Խմբագրական

Հունիս 06, 2012 23:21

Դրամի արժեզրկման տնտեսաքաղաքական հետևանքները

Դրամի արժեզրկման տնտեսաքաղաքական հետևանքները

«Ուժեղ» դրամի «վկաները»

Կար ժամանակ, երբ դրամի արժևորումը դոլարի նկատմամբ Կենտրոնական բանկի նախկին ղեկավար ու ներկայիս վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի մեջ հպարտության զգացում էր առաջացնում։ Համենայնդեպս, նա այդպես էր ցույց տալիս։

Երբ տարիներ շարունակ ասվում էր, թե «ուժեղ» դրամը խոչընդոտում է տեղական արտադրության մրցունակության բարձրացմանը և արտահանմանը, Տ. Սարգսյանը, դեմքի «մոնետարիստական» արտահայտությամբ, պատասխանում էր, որ դա այդպես չէ, որ «ուժեղ» դրամը համարյա ազգային արժեք է, և որ խնայողությունները պետք է պահել դրամով։ Թե ինչ տեղի ունեցավ այդ ամենի հետևանքով, բոլորիս է հայտնի. Հայաստանը դարձավ առավելապես ներմուծող երկիր, արտահանումը էականորեն պակասեց (բացառությամբ հանքանյութերի և սակավաթիվ արտադրատեսակների), իսկ դրսից ուղարկվող մասնավոր տրանսֆերտներն էլ բնակչությունից էժան գնով հավաքվեց և ուղղվեց ներմուծման սպառմանը։

Նորմալ երկրներում նմանատիպ դրամավարկային քաղաքականություն վարած ԿԲ նախագահին կիլոմետրերով հեռու կպահեին պետական հաստատություններից, իսկ մեզ մոտ ճիշտ հակառակը եղավ՝ ապաշնորհ ԿԲ ղեկավարին առաջ տարան ու կարգեցին գործադիր մարմնի ղեկավար, ով ստիպված է լինելու դեմքի նույն «մոնետարիստական» արտահայտությամբ հիմա էլ բնակչությանը համոզել, թե «թո՛ւյլ» դրամն է ազգային արժեք, և որ պետք չէ խնայողությունները պահել դրամով (իրականում խնայողությունները մարդիկ դրամով չեն պահում 2009թ. մարտի 3–ից, երբ մեկ գիշերվա ընթացքում 25 տոկոսի չափով կորցրեցին իրենց խնայողությունները)։

«Թույլ» դրամի էպիկրիզը

Ինչպես հայտնի է, վերջին շրջանում ՀՀ դրամի փոխարժեքը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ գրեթե ամեն օր թուլանում է։

Մակրոտնտեսագիտության տեսության համաձայն՝ պետության ազգային արժույթի թուլացումն այլ երկրների վճարամիջոցների նկատմամբ երկարաժամկետում կարող է դրականորեն անդրադառնալ տեղական արտադրողների վրա, խթանել արտահանումը և կրճատել ներմուծումը, իսկ կարճաժամկետում հնարավոր են ինֆլյացիոն երևույթներ՝ հատկապես ներմուծվող ապրանքների մասով։ Կառավարության խնդիրն այդ ժամանակ պետք է լինի հարկային, մաքսային և ծախսային քաղաքականության միջոցով մեղմել կարճաժամկետում առաջացած լարվածությունը և միաժամանակ նախադրյալներ ստեղծել երկարաժամկետ զարգացման համար։ Կան տարբեր մոդելներ, բայց դրանց ընտրության շուրջ մասնագիտական խոր վերլուծության ու գնահատական տալու անհրաժեշտություն սույն հոդվածի շրջանակներում չեմ տեսնում։

Գանք պրակտիկային։ Հայաստանի իշխանությունները և «օրթոդոքս» իշխանամետ տնտեսագետները, ովքեր տարիներ առաջ «ուժեղ» դրամի գովքն էին անում, հիմա, հղում անելով տնտեսագիտության տեսությանը, հայտարարում են, թե դրամի փոխարժեքի փոփոխությունը դոլարի նկատմամբ շատ լավ երևույթ է։

Այո՛, իշխանություններն ու նրանց կից փորձագետները տեսականորեն ճիշտ են. եթե դրամը «թուլանա», ապա տեղական ապրանքների գներն ավելի մրցունակ կլինեն, իսկ արտահանումն էլ կավելանա։ Բայց այստեղ կա մի մեծ «բայց»։ Բանն այն է, որ տնտեսագիտության տեսության այս օրենքները գործում են այն դեպքում, երբ տվյալ երկրի տնտեսությունն ունի համապատասխան կառուցվածք, կա զարգացած արտադրություն, և դրամավարկային լծակներին զուգահեռ կիրառվում են համարժեք հարկաբյուջետային լծակներ։  Այդ լծակները կարճաժամկետում ու երկարաժամկետում միմյանց հակակշռելով ու փոխլրացնելով՝ միտված պետք է լինեն տնտեսական աճին, գործազրկության կրճատմանն ու  ինֆլյացիայի ողջամիտ չափերի պահպանմանը։ Գերակայողը, անշու՛շտ, պետք է լինեն տնտեսական աճը և զբաղվածության ավելացումը՝ հատկապես երբ տնտեսությունը ճգնաժամի մեջ է։ Տվյալ դեպքում արդեն էական չէ, թե տնտեսությունը անկում է ապրել էկզոգե՞ն, թե՞ էնդոգեն գործոններով պայմանավորված։

Իսկ ի՞նչ է արվել ու արվում մեզ մոտ։ 2008թ. սկսած՝ իշխանությունը թե՛ հարկաբյուջետային, թե՛ դրամավարկային լծակներով, մոլագարի համառություն դրսևորելով, խեղդում է բիզնեսը, որի հետևանքով բազմաթիվ մանր ու միջին տնտեսվարողներ պարզապես փակեցին իրենց բիզնեսը՝ դառնալով վարձու աշխատողներ կամ գործազուրկներ, իսկ խոշոր բիզնեսը ներդրումային զգուշավորություն է ցուցաբերում, ինչպես նաև արտահանում է կապիտալը, քանի որ շատերը իռացիոնալ սպասումներ ունեն։ Իսկ դա նշանակում է, որ  բիզնեսի խթանման դասական բանաձևերը չեն գործելու, այսինքն՝ մենք հանկարծ ու արտահանող երկիր չենք դառնալու. դրա համար բազում այլ նախադրյալներ են պետք

Հաշվի առնելով այն, որ Հայաստանն առավելապես ներմուծող երկիր է՝ կարող ենք ասել, որ դրամի թուլացումը դոլարի նկատմամբ կարճաժամկետում ու նաև երկարաժամկետում հանգեցնելու է ներմուծվող ապրանքների գների աճին, ինչը լրացուցիչ սոցիալական բեռ է դառնալու հասարակության աղքատ խավի վրա։

Ներկա իրավիճակից շահող դուրս կգան դոլարային եկամուտներ ունեցողները, ինչը նշանակում է, որ զուտ հայկական իրականության հետ կապված մարդիկ տուժելու են (դրամով աշխատավարձ ստացողները), քանի որ խանութից օգտվելիս զգալու են, որ իրենց գնողունակությունն առաջվանը չէ՝ եկամուտները հետ են մնում գների մակարդակից։

Ինչ վերաբերում է դրամի թուլացումից հետագայում օգտվելուն, ապա դա հնարավոր կլինի այն դեպքում, երբ հարկաբյուջետային լծակները նպաստեն բիզնեսի զարգացմանը։ Իսկ դրա համար անհրաժեշտ է, որպեսզի կառավարությունը չտառապի «մեծ բյուջե» ունենալու «իդեա–ֆիքսով», այսինքն՝ հարկային տեռորին վերջ տա։ Հայաստանում, ցավոք, այդպես չէ։ «Մեկ օլիգարխի տնտեսության» կառուցման շրջանակներում դրամի թուլացումն էլ, ուժեղացումն էլ հիմնականում բացասական էֆեկտ է ապահովելու, քանզի իշխանությունն իր առաջ լրիվ այլ խնդիր է դրել ու այլ «բնագծեր» է փորձում նվաճել, ինչն ավելի շուտ բոլշևիզմի տեսության մեջ է տեղավորվում, այլ ոչ թե դասական տնտեսագիտության։

Երբ տնտեսագիտության տեսությունն իր տեղը զիջում է քաղաքագիտությանը

Շուկայական տնտեսության տեսաբանները հաշվի չէին առել, որ Տիգրան Սարգսյանի պես «միջազգային կենտրոնների» մասնագետը կարող է պետության տնտեսություն ղեկավարել, ու այդ իսկ պատճառով համապատասխան բանաձևեր չէին առաջարկել։ Փոխարենը մեզ կարող են օգնել քաղաքականության տեսաբանները։

Դասական քաղաքագիտական գրականության մեջ նկարագրված են ժողովրդավարական, ավտորիտար և տոտալիտար պետությունների կառավարման մոդելները, որոնց վերաբերյալ կան տարբեր տեսակետներ։ Յուրաքանչյուր տեսաբան յուրովի է մեկնաբանում իշխանություն–հասարակություն հարաբերությունների էությունը և զարգացման ուղղությունը, բայց բոլորի մոտ ընդհանուրն այն է, որ ժողովրդավարական համակարգն առավել արդյունավետ կառավարման ձև է, քան ավտորիտարն ու տոտալիտարը, և որ ի վերջո ավտորիտար ու տոտալիտար պետությունները ժամանակի ընթացքում կա՛մ վերանում են, կա՛մ դառնում են ժողովրդավարական։

Քաղաքականության տեսաբաններն ու պրակտիկները տարբերում են պետությունների ժողովրդավարական անցման փափուկ և կոշտ տարբերակներ։ Երբ ավտորիտար կամ տոտալիտար պետությունների կառավարող գիլդան այլևս այլընտրանք չի թողնում հասարակությանը և ցույց է տալիս, որ կարևոր չէ, թե ով ինչպես է քվեարկում, այլ կարևոր է, թե ով է հաշվում կամ գնում քվեները, այդ դեպքում դրական փոփոխությունների հասնելու միակ տարբերակը մնում է կոշտ, այն է՝ հեղափոխական մեթոդը։

Տեսությունից գալով հայկական իրականություն՝ պետք է նշել, որ մայիսի 6–ի «ընտրություններով» Սերժ Սարգսյանը, անկախ իր կամքից, «մեսիջ» հղեց հասարակությանը՝ հասկացնելով, որ մեզանում ժողովրդավարական անցումը հնարավոր է միայն ցնցումներով։ Թե ինչպես կարձագանքի այս ամենին հասարակությունը, պարզ կդառնա նախագահական ընտրությունների ժամանակ։

Անդրանիկ Թևանյան 

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

ՀՅԴ–ն՝ «Մեկ օլիգարխի տնտեսության» կառուցման գործիք

ՀՅԴ–ն՝ «Մեկ օլիգարխի տնտեսության» կառուցման գործիք

Փետրվարի 11, 2016 00:05 Դաշնակցականներին գործադիր իշխանության մեջ խցկելով՝ Սերժ Սարգսյանը նրանց «քսի է տալու» ՀՀԿ–ի ու, մասնավորապես, գործող վարչապետի դեմ՝ հայկական նեոբոլշևիզմ կառուցելու նպատակով։
Ի՞նչ հետևանքներ կունենան տնտեսական կատակլիզմները Հայաստանի վրա. մեր անելիքը

Ի՞նչ հետևանքներ կունենան տնտեսական կատակլիզմները Հայաստանի վրա. մեր անելիքը

Հունվար 08, 2016 14:12 Անդրանիկ Թևանյան. «Սերժ Սարգսյանն իր նախագահության տարիներին ապացուցել է, որ չի կարող դրական արդյունք ապահովել արտաքին ու ներքին քաղաքական ոլորտներում»։
«7 օրը»՝ թվերով. 2015–ի ռեկորդի պատճառը Սերժ Սարգսյանն էր

«7 օրը»՝ թվերով. 2015–ի ռեկորդի պատճառը Սերժ Սարգսյանն էր

Դեկտեմբեր 30, 2015 11:30 Ամենաընթերցվածը «Սերժ Սարգսյանը հրաժարական ներկայացրեց» հոդվածն է, որը կարդացվել է 32.374 անգամ։ Այդ հոդվածի «share»–երի քանակը 24.400–ի կարգի է։
«Էժան» դոլարն ու հայաստանյան իշխանությունների անպատասխանատու վարքագիծը

«Էժան» դոլարն ու հայաստանյան իշխանությունների անպատասխանատու վարքագիծը

Դեկտեմբեր 17, 2015 17:19 Անդրանիկ Թևանյան. «Ս. Սարգսյանը, Հ. Աբրահամյանն ու Ա. Ջավադյանն ուղղակի պատասխանատվություն են կրում այսպիսի վիճակի համար»։
Սերժ Սարգսյանի մտափոխության պատճառների մասին

Սերժ Սարգսյանի մտափոխության պատճառների մասին

Դեկտեմբեր 04, 2015 11:15 Սերժն առաջնորդվում է բացառապես անձնական շահերով և որոշումները կայացնում է միայն քաղաքական հաշվեկշռից ելնելով։ Կա ճնշում՝ Սերժը զիջում է, չկա ճնշում՝ նա սուլթան դառնալու հայտ է ներկայացնում։
Պատմությունը չի ավարտվել. Արևմուտք–ԽՍՀՄ հակամարտության տրանսֆորմացիան

Պատմությունը չի ավարտվել. Արևմուտք–ԽՍՀՄ հակամարտության տրանսֆորմացիան

Նոյեմբեր 28, 2015 13:10 ՌԴ, Իրանի և Ասադի շահերը տեղավորվում են «լիբերալ նախագծի» գաղափարական տիրույթում, իսկ ահա ԱՄՆ–ն ընկել է վուլգար մարքսիզմի գիրկը և դեմ չէ բոլշևիկների կիրառած «կարմիր տեռորի» մեթոդներին։
Ռուսաստանում առաջացած հակաթուրքական և պրոհայկական տրամադրությունների մասին

Ռուսաստանում առաջացած հակաթուրքական և պրոհայկական տրամադրությունների մասին

Նոյեմբեր 26, 2015 14:00 Մեզ՝ հայաստանցիներիս, ՌԴ–ում առկա այս մթնոլորտը ոչ պետք է ոգևորի, ոչ էլ տխրեցնի։
Օբամայի «բզիկը», Էրդողանի լկտի սուտը և «Իսլամական պետության» վերելքը

Օբամայի «բզիկը», Էրդողանի լկտի սուտը և «Իսլամական պետության» վերելքը

Նոյեմբեր 21, 2015 14:39 Սիրիայում, Իրաքում, Լիբիայում, Ֆրանսիայում ու մյուս տեղերում ահաբեկչությունը ծաղկում է, քանզի կան աշխարհաքաղաքական շահեր, կա հակառուսական մարազմ, կա հակաասադական «բզիկ», կա ...
Փարիզյան ահաբեկչության հովանավորները

Փարիզյան ահաբեկչության հովանավորները

Նոյեմբեր 17, 2015 12:35 Անթալիայում դեմագոգիայի և փարիսեցիության ցուցահանդես էր։ Փարիզն ու մյուս քաղաքները, ըստ սահմանման, չեն կարող Հալեպի չվերածվել։
«Շարլի Հեբդո» և «Իսլամական պետություն». ազատական ու իսլամական ծայրահեղականություններ

«Շարլի Հեբդո» և «Իսլամական պետություն». ազատական ու իսլամական ծայրահեղականություններ

Նոյեմբեր 14, 2015 16:10 «Շարլի Հեբդոն» նույնքան կապ ունի խոսքի ազատության հետ, որքան ինկվիզիցան՝ քրիստոնեական գաղափարների, կամ կարմիր տեռորը՝ կոմունիստական իդեալների հետ։
«Խաղաղության» կուսակցությունը և մոտալուտ պատերազմը (տեսանյութ)

«Խաղաղության» կուսակցությունը և մոտալուտ պատերազմը (տեսանյութ)

Սեպտեմբեր 28, 2015 12:20 2008–ից սկսած՝ Սերժ Սարգսյանը նախաձեռնեց «Ֆուտբոլային» դիվանագիտությունը՝ ինքն իրեն դիրքավորելով, այսպես կոչված, խաղաղության կուսակցության տիրույթում։
Ադրբեջանի նոր մարտավարությունը. ո՞րը պետք է լինի Հայաստանի պատասխանը

Ադրբեջանի նոր մարտավարությունը. ո՞րը պետք է լինի Հայաստանի պատասխանը

Սեպտեմբեր 26, 2015 20:15 Անդրանիկ Թևանյան. «Ադրբեջանի լկտիացումն ուղղակի հետևանքն է վերջին տարիներին Հայաստանի արձանագրած արտաքին ու ներքին քաղաքական ձախողումների»։
Նաիրի Հունանյանի վերադարձը

Նաիրի Հունանյանի վերադարձը

Սեպտեմբեր 23, 2015 12:10 Թող զարմանալի չթվա՝ գաղջ մթնոլորտը, որի պայմաններում սպանվեց Վազգեն Սարգսյանը, հենց ինքն էր ստեղծել՝ 1996–ի նախագահական ընտրությունների ժամանակ հայտարարելով, թե եթե ընդդիմությունը 100 տոկոս ձայն էլ հավաքեր, ապա ...
Անկախությունը վտանգված է

Անկախությունը վտանգված է

Սեպտեմբեր 21, 2015 09:00 Հայաստանի անկախության 24–րդ տարեդարձի նախաշեմին մենք «նվեր» ստացանք։ Անկախության սերնդի ներկայացուցիչը Բաքվում քարոզում էր Հայաստանի ու Ղարաբաղի դեմ։
Ինչից է սկսվում հայրենիքի դավաճանությունը

Ինչից է սկսվում հայրենիքի դավաճանությունը

Սեպտեմբեր 19, 2015 10:15 Պոտենցյալ «Վահան Մարտիրոսյան» կարող են լինել բոլոր քաղաքական հաճախորդները, «անկախ» լրատվամիջոցները, «քաղաքացիական ակԾիվիստները» և բոլոր նրանք, ովքեր «պայքարիստի» հաստիքով փող են աշխատում։
Սերժ Սարգսյանի իրականացրած «Մեծ կոտորածից» հետո

Սերժ Սարգսյանի իրականացրած «Մեծ կոտորածից» հետո

Սեպտեմբեր 18, 2015 12:00 Հիմա ընդունված է քաղաքական դաշտը բաժանել Բաղրամյան 26–ում կազմակերպած ֆոտոսեսիայի մասնակիցների ու չմասնակիցների միջև, սակայն դա սխալ բաժանում է։
Պատմության ավա՞րտը

Պատմության ավա՞րտը

Սեպտեմբեր 05, 2015 11:00 Վախը Սարգսյանին կասկածամիտ է դարձրել։ Նա չի վստահում ոչ մեկին ու փոխադարձ անվստահության Սահմանադրություն է ներկայացրել։ Սահմանադրություն, որը քաոսի ստեղծման փիլիսոփայությամբ է գրվել. «Ինձանից հետո թեկուզ նոր Սահմանադրություն»։
Սահմանադրական փոփոխությունների տեքստն ու ենթատեքստը

Սահմանադրական փոփոխությունների տեքստն ու ենթատեքստը

Հուլիս 17, 2015 00:50 Անդրանիկ Թևանյան. «Սերժ Սարգսյանն ուզում է ցմահ լինել ՀՀ փաստացի ղեկավարը, ունենալ անսահմանափակ լիազորություններ, բայց որևէ պատասխանատվություն չկրել երկրում տիրող վիճակի համար»։
Հայաստանի կեղծ երկընտրանքը. բուռնաշներ կամ երիտբոլշևիկներ

Հայաստանի կեղծ երկընտրանքը. բուռնաշներ կամ երիտբոլշևիկներ

Հունիս 10, 2015 14:40 Անդրանիկ Թևանյան. «ՀՀ ու ԼՂՀ անվտանգությանը սպառնացող բոլոր նախաձեռնությունների հեղինակ հանդիսացող Վերջի բոլշևիկն ու երիտբոլշևիկները մեզ մոտ ցմահ իշխելու հայտ են ներկայացնում»։
Կարկառուն և ոչ կարկառուն քաղաքական գործիչները

Կարկառուն և ոչ կարկառուն քաղաքական գործիչները

Հունիս 05, 2015 00:50 Քաղաքական առումով Գագիկ Ծառուկյանին պաշտպանելու ցանկություն չունենք։ Բայց կա մի մեծ «Բայց», և արժե առանձնացնել կոտլետները ճանճերից։