Գլխապտույտ հաջողություններից

Գլխապտույտ հաջողություններից

Մարտ 21, 2019 22:35 Չեմ կարծում, թե ճիշտ որոշում է սեփական իշխանության հասնելու օրը հռչակել համապետական տոն։
Ո՞ւմ հույսին է մնացել «տնտեսական հեղափոխությունը»

Ո՞ւմ հույսին է մնացել «տնտեսական հեղափոխությունը»

Մարտ 21, 2019 12:02 Այս 4 սուբյեկտներն, ի դեպ, «նիսյա» են։

Կարծիք

Մարտ 15, 2019 10:55

էլիտաների կոնֆլիկտը Հայաստանում․ մաս II

էլիտաների կոնֆլիկտը Հայաստանում․ մաս II

Սկիզբը՝ այստեղ

Էլիտաների ենթամշակույթը

Սկսած 1995 թվականից՝ Հայաստանի ներքաղաքական դիսկուրսի հիմնական խնդիրը եղել է օրինական իշխանություն ձևավորելու հարցը՝ ընտրակեղծիքների խնդիրը, այսինքն՝ կա հանրային պատկերացում, որ Հայաստանի հիմնական խնդիրն օրինական իշխանություն ձևավորելն է։ Դժվար է չհամաձայնել այդ տեսակետի հետ։ Բնականաբար, այն, ինչ կարող է անել լիգիտիմ և օրինական իշխանությունը, չի կարող իրեն թույլ տալ ոչ լեգիտիմ համարվող իշխանությունը։ Սակայն ամեն ինչ չէ միանշանակ։

Այս պնդումն ունի երկու հարթություն․

ա/ օրինական իշխանության որոշումները հանրությունը չի կարող չընդունել, որովհետև ինքն է ձևավորել իշխանությունը,

բ/ լեգիտիմ իշխանությունը կարող է իրեն թույլ տալ ընդունել այնպիսի որոշումներ, որոնք հանրության համար կարող են լինել ցավոտ և անգամ անընդունելի։

Դա մենք տեսնում ենք ժամանակակից Հայաստանում, երբ նոր իշխանությունը փորձում է իրականացնել այնպիսի քայլեր, որոնք նախկինները չէին կարող իրենց թույլ տալ՝ զանգվածային կրճատումներ, որոշ պատմամշակութային շինությունների ավերում և այլն։

Պարզ է, որ լեգիտիմ իշխանությունը կարող է իրականացնել հանրության համար ցավոտ ռեֆորմներ՝ օգտագործելով իր լեգիտիմության ռեսուրսը։ Սակայն մեզ այլ խնդիր է հետաքրքրում՝ արդյոք հանրության կողմից արդար կերպով ընտրված իշխանությունն, այնուամենայնիվ, մի՞շտ է գործում ի շահ հանրության։

Ընտրական նուրբ հնարքների, հանրային կարծիքի մանիպուլյացիաների ու հատկապես նորագույն IT տեխնոլոգիաների միջոցով, երբ օգտագործում են անձնական տվյալները, թույլ են տալիս կառավարել հանրային կարծիքը։ Կարևոր է հասկանալ, որ արդար և թափանցիկ ընտրությունների առկայությունը դեռ չի նշանակում, որ իշխանության եկած էլիտան ցանկանալու է կամ առհասարակ ունակ է ծառայել հանրային շահին։

Ամերիկացի մշակութաբան, սոցիոլոգ, հրապարակախոս Չարլզ Ռայթ Միլզի (1916-1962) «Իշխող էլիտան» աշխատությունը ժամանակին էլիտաների մասին տեսությունների վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել։

Հետպատերազմյան Ամերիկայի վիճակի մասին խոսելիս, որը քաղաքական ու սոցիալական փոփոխությունների փուլ էր մտել, գրում էր․ ««Մեծ փոփոխությունները» կախված չեն զանգվածների կարծիքից, բայց ազդում են յուրաքանչյուր անձի պահվածքի և աշխարհայացքի վրա։ Այդ փոփոխությունները բոլոր կողմերից ճնշում են հասարակ մարդուն։ Ժամանակակից հասարակության կառուցվածքն այնպիսին է, որ փոփոխությունները մարդկանց պարտադրում են ծառայել այլոց մտահղացումներին։ Ահա այդ պատճառով է, որ նման ժամանակահատվածում, երբ նրանք զրկված լինելով իրավիճակի վրա ազդելուց՝ զրկվում են իրենց կյաքն ըստ իրենց մտահղացումների կառուցելուց»։

Ըստ Միլզի՝ Ամերիկայի ճակատագիրը գտնվում է երեք ինստիտուտների ձեռքում՝ տնտեսական, քաղաքական ու ռազմական։ Ըստ նրա՝ ազդեցիկ մարդիկ են համարվում նրանք, ովքեր կարողանում են որոշումներ ընդունել անգամ այն ժամանակ, երբ հանրության ճնշող մեծամասնությունը դրան դեմ է։ Էլիտան, ըստ Միլզի, գնալով ավելի շատ է իրեն զգում որպես առանձին սոցիալական շերտ, և նրա անդամները միմյանց նկատմամբ բոլորովին այլ վարվելակերպ են դրսևորում, քան մյուսների հանդեպ․ միմյանց լավ են հասկանում, միմյանց հետ ամուսնական կապեր կնքում, և եթե միմյանցից տարբերվող կերպով են մտածում, այնուամենայնիվ, գործում են միանման»։

Նմանատիպ պրոցեսներ կային Սերժ Սարգսյանի ժամանակաշրջանում, երբ միջկլանային ամուսնությունների, սանիկ-քավոր հարաբերությունների միջոցով ամրացնում էին փոխադարձ կապերը, պետական պաշտոնների էին տեղավորում իրենց սերունդներին, ինչը նաև որոշակի ենթամշակույթ էր ձևավորում։ Այդ ամենը ոչ միայն Հայաստանին է բնորոշ եղել։

2018-ին Հայաստանի իշխող էլիտան, ըստ էության, ամբողջովին փոփոխվեց, և համապատասխան ենթամշակույթ դեռևս չի ձևավորվել, իսկ կառավարման համար անհրաժեշտ մասնագիտական կարողությունների մասին խոսելը խիստ վաղ է, սակայն ժամանակի ընթացքում դա կարող է տեղի ունենալ, և իշխող էլիտայի շահերը հանրային շահերի հանդեպ կարող են դառնալ դոմինանտ։ Դա տեղի է ունեցել 1988-ից հետո և տեղի կունենա 2018-ից հետո, ինչը բնական է, սակայն որքանով պետական շահը կփոխկապակցվի իշխող էլիտայի շահին և կդառնա քաղաքական դիսկուրսի առանցք, ամենակարևոր հարցն է։

Հանրության մասնակցությունը կառավարման գործընթացին

Ֆրանսիացի սոցիոլոգներ Պ․ Բիրնբաումը և Ժ․Շվարցենբերգը իրենց հետազոտությունների արդյունքում հանգել են հետևյալ եզրակացություններին․

  • քանի որ ողջ հասարակությունը չի կարող մասնակցել կենսական խնդիրների վերաբերյալ որոշումներ կայացնելու գործընթացին, նման որոշումներն ընդունվում են շատ նեղ մի շերտի կողմից,
  • սոցիալական և տնտեսական անհավասարությունը պահպանվում է նաև ժողովրդավարական կարգերի ժամանակ, և միշտ չէ, որ քաղաքացիները ձգտում են մասնակցել կառավարման գործընթացին,
  • իշխող էլիտայի որակը և վարվելակերպը փոխկապակցված են տվյալ հասարակության տնտեսական, մշակութաբանական, քաղաքացիական գիտակցության մակարդակին, ինչից էլ կախված է, թե որքանով տվյալ հասարակությունը կկարողանա վերահսկել կառավարության գործողությունները։

Սրանք այն հարցերն են, որոնք կենսական են Հայաստանի համար՝ հաշվի առնելով զանգվածային բողոքների հետևանքով իշխանության փոփոխությունը և նույն զանգվածների ինտելեկտուալ ու կազմակերպական կարողությունը՝ գործող իշխանությունից պահանջելու տրված խոստումների իրականացումը։

Գերմանացի սոցիոլոգ Ռոբերտ Միխելսն իր «Քաղաքական կուսակցությունները» աշխատությունում պնդում էր, որ ցանկացած սոցիալական կառույց ենթարկվում է օլիգարխիկ կառավարման։ Էլիտաների իշխանությունը կախված է կազմակերպվածությունից, իսկ հասարակության կազմակերպվածությունը պահանջում է էլիտար ղեկավարություն, և նման էլիտա կազմավորվում է։

Ըստ Միխելսի՝ ժողովրդավարությունը, խիստ ձևակերպման դեպքում, անհնարին է, և լավագույն դեպքում կարող ենք ունենալ մրցակից էլիտաների համակարգ։

(շարունակելի)

Ստեփան Դանիելյան

Աղբյուրը՝ politeconomy.org

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Ես օրվա իշխանություններին պատվիրել եմ բարելավել իմ կյանքը, այլ ոչ թե տոնացույցում փոփոխություն մտցնել

Ես օրվա իշխանություններին պատվիրել եմ բարելավել իմ կյանքը, այլ ոչ թե տոնացույցում փոփոխություն մտցնել

Մարտ 21, 2019 22:45 Հագուրդ տալով հեղափոխական թիմի ամբիցիաներին ու ներքին ցանկություններին:
Հիմա ուղեղների լվացման ժամանակն է

Հիմա ուղեղների լվացման ժամանակն է

Մարտ 21, 2019 16:18 Որ հետագայում նույն լծի տակ նորից մտնեք։
Առաջարկում եմ Հանրապետության հրապարակը հռչակել Նիկոլի հրապարակ

Առաջարկում եմ Հանրապետության հրապարակը հռչակել Նիկոլի հրապարակ

Մարտ 21, 2019 16:15 Երևանը՝ Նիկոլաշեն, Հայաստանն էլ՝ Նիկոլստան:
Մեծ անորոշության տագնապը. հետհեղափոխական փուլում տեղի է ունեցել երեք հիմնական սխալ

Մեծ անորոշության տագնապը. հետհեղափոխական փուլում տեղի է ունեցել երեք հիմնական սխալ

Մարտ 21, 2019 13:52 Ընտրվեց նախորդներին մեղադրելու տարբերակը։
Արտահերթ նիստ են հրավիրելու հանուն Վահե Գրիգորյանի

Արտահերթ նիստ են հրավիրելու հանուն Վահե Գրիգորյանի

Մարտ 21, 2019 13:33 Մեր դռան շունն է, հո անտեր չենք թողնելու։
Անազատ հասարակություններում մարդիկ պարտադիր կերպով դեգրադացվում են

Անազատ հասարակություններում մարդիկ պարտադիր կերպով դեգրադացվում են

Մարտ 21, 2019 11:25 Անազատ հասարակություններում ապրող մարդիկ պատասխանատվության ավելի ցածր զգացողություն ունեն։
Ով ինչպես հիմնեց օլիգարխիկ համակարգը Հայաստանում, և ո՞րն է ելքը

Ով ինչպես հիմնեց օլիգարխիկ համակարգը Հայաստանում, և ո՞րն է ելքը

Մարտ 21, 2019 10:32 Օլիգարխներին սեփականատեր դարձնելու ճանապարհը դժվարին է գործ է։
2018թ․-ին Անհայտ երկիր արտահանվել է 15 մլն 81 հազար դոլարի ապրանք

2018թ․-ին Անհայտ երկիր արտահանվել է 15 մլն 81 հազար դոլարի ապրանք

Մարտ 21, 2019 09:16 Փոխարենը նույն Անհայտ երկրից ներմուծվել է 46 մլն․ 46 հազար դոլարի ապրանք։
Ծառայամիտները

Ծառայամիտները

Մարտ 21, 2019 08:28 Այդպիսի մարդիկ իրականում հայրենիք չունեն։
Դատարանի քայլերը շարունակում են մնալ անքննելի ու անհասկանալի

Դատարանի քայլերը շարունակում են մնալ անքննելի ու անհասկանալի

Մարտ 20, 2019 20:28 Ակնհայտ է՝ Քոչարյանի նկատմամբ առկա է ընդգծված վերաբերմունք՝ հրահանգ, պատվեր։
Հակասությունների միասնություն

Հակասությունների միասնություն

Մարտ 20, 2019 17:32 Բնական է, որ բանաստեղծություն գրելու ցանկություն է առաջանում:
Ծերուկն անտանելի է դառնում

Ծերուկն անտանելի է դառնում

Մարտ 20, 2019 14:20 Օրվա իշխանությանը շնորհակալ լինելու մղումով է թխել բաց նամակ կոչված ողորմելի պամֆլետը:
Ճորտերը

Ճորտերը

Մարտ 20, 2019 12:25 Եթե ձեզ 20 տարի գյուղապետը ծեծել է, ուրեմն գործ ունենք ճորտերի ու մտրակավոր ճորտատիրոջ հետ։
Մոնոպոլիստներն իրենց հրաշալի են զգում

Մոնոպոլիստներն իրենց հրաշալի են զգում

Մարտ 20, 2019 12:00 Պետության կողմից չի ներդրվել որևէ գործուն միջոց։
Ինչու է վարչապետը խորհուրդ տալիս կով, ոչխար պահել

Ինչու է վարչապետը խորհուրդ տալիս կով, ոչխար պահել

Մարտ 20, 2019 11:30 Դատելով վարչապետի ու գյուղացիների զրույցներից՝ անասնապահությունը նույնիսկ գյուղում ապրողների համար հրապուրիչ չէ: Տնտեսական իմաստով, իհարկե:
Այդ ով ա գժվել միլիոններ ծախսի այս խոտանների վրա, երբ պետք ա ընդամենը մերթ ընդ մերթ խոսացնեն

Այդ ով ա գժվել միլիոններ ծախսի այս խոտանների վրա, երբ պետք ա ընդամենը մերթ ընդ մերթ խոսացնեն

Մարտ 20, 2019 09:10 Մի հատ լրագրող ու մի հատ կամեռան լրիվ հերիք են, դեռ տակը սդաչի էլ կմնա։
Գառը որ յոնջա ա ուտում, ուռում ա, իրեն թվում ա, որ ինքը կոկորդիլոս ա

Գառը որ յոնջա ա ուտում, ուռում ա, իրեն թվում ա, որ ինքը կոկորդիլոս ա

Մարտ 20, 2019 09:01 Հատված «Ռանչպարցիների կանչը» վեպից։