մարդիկ դեռ ընտրություն չեն կատարել։ Իսկ մինչ այդ՝ կեղծ հերոսների շքահանդես է ։

Հերոսներն անհրաժեշտ են, որպեսզի մարդիկ նույնականացման օբյեկտներ ունենան։ Շատ կարևոր է, թե ու՞մ են որպես չափանիշ վերցնում փոքրիկ երեխաները, դպրոցականներն ու ուսանողները։ Շատ կարևոր է նաև, թե ի՞նչ արժեհամակարգի կրող ենք ուզում լինի ՀՀ քաղաքացիների մեծամասնությունը։

Մարդու առաջնային սոցիալականացման ժամանակ տեղի է ունենում նեղ արժեքային համակարգի ձևավորում. «կարելիների» և «չիկարելիների» մի ամբողջ փունջ նորմեր են հստակեցվում։ Հանրության հետ ավելի ակտիվ շփումները հասուն մարդու մոտ ձևավորում են արդեն արժեքային համակարգի երկրորդ շերտը՝ պետության, քաղաքացու, հայրենասիրության և այլնի վերաբերյալ։

Արժեքային համակարգի երկրորդ շերտ ձևավորողը պետությունն է։ Քաղաքացիական հասարակության արժեքներ կրող քաղաքացի հնարավոր է միայն պետության առկայությամբ։ Իսկ եթե պետություն չկա, կամ այն պետությունը, որի տարածքում ապրում է տվյալ ազգը, նույնացվում է բռնության և այլ արատավոր երևույթների հետ, ապա մարդն իր արժեհամակարգով դառնում է հակապետական մտածողություն կրող։

Պետություն չունենալու մի քանի հարյուրամյա ժամանակահատվածը՝ հայ ժողովրդի մոտ հակադրություն է մտցրել անհատական (սոցիալականացման 1 -ին փուլ) և քաղաքացիական (սոցիալականացման 2-րդ փուլ) արժեհամակարգերի միջև, որի հետևանքով մեր հավաքական մտածողությունը դարձել է հակապետական։

Օսմանյան կայսրության լծի տակ՝ հայկական ընտանիքների ինքնապահպանման բնազդն ուժեղացրել է ընտանիքի, «ախպերության» և երեխաների նկատմամբ ծնողների կապվածության կոդերը։ Դրանք բնականորեն պետք է հակադրվեին պետության, հանրային շահի և նմանատիպ այլ կոդերի հետ, քանի որ, այն պետությունը, որի տարածքում բնակվում էր հայությունը, այլ մշակութաբանական հարթության մեջ էր գտնվում։ Արժեհամակարգի անհատական և հասարակական այս հակադրության վրա իր խորը հետքն է թողել 1915-ին տեղի ունեցած ցեղասպանությունը, որի հետևանքները մենք հոգեբանորեն դեռ չենք հաղթահարել։ Ճիշտ է, 1915-ին հաջորդեցին 1-ին հանրապետության ստեղծումը, աթեիստական ԽՍՀՄ-ի կազմում 70-ամյա գոյությունը և, վերջապես, Հայաստանի 3-րդ հանրապետության ստեղծումը, սակայն քաղաքացիական արժեքային համակարգի արմատավորման խնդիրները դեռ չեն լուծված։ Ավելին, այն ավանդական արժեքները, որով մենք շատ ենք սիրում հպարտանալ (ընտանիքի պաշտամունքը, «ախպերության» գաղափարը , «ինչ անում ենք՝ երեխեքի համար ենք անում» և այլն)՝ այսօր ինչ-որ առումով խեղաթյուրում են հասարակական նորմալ հարաբերությունները։ «Ախպերապաշտական» կեղծ գաղափարներն այսօր հակադրության մեջ են քաղաքացիական հասարակության և իրավական պետության գաղափարների հետ։ Սրան գումարած՝ մեր ժողովրդի ենթագիտակցության մեջ դեռևս.

ա. պետությունը՝ դա բռնություն է (օսմանյան կայսրության ժամանակահատվածից մնացած կոդ),

բ. մենք չենք կարող անկախ պետություն ունենալ (առաջին հանրապետության կարճատև գոյության հետևանքով առաջացած կոդ),

գ. այն ինչ պետական է՝ կարելի է թալանել (ԽՍՀՄ-ի ժամանակ ձևավորված մտածողության կոդ)։

Արդյունքում, երբ մենք այսօր ունենք անկախ պետություն՝ չենք կարողանում այն դարձնել ազգային առաջընթացի գործիք, դեռ շարունակում ենք պետությունը դիտարկել որպես.

1. բռնություն,

2. մեր համընդհանուր ուժերից վեր կառույց,

3. թալանի օբյեկտ։

Հանուն ճշմարտության նկատենք, որ հետանկախական շրջանում պետությունն էլ, ի դեմս իշխանության, ամեն ինչ արել է, որպեսզի մեր քաղաքացիների մոտ ամրապնդվի վերը նկարագրված «շտամպը»։

Եթե անկեղծ լինենք, ապա պետք է խոստովանել, որ շատ հաճախ քննադատում ենք բռնությունը ոչ թե այն պատճառով, որ դա սխալ է, այլ որ մենք չենք այդ բռնության իրականացնողները։ Իսկ շատ դեպքերում՝ դատողն ու դատվողը նույն մեդալի հակառակ կողմերն են և արժանի համատեղ դատապարտման։

Մենք դժգոհում ենք ոչ թե կաշառակերությունից, այլ որ դա մենք չենք իրականացնում։ Ավելին. ազգային ֆոլկլորը, հիմնված անհատական արժեհամակարգի վրա, շատ հաճախ արդարացնում է կոռուպցիան. ««Զատո» ընտանիքն է պահում», - «խորաթափանցորեն» արձանագրում ենք մենք։ «Ինչ անում ենք՝ երեխեքի համար ենք անում», - ներկայացնում են կոռուպցիոներները։ «Լավ, թող «ուտեն», բայց մի քիչ խղճով «ուտեն»», - ըմբռնումով է մոտենում ժողովուրդը։

Մենք ցածրաձայն տենչում ենք մի «նամեստնիկի», ով կգա (ենթադրաբար՝ Հյուսիսից) ու կարգապահություն կհաստատի մեզ մոտ։ «Անկախությունը սխալ ա։ Հայերը պետություն չեն կարա կառուցեն» և այլ նմանատիպ ձևակերպումներ ինքս հաճախ եմ լսել, որը մեր բարդութավորվածության հետևանք է։

Սա է իրականությունը և մեզ անհրաժեշտ է այնպիսի քաղաքական էլիտա, որը ներդաշնակություն կմտցնի անհատական (նեղ) և հանրային (լայն) արժեհամակարգերի միջև։ Պետք է այնպիսի էլիտա ձևավորվի, որն իր մեջ կրում է ժողովրդավարական և իրական (այլ ոչ թե՝ «քյարթու ախպերական») ազգային արժեքներ։ Այդպիսի էլիտա չեն կարող լինել «բուրբոնները», չեն կարող լինել նաև պլուտոկրատները։ Մենք հզոր պետություն կդառնանք, եթե լուծենք հանրային մթնոլորտի փոփոխության խնդիրը, որի արդյունքում քաղաքական դաշտի «դինոզավրերն» ինքնաբերաբար դուրս կգան դաշտից։ Իսկ առայժմ՝ խորը հակադրություն կա մեզանում գործող «մարդ-հասարակություն- պետություն» համակարգերի միջև, բայց այսպես երկար շարունակվել չի կարող։

Անդրանիկ Թևանյան

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Մեծ խաղի փոքրիկ դետալները

Մեծ խաղի փոքրիկ դետալները

Հունվար 24, 2019 11:55 Գալի՞ս է Փաշինյանի՝ «Պատերա՞զմ, թե՞ խաղաղություն» գրելու ժամանակը։
Ինչպես է Նիկոլ Փաշինյանը նախապատրաստվում խաղաղությանը

Ինչպես է Նիկոլ Փաշինյանը նախապատրաստվում խաղաղությանը

Հունվար 17, 2019 12:20 Փաշինյանը չունի Արցախի խնդրի լուծման հարցում որոշումներ կայացնելու մանդատ, լեգիտիմություն ու անհրաժեշտ պաշար:
Փաշինյանը գոհ է գրքերի վաճառքից. ինչո՞ւ են հայերը սկսել շատ կարդալ (տեսանյութ)

Փաշինյանը գոհ է գրքերի վաճառքից. ինչո՞ւ են հայերը սկսել շատ կարդալ (տեսանյութ)

Հունվար 09, 2019 14:15 Փաստորեն, եթե Քոչարյանի գրքի վաճառքը սկսվի Հայաստանում, ապա Փաշինյանը կարող է է՛լ ավելի մեծ ռեկորդների մասին խոսել:
Թումանյանի «մեսիջը» հայ ժողովրդին

Թումանյանի «մեսիջը» հայ ժողովրդին

Հունվար 03, 2019 09:55 Դերասանությունը գեղեցիկ է բեմի վրա, ուր խաղում են, բայց այն գարշելի է կյանքի մեջ, ուր ապրում են: Բեմի վրա խաղացողները շնորհքով մարդիկ են, իսկ կյանքում խաղացողները՝ ցածերն ու կեղծավորները:
2018-ը՝ մերժման, իսկ 2019-ը ՝ ԽԵԼՔԻ տարի

2018-ը՝ մերժման, իսկ 2019-ը ՝ ԽԵԼՔԻ տարի

Դեկտեմբեր 31, 2018 21:22 Մեզ մոտ ոչ թե նոր Հայաստանի նոր իշխանություն է ձևավորվել, այլ հին Հայաստանի վերջին իշխանությունը:
Փաշինյանի և Ալիևի ասիմետրիկ վարքագիծը. վտանգավոր խաղ է սկսված

Փաշինյանի և Ալիևի ասիմետրիկ վարքագիծը. վտանգավոր խաղ է սկսված

Դեկտեմբեր 26, 2018 16:00 Բոլթոնի պլանի կյանքի կոչումն է, որ ոգևորել է Ադրբեջանին ու, ամենայն հավանականությամբ, այդ պլանը դիմադրության չի հանդիպել Հայաստանում:
Ի՞նչ բացահայտեց գաղտնալսումը

Ի՞նչ բացահայտեց գաղտնալսումը

Դեկտեմբեր 06, 2018 14:15 Հասկանո՞ւմ է արդյոք Փաշինյանը, որ շատ ավելի լուրջ խնդիրներ մեր պետության և անձամբ իր համար կառաջանան, եթե նա բացի «Պանդորայի արկղը»:
Լեզվի սայթաքում ըստ Ֆրեյդի՞, թե՞ ըստ Փաշինյանի (տեսանյութ)

Լեզվի սայթաքում ըստ Ֆրեյդի՞, թե՞ ըստ Փաշինյանի (տեսանյութ)

Նոյեմբեր 27, 2018 14:40 «Նիկոլը Ճիշտ էր, ես սխալվեցի» սարգսյանական ձևակերպումն այլ իմաստ է ստանում:
Ո՞վ կհաղթի ընտրություններում

Ո՞վ կհաղթի ընտրություններում

Նոյեմբեր 22, 2018 17:00 Տիգրան Մուկուչյանը, դեմքի անմեղ հայացքով ու իր բարի աչուկները ճպճպացնելով, մեզ կհաղորդի թվերը այնպես, ինչպես հաղորդում էր նախորդ ընտրությունների ժամանակ:
Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Օլիգարխիայի երկաթյա կանոնը «Քաղաքացիական պայմանագրում»

Նոյեմբեր 16, 2018 11:38 ՀՀԿ-ն ու դրա լիդերը ցանկության դեպքում անգամ չէին կարող այնպիսի մոդել ստեղծել, ինչպիսին որ ստեղծում է Նիկոլ Փաշինյանը:
Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Ամբոխի և իշխանության հարաբերությունները. Փաշինյանը կգնա՞ Ռոբեսպիերի ճանապարհով

Նոյեմբեր 09, 2018 15:28 Ո՞վ կդառնա Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գլխավոր հակառակորդը:
Ադրբեջանական ագրեսիան ու հայկական խաղաղասիրությունը

Ադրբեջանական ագրեսիան ու հայկական խաղաղասիրությունը

Նոյեմբեր 07, 2018 14:21 Փաշինյանի վարչապետ դառնալուց հետո Երևանի դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում դարձավ հակասական ու էկլեկտիկ (ծայրահեղ խաղաղասիրականից մինչև ռազմատենչ):
Հեղափոխությունից հետո և արտահերթից առաջ

Հեղափոխությունից հետո և արտահերթից առաջ

Հոկտեմբեր 19, 2018 10:45 Հեղափոխությունը, միգուցե, կարելի է անել «դուխով», բայց պետությունը պետք է կառուցել ու զարգացնել ԽԵԼՔՈՎ:
Քաղաքական մանիպուլյացիա

Քաղաքական մանիպուլյացիա

Սեպտեմբեր 28, 2018 12:54 Ամբոխն անշնորհակալ է, դավաճան և մոռացկոտ. մանիպուլյատորը պետք է շատ լավ իմանա այդ մասին:
Ժողովրդավարությունը և ամբողջատիրությունը

Ժողովրդավարությունը և ամբողջատիրությունը

Սեպտեմբեր 24, 2018 19:07 Բռնապետական կամ ամբողջատիրական ռեժիմները հաստատվում են հիվանդ հասարակություններում։
Պատմական և հայաստանյան «սևերն» ու «սպիտակները». Լյուդովիկոս 16-րդից մինչև Նիկոլ Փաշինյան

Պատմական և հայաստանյան «սևերն» ու «սպիտակները». Լյուդովիկոս 16-րդից մինչև Նիկոլ Փաշինյան

Սեպտեմբեր 20, 2018 14:29 Հետո են տեսնելու, որ երջանկություն խոստացողները «Նապոլեոն» խոզի պես ձեռք են բերել նախորդների հատկանիշները...
Ինչպես թույլ չտալ զանգվածների ամբոխացումը

Ինչպես թույլ չտալ զանգվածների ամբոխացումը

Սեպտեմբեր 17, 2018 15:53 Ամբոխի ու կուռքի հարաբերությունները սադո-մազոխիստական սեռական հարաբերությունների են նման: Ամբոխին հեշտ է գայթակղել և օգտագործել:
Հրաժարվել «ինքնաոչնչացման բնազդից»

Հրաժարվել «ինքնաոչնչացման բնազդից»

Սեպտեմբեր 08, 2018 14:00 Մոսկվան կոշտ «մեսիջներ» է հղում, իսկ Երևանը ներսում ձգտում է պահել հեղափոխական պաթոսը: Թե ուր կհասցնի մեզ այս ամենը, կերևա շատ շուտով:
Չմոռանանք, թե ինչու են հավաքվել

Չմոռանանք, թե ինչու են հավաքվել

Մայիս 14, 2018 19:25 Վերջին 27 տարում կադրային ոլորտում հիմնականում առաջնորդվել են «Պոլի փեդ լինի, ՀՀՇ-ից լինի» տխրահռչակ սկզբունքով:
Ռետրո. Շուշիի ազատագրումը. միֆեր և իրականություն

Ռետրո. Շուշիի ազատագրումը. միֆեր և իրականություն

Մայիս 09, 2018 09:40 Եթե հավատալու լինենք պաշտոնական քարոզչությանը, ապա Ղարաբաղյան պատերազմը հաղթել են Սերժ Սարգսյանը և Զորի Բալայանը, բայց դա մեծագույն բլեֆ է: