Վորոնեժում վթարի են ենթարկվել ՀՀ քաղաքացիներ. կան զոհեր

Վորոնեժում վթարի են ենթարկվել ՀՀ քաղաքացիներ. կան զոհեր

Օգոստոս 24, 2016 20:40 Վիրավորները տեղափոխվել են Բոբրովսկայայի շրջանային հիվանդանոց:
Գյումրի և Վանաձոր քաղաքներում ընտրությունների թվերը պետք է ժողովուրդը «նկարի»

Գյումրի և Վանաձոր քաղաքներում ընտրությունների թվերը պետք է ժողովուրդը «նկարի»

Օգոստոս 24, 2016 14:37 Սերժ Սարգսյանի թիմին տապալել այնպես, ինչպես իրենք են մեզ տապալում ընտրություններից հետո

Խմբագրական

Հունիս 06, 2012 23:21

Դրամի արժեզրկման տնտեսաքաղաքական հետևանքները

Դրամի արժեզրկման տնտեսաքաղաքական հետևանքները

«Ուժեղ» դրամի «վկաները»

Կար ժամանակ, երբ դրամի արժևորումը դոլարի նկատմամբ Կենտրոնական բանկի նախկին ղեկավար ու ներկայիս վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի մեջ հպարտության զգացում էր առաջացնում։ Համենայնդեպս, նա այդպես էր ցույց տալիս։

Երբ տարիներ շարունակ ասվում էր, թե «ուժեղ» դրամը խոչընդոտում է տեղական արտադրության մրցունակության բարձրացմանը և արտահանմանը, Տ. Սարգսյանը, դեմքի «մոնետարիստական» արտահայտությամբ, պատասխանում էր, որ դա այդպես չէ, որ «ուժեղ» դրամը համարյա ազգային արժեք է, և որ խնայողությունները պետք է պահել դրամով։ Թե ինչ տեղի ունեցավ այդ ամենի հետևանքով, բոլորիս է հայտնի. Հայաստանը դարձավ առավելապես ներմուծող երկիր, արտահանումը էականորեն պակասեց (բացառությամբ հանքանյութերի և սակավաթիվ արտադրատեսակների), իսկ դրսից ուղարկվող մասնավոր տրանսֆերտներն էլ բնակչությունից էժան գնով հավաքվեց և ուղղվեց ներմուծման սպառմանը։

Նորմալ երկրներում նմանատիպ դրամավարկային քաղաքականություն վարած ԿԲ նախագահին կիլոմետրերով հեռու կպահեին պետական հաստատություններից, իսկ մեզ մոտ ճիշտ հակառակը եղավ՝ ապաշնորհ ԿԲ ղեկավարին առաջ տարան ու կարգեցին գործադիր մարմնի ղեկավար, ով ստիպված է լինելու դեմքի նույն «մոնետարիստական» արտահայտությամբ հիմա էլ բնակչությանը համոզել, թե «թո՛ւյլ» դրամն է ազգային արժեք, և որ պետք չէ խնայողությունները պահել դրամով (իրականում խնայողությունները մարդիկ դրամով չեն պահում 2009թ. մարտի 3–ից, երբ մեկ գիշերվա ընթացքում 25 տոկոսի չափով կորցրեցին իրենց խնայողությունները)։

«Թույլ» դրամի էպիկրիզը

Ինչպես հայտնի է, վերջին շրջանում ՀՀ դրամի փոխարժեքը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ գրեթե ամեն օր թուլանում է։

Մակրոտնտեսագիտության տեսության համաձայն՝ պետության ազգային արժույթի թուլացումն այլ երկրների վճարամիջոցների նկատմամբ երկարաժամկետում կարող է դրականորեն անդրադառնալ տեղական արտադրողների վրա, խթանել արտահանումը և կրճատել ներմուծումը, իսկ կարճաժամկետում հնարավոր են ինֆլյացիոն երևույթներ՝ հատկապես ներմուծվող ապրանքների մասով։ Կառավարության խնդիրն այդ ժամանակ պետք է լինի հարկային, մաքսային և ծախսային քաղաքականության միջոցով մեղմել կարճաժամկետում առաջացած լարվածությունը և միաժամանակ նախադրյալներ ստեղծել երկարաժամկետ զարգացման համար։ Կան տարբեր մոդելներ, բայց դրանց ընտրության շուրջ մասնագիտական խոր վերլուծության ու գնահատական տալու անհրաժեշտություն սույն հոդվածի շրջանակներում չեմ տեսնում։

Գանք պրակտիկային։ Հայաստանի իշխանությունները և «օրթոդոքս» իշխանամետ տնտեսագետները, ովքեր տարիներ առաջ «ուժեղ» դրամի գովքն էին անում, հիմա, հղում անելով տնտեսագիտության տեսությանը, հայտարարում են, թե դրամի փոխարժեքի փոփոխությունը դոլարի նկատմամբ շատ լավ երևույթ է։

Այո՛, իշխանություններն ու նրանց կից փորձագետները տեսականորեն ճիշտ են. եթե դրամը «թուլանա», ապա տեղական ապրանքների գներն ավելի մրցունակ կլինեն, իսկ արտահանումն էլ կավելանա։ Բայց այստեղ կա մի մեծ «բայց»։ Բանն այն է, որ տնտեսագիտության տեսության այս օրենքները գործում են այն դեպքում, երբ տվյալ երկրի տնտեսությունն ունի համապատասխան կառուցվածք, կա զարգացած արտադրություն, և դրամավարկային լծակներին զուգահեռ կիրառվում են համարժեք հարկաբյուջետային լծակներ։  Այդ լծակները կարճաժամկետում ու երկարաժամկետում միմյանց հակակշռելով ու փոխլրացնելով՝ միտված պետք է լինեն տնտեսական աճին, գործազրկության կրճատմանն ու  ինֆլյացիայի ողջամիտ չափերի պահպանմանը։ Գերակայողը, անշու՛շտ, պետք է լինեն տնտեսական աճը և զբաղվածության ավելացումը՝ հատկապես երբ տնտեսությունը ճգնաժամի մեջ է։ Տվյալ դեպքում արդեն էական չէ, թե տնտեսությունը անկում է ապրել էկզոգե՞ն, թե՞ էնդոգեն գործոններով պայմանավորված։

Իսկ ի՞նչ է արվել ու արվում մեզ մոտ։ 2008թ. սկսած՝ իշխանությունը թե՛ հարկաբյուջետային, թե՛ դրամավարկային լծակներով, մոլագարի համառություն դրսևորելով, խեղդում է բիզնեսը, որի հետևանքով բազմաթիվ մանր ու միջին տնտեսվարողներ պարզապես փակեցին իրենց բիզնեսը՝ դառնալով վարձու աշխատողներ կամ գործազուրկներ, իսկ խոշոր բիզնեսը ներդրումային զգուշավորություն է ցուցաբերում, ինչպես նաև արտահանում է կապիտալը, քանի որ շատերը իռացիոնալ սպասումներ ունեն։ Իսկ դա նշանակում է, որ  բիզնեսի խթանման դասական բանաձևերը չեն գործելու, այսինքն՝ մենք հանկարծ ու արտահանող երկիր չենք դառնալու. դրա համար բազում այլ նախադրյալներ են պետք

Հաշվի առնելով այն, որ Հայաստանն առավելապես ներմուծող երկիր է՝ կարող ենք ասել, որ դրամի թուլացումը դոլարի նկատմամբ կարճաժամկետում ու նաև երկարաժամկետում հանգեցնելու է ներմուծվող ապրանքների գների աճին, ինչը լրացուցիչ սոցիալական բեռ է դառնալու հասարակության աղքատ խավի վրա։

Ներկա իրավիճակից շահող դուրս կգան դոլարային եկամուտներ ունեցողները, ինչը նշանակում է, որ զուտ հայկական իրականության հետ կապված մարդիկ տուժելու են (դրամով աշխատավարձ ստացողները), քանի որ խանութից օգտվելիս զգալու են, որ իրենց գնողունակությունն առաջվանը չէ՝ եկամուտները հետ են մնում գների մակարդակից։

Ինչ վերաբերում է դրամի թուլացումից հետագայում օգտվելուն, ապա դա հնարավոր կլինի այն դեպքում, երբ հարկաբյուջետային լծակները նպաստեն բիզնեսի զարգացմանը։ Իսկ դրա համար անհրաժեշտ է, որպեսզի կառավարությունը չտառապի «մեծ բյուջե» ունենալու «իդեա–ֆիքսով», այսինքն՝ հարկային տեռորին վերջ տա։ Հայաստանում, ցավոք, այդպես չէ։ «Մեկ օլիգարխի տնտեսության» կառուցման շրջանակներում դրամի թուլացումն էլ, ուժեղացումն էլ հիմնականում բացասական էֆեկտ է ապահովելու, քանզի իշխանությունն իր առաջ լրիվ այլ խնդիր է դրել ու այլ «բնագծեր» է փորձում նվաճել, ինչն ավելի շուտ բոլշևիզմի տեսության մեջ է տեղավորվում, այլ ոչ թե դասական տնտեսագիտության։

Երբ տնտեսագիտության տեսությունն իր տեղը զիջում է քաղաքագիտությանը

Շուկայական տնտեսության տեսաբանները հաշվի չէին առել, որ Տիգրան Սարգսյանի պես «միջազգային կենտրոնների» մասնագետը կարող է պետության տնտեսություն ղեկավարել, ու այդ իսկ պատճառով համապատասխան բանաձևեր չէին առաջարկել։ Փոխարենը մեզ կարող են օգնել քաղաքականության տեսաբանները։

Դասական քաղաքագիտական գրականության մեջ նկարագրված են ժողովրդավարական, ավտորիտար և տոտալիտար պետությունների կառավարման մոդելները, որոնց վերաբերյալ կան տարբեր տեսակետներ։ Յուրաքանչյուր տեսաբան յուրովի է մեկնաբանում իշխանություն–հասարակություն հարաբերությունների էությունը և զարգացման ուղղությունը, բայց բոլորի մոտ ընդհանուրն այն է, որ ժողովրդավարական համակարգն առավել արդյունավետ կառավարման ձև է, քան ավտորիտարն ու տոտալիտարը, և որ ի վերջո ավտորիտար ու տոտալիտար պետությունները ժամանակի ընթացքում կա՛մ վերանում են, կա՛մ դառնում են ժողովրդավարական։

Քաղաքականության տեսաբաններն ու պրակտիկները տարբերում են պետությունների ժողովրդավարական անցման փափուկ և կոշտ տարբերակներ։ Երբ ավտորիտար կամ տոտալիտար պետությունների կառավարող գիլդան այլևս այլընտրանք չի թողնում հասարակությանը և ցույց է տալիս, որ կարևոր չէ, թե ով ինչպես է քվեարկում, այլ կարևոր է, թե ով է հաշվում կամ գնում քվեները, այդ դեպքում դրական փոփոխությունների հասնելու միակ տարբերակը մնում է կոշտ, այն է՝ հեղափոխական մեթոդը։

Տեսությունից գալով հայկական իրականություն՝ պետք է նշել, որ մայիսի 6–ի «ընտրություններով» Սերժ Սարգսյանը, անկախ իր կամքից, «մեսիջ» հղեց հասարակությանը՝ հասկացնելով, որ մեզանում ժողովրդավարական անցումը հնարավոր է միայն ցնցումներով։ Թե ինչպես կարձագանքի այս ամենին հասարակությունը, պարզ կդառնա նախագահական ընտրությունների ժամանակ։

Անդրանիկ Թևանյան 

Print Friendly and PDF

Այս խորագրի վերջին նյութերը

Ապստամբության իրավունքի մասին

Ապստամբության իրավունքի մասին

Հուլիս 26, 2016 10:25 Սերժ Սարգսյանը որևէ պետական առաքելություն չունի. նա տապալել է արտաքին ու ներքին քաղաքականությունը, ձախողվել է պետականաշինության գործում և պետք է հեռանա, բայց շատ կարևոր է, որ նա հեռանա առանց ցնցումների:
Պատրաստ լինել երեք սցենարի

Պատրաստ լինել երեք սցենարի

Հունիս 10, 2016 10:00 Ֆորսմաժորային իրավիճակ կարող է առաջանալ, եթե Ղարաբաղի հարցում Սերժ Սարգսյանը գնա կազանյան, այն է՝ հակամարտության կարգավորման տխրահռչակ փուլային տարբերակով:
Ինչ է առաջարկում Սամվել Բաբայանը

Ինչ է առաջարկում Սամվել Բաբայանը

Հունիս 02, 2016 14:38 Մի բան է, երբ գնահատական է տալիս ինչ–որ մեկը, և այլ բան, երբ գնահատական տվողը գործի մասնագետն է։
Սկսենք երկրի ներսից

Սկսենք երկրի ներսից

Մայիս 09, 2016 00:05 Ներկայումս գործող համակարգի ու այդ համակարգի շալակը հեծածների մնալու դեպքում մեզ նոր պարտություններ են սպասվում: Ու քանի որ մենք դատապարտված ենք հաղթանակի, ուստի պետք է սկսել տնաբույծ թրքաբոլշևիկներից:
Չորսօրյա պատերազմի ռազմական դասերը և եզրակացությունները

Չորսօրյա պատերազմի ռազմական դասերը և եզրակացությունները

Ապրիլ 25, 2016 00:10 Եթե մինչև ապրիլի 2-ը մենք, օրինակ, Թալիշին կից բլրակի վրայից վերահսկողության տակ էինք պահում ադրբեջանական բնակավայրերը, ապա հիմա հակառակ պատկերն է: Կրակի տակ է հայտնվել Թալիշը:
Չորսօրյա պատերազմը և ՌԴ–ի «չեչենական» հիվանդությունը

Չորսօրյա պատերազմը և ՌԴ–ի «չեչենական» հիվանդությունը

Ապրիլ 21, 2016 11:35 Ամենաշատ քննարկվող թեմաներից է այն, թե ինչու է մեր ռազմավարական դաշնակից ՌԴ–ն Ադրբեջանին զենք վաճառում։ Ճիշտ հարցադրում է, բայց հասցեատերն ու շեշտադրումն են սխալ։
Հայաստանի կեղծ և իրական օրակարգերը

Հայաստանի կեղծ և իրական օրակարգերը

Ապրիլ 14, 2016 21:45 Անդրանիկ Թևանյան. «Քաղաքական կոմերցիան պետք հստակ տարանջատել «հայրենասիրություն» հասկացությունից»։
Սամվել Բաբայանի նամակն ու «գառների» լռությունը

Սամվել Բաբայանի նամակն ու «գառների» լռությունը

Ապրիլ 13, 2016 13:40 Բաբայանի նամակն այն հարցը չէ, որ լռության մատնվի: Սարգսյանը զգուշացված է եղել: Հարց՝ ի՞նչ է արել նա դրանից հետո:
Ինչու և ինչի շուրջ համախմբվել

Ինչու և ինչի շուրջ համախմբվել

Ապրիլ 13, 2016 10:02 Անդրանիկ Թևանյան. «Հիշո՞ւմ եք, թե 2008-ին ինչպես էր Արտաշես Գեղամյանը աշխարհաքաղաքական ցունամի ներկայացնում ու դրանով հիմնավորում ընդդիմադիր դիրքերից Սերժ Սարգսյանի հետ համախմբվելու իր որոշումը:»
Ապահովո՞ւմ են արդյոք խաղաղություն խաղաղապահները

Ապահովո՞ւմ են արդյոք խաղաղություն խաղաղապահները

Ապրիլ 08, 2016 19:35 Անդրանիկ Թևանյան. «Վերջին տարիներին Հայաստանը թուլացել է, ինչն էլ պատճառ է դարձել Ադրբեջանի լկտի պահվածքի»։
Ալիևը փորձում է խմբագրել 1994-ի արդյունքները. Սարգսյանը դեմ չէ

Ալիևը փորձում է խմբագրել 1994-ի արդյունքները. Սարգսյանը դեմ չէ

Ապրիլ 07, 2016 11:15 Անդրանիկ Թևանյան. «Բա ասում էիք, թե գերժամանակակից զենքեր եք գնե՜լ, և թալանն էլ արդարացնում էիք՝ «Ինչ անում ենք՝ ճակատի համար ենք անում» դեմագոգիկ ձևակերպմամբ»:
Ադրբեջանական փուչիկը պայթեց, բայց ...

Ադրբեջանական փուչիկը պայթեց, բայց ...

Ապրիլ 06, 2016 11:20 ՀՀ իշխանությունների ունեցած ձախողումներից առաջացած մեծ «անցքերը» մեր տղաները վերջին օրերին, բառիս բուն իմաստով, իրենց մարմնով ու կյանքով են փակել:
Ո՞ւմ «Դոմինգոն» կերգի 2017–ին ու հատկապես 2018–ին

Ո՞ւմ «Դոմինգոն» կերգի 2017–ին ու հատկապես 2018–ին

Ապրիլ 01, 2016 13:34 Անդրանիկ Թևանյան. «Սարգսյանի նախագահական լիազորություններն ավարտվում են 2018–ին, ու նա կախված է լինելու «թիմակիցներից» և 2017–ի քաղաքական պատկերից»։
Մարտի 1-ը և երեք նախագահները

Մարտի 1-ը և երեք նախագահները

Մարտ 18, 2016 12:05 Անդրանիկ Թևանյան. «Մինչև 2008-ի մարտի 1-ը Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ Հայաստանում տեղի է ունեցել քրեաօլիգարխիկ բնույթի երկու ներիշխանական հեղաշրջում»:
Ի՞նչն է միավորում Սերժ Սարգսյանին ու Հրանտ Մարգարյանին

Ի՞նչն է միավորում Սերժ Սարգսյանին ու Հրանտ Մարգարյանին

Փետրվարի 26, 2016 00:05 Նոր Սահմանադրության պայմաններում Սերժ Սարգսյանը կախված է լինելու ՀՀԿ–ից ճիշտ այնպես, ինչպես է ՀՀԿ–ն է այսօր կախված իրենից։
ՀՀԿ ղեկավարի նոր հայտը

ՀՀԿ ղեկավարի նոր հայտը

Փետրվարի 13, 2016 12:45 «Միզանսցենը», ելույթի հեռուստատեսային մատուցման ոճը և հավաքվածների կազմը փորձել էին նմանեցնել Պուտինի՝ ՌԴ Դաշնային խորհրդին դիմելու «կառծինկային»։
ՀՅԴ–ն՝ «Մեկ օլիգարխի տնտեսության» կառուցման գործիք

ՀՅԴ–ն՝ «Մեկ օլիգարխի տնտեսության» կառուցման գործիք

Փետրվարի 11, 2016 00:05 Դաշնակցականներին գործադիր իշխանության մեջ խցկելով՝ Սերժ Սարգսյանը նրանց «քսի է տալու» ՀՀԿ–ի ու, մասնավորապես, գործող վարչապետի դեմ՝ հայկական նեոբոլշևիզմ կառուցելու նպատակով։
Ի՞նչ հետևանքներ կունենան տնտեսական կատակլիզմները Հայաստանի վրա. մեր անելիքը

Ի՞նչ հետևանքներ կունենան տնտեսական կատակլիզմները Հայաստանի վրա. մեր անելիքը

Հունվար 08, 2016 14:12 Անդրանիկ Թևանյան. «Սերժ Սարգսյանն իր նախագահության տարիներին ապացուցել է, որ չի կարող դրական արդյունք ապահովել արտաքին ու ներքին քաղաքական ոլորտներում»։
«7 օրը»՝ թվերով. 2015–ի ռեկորդի պատճառը Սերժ Սարգսյանն էր

«7 օրը»՝ թվերով. 2015–ի ռեկորդի պատճառը Սերժ Սարգսյանն էր

Դեկտեմբեր 30, 2015 11:30 Ամենաընթերցվածը «Սերժ Սարգսյանը հրաժարական ներկայացրեց» հոդվածն է, որը կարդացվել է 32.374 անգամ։ Այդ հոդվածի «share»–երի քանակը 24.400–ի կարգի է։
«Էժան» դոլարն ու հայաստանյան իշխանությունների անպատասխանատու վարքագիծը

«Էժան» դոլարն ու հայաստանյան իշխանությունների անպատասխանատու վարքագիծը

Դեկտեմբեր 17, 2015 17:19 Անդրանիկ Թևանյան. «Ս. Սարգսյանը, Հ. Աբրահամյանն ու Ա. Ջավադյանն ուղղակի պատասխանատվություն են կրում այսպիսի վիճակի համար»։